Malatya’nın Ortasında 80 Yıllık Ayıp..! Deprem Her şeyi Değiştirdi, Bu Heykel Neden HÂl Orada?

Malatya’nın tam orta yerinde, şehrin en görünür noktalarından birinde yaklaşık 80 yıldır duran bir heykel var. Deprem bu şehrin sokaklarını, caddelerini, binalarını, hafızasını ve alışkanlıklarını değiştirdi. Neredeyse her şey yeniden inşa edilirken, insanların gelip geçtiği, ailelerin çocuklarıyla yürüdüğü, kamu görevlilerinin önünden geçtiği o noktadaki çıplak heykel hâlâ yerinde duruyor.

Ben yıllardır soruyorum: Malatya’nın orta göbeğinde duran bu çıplak heykel, bu şehre, bu toplumun değerlerine ve kamusal alanda görmek istediğimiz anlayışa ne katıyor?

Bugün bir kez daha yazıyorum. Çünkü bazı meseleler vardır ki susmak, alışmak ve görmezden gelmek bana göre çözüm değildir. Ben bu konuyu birkaç gün önce görmüş, birkaç ay önce dile getirmiş biri değilim. Yaklaşık 20 yıla yakın zamandır köşe yazılarımda bu heykelin Malatya’da bulunmasını eleştiriyor, kaldırılması veya yeniden düzenlenmesi gerektiğini savunuyorum.

Bu mücadelede Malatya’da yanımda duran, aynı hassasiyeti paylaşan önemli isimlerden biri de İrfan Yılmaz’dır. İrfan Yılmaz’ın çektiği yalnızca 14 saniyelik bir video, yıllardır dile getirdiğimiz bu meselenin Malatya’nın sınırlarını aşarak Türkiye’de ve dünyanın farklı yerlerinde tartışılmasına vesile oldu.

Biz de yıllardır sürdürdüğümüz yazılarımızla bu konuyu kamuoyunun gündeminde tutmaya çalışıyoruz.

Bizim derdimiz bir insanla kavga etmek değil, bir şehre yakışmadığını düşündüğümüz bir görüntü hakkında kamuoyu oluşturmaktır. İrfan Yılmaz’ın görüntüleriyle bizim yıllardır sürdürdüğümüz yazı çalışmalarımızın ortak noktası da budur.

DEPREMDE ŞEHİR DEĞİŞTİ, BU HEYKEL NEDEN DEĞİŞMEDİ*?

Malatya büyük bir deprem yaşadı. Evler yıkıldı, iş yerleri yıkıldı, sokaklar değişti. İnsanlar sevdiklerini, hatıralarını ve yıllarca emek vererek kurdukları hayatlarını kaybetti. Şehir yeniden ayağa kalkmaya çalışıyor.

Böyle bir süreçten geçen Malatya’da, herkesin gözü önünde duran bu heykelin hâlâ aynı şekilde korunmasını anlamakta güçlük çekiyorum.

Bir şehir yalnızca binalardan ibaret değildir. Şehrin kimliği, kültürü, inancı, tarihi ve insanlarının hassasiyetleri de vardır. Kamusal alanlar düzenlenirken bu değerlerin de dikkate alınması gerekir.

Benim itirazım tam da buradadır. Bu heykelin olduğu gibi korunmasını isteyenlere soruyorum: Malatya’nın kültürel ve toplumsal hassasiyetlerini gözeten bir düzenleme yapılması neden bu kadar zor?

KAMU TÖRENLERİNDE BU GÖRÜNTÜYÜ KABUL ETMEK ZORUNDA MIYIZ*?

Bayram törenlerinde, resmî programlarda ve anma günlerinde valimizin, emniyet müdürümüzün, kurum müdürlerimizin ve diğer kamu görevlilerimizin bu heykelin bulunduğu alanda saygı duruşunda bulunmaları, benim açımdan ayrıca sorgulanması gereken bir meseledir.

Ben burada açıkça ifade ediyorum: Çıplak insan figürünün bu şekilde sergilendiği bir heykelin önünde gerçekleştirilen resmî törenlerin, toplumun önemli bir kesiminde rahatsızlık oluşturmasını görmezden gelemeyiz.

Kimseye hakaret etmiyorum. Kimsenin inancına, düşüncesine veya kişiliğine saldırmıyorum. Ancak kendi düşüncemi söylemekten de vazgeçmeyeceğim. Bir toplumun değerleri, kamuya açık alanlarda yapılan düzenlemelerde dikkate alınmalıdır.

Valilik başta olmak üzere ilgili kurumların bu tartışmayı ciddiyetle ele almasını, toplumun hassasiyetlerini dinlemesini ve çözüm için adım atmasını bekliyorum.

İSMET İNÖNÜ’NÜN HEYKELİ VE TARİHE SORULMASI GEREKEN SORULAR*

Meselenin bir başka boyutu da heykelin tarihidir.

Kamuoyunda, İsmet İnönü’nün cumhurbaşkanlığı döneminde Malatya’nın merkezinde kendi heykelinin Atatürk heykelinin yanına yerleştirilmesi üzerinden tartışmalar yürütülüyor. Bu tarihsel sürecin ve heykellerin yerleştirilme gerekçelerinin belgeler üzerinden değerlendirilmesi gerektiğine inanıyorum.

Ancak burada benim sormak istediğim sorular var:

İsmet İnönü, Atatürk’ün heykelinin yanına neden böyle bir heykel konulmasını tercih etti? Bu tercih hangi tarihsel ve sanatsal gerekçelere dayanıyordu? Bugünün Malatya’sı bu düzenlemeyi aynı şekilde sürdürmek zorunda mı?

Bu soruları soruyorum; çünkü geçmişten kalan her uygulamanın sonsuza kadar aynı şekilde korunması gerektiğine inanmıyorum. Tarih araştırılır, eserler değerlendirilir, toplumun talepleri dinlenir ve gerekiyorsa yeni bir düzenleme yapılır.

Benim görüşüm nettir: Atatürk heykelinin bulunduğu alanın yeniden düzenlenmesini, çıplak heykelin ise oradan kaldırılmasını veya uygun bir biçimde yeniden düzenlenmesini istiyorum. İsmet İnönü heykelinin de tarihî ve kamusal konumu bakımından yeniden değerlendirilmesini öneriyorum.

Atatürk heykelinin valilik binası önüne taşınması, İnönü heykelinin mevcut alana getirilmesi ya da farklı bir düzenleme yapılması gibi seçenekler ilgili kurumlarca değerlendirilebilir.

Burada amaç, tarihi yok saymak değil; tarihî eserleri, kamusal alanı ve toplumun hassasiyetlerini birlikte ele alacak bir çözüm üretmektir.

PEKİ, BU HEYKELİ SAVUNMAK DA NE OLUYOR ALLAH AŞKINA*?

Asıl anlamakta zorlandığım nokta burasıdır.

Bir heykelin mevcut hâliyle kalmasını isteyenler, Burada dursa ne zararı var? diyenler var. Peki ben de soruyorum: Bir toplumun bir kesimi rahatsızlığını açıkça dile getiriyorsa, bu rahatsızlığı dinlemek neden bu kadar zor?

Paylaşımlarımızın altına yüzlerce yorum geliyor. Bizi destekleyenler de var, eleştirenler de. İnsanların farklı düşüncelere sahip olması doğaldır. Ancak bir konuyu tartışmak başka, yıllardır dile getirilen toplumsal hassasiyetleri küçümsemek başkadır.

Bizi eleştirenlere söyleyeceğim şudur: Eleştiriniz varsa gerekçenizi ortaya koyun. Tarihî belgelerle, sanat anlayışıyla, şehircilik ilkeleriyle düşüncenizi anlatın. Biz de kendi düşüncemizi anlatalım. Fakat kimsenin eleştirisi, bizim bu meseleyi gündemde tutma hakkımızı ortadan kaldırmaz.

Rahatsız olduğumuz sürece yazmaya, sormaya ve çözüm istemeye devam edeceğiz.

İrfan Yılmaz’ın 14 saniyelik videosuyla ortaya koyduğu kamuoyu çalışmasını önemsiyorum. Yıllardır kaleme aldığım köşe yazılarıyla aynı meseleyi gündemde tutmaya çalışıyorum. Birimiz görüntülerle, diğerimiz yazılarla bu konuyu daha geniş kesimlerin dikkatine sunuyoruz.

İnanıyorum ki bu çalışmalar, Malatya’da kamusal alanların nasıl düzenlenmesi gerektiğine ilişkin daha kapsamlı bir tartışmaya katkı sağlayacaktır. Amacımız insanları birbirine düşürmek değil, yıllardır çözüme kavuşmadığını düşündüğümüz bir meseleye dikkat çekmektir.

Bu nedenle ilgili kurumları, yerel yöneticileri, sivil toplum kuruluşlarını ve şehrin kanaat önderlerini konuyu değerlendirmeye davet ediyorum.

Malatya’nın merkezinde yıllardır tartışılan bu heykel meselesi, görmezden gelinerek ortadan kalkmayacaktır. Çözüm; tarihî gerçekleri araştırmak, toplumsal hassasiyetleri dinlemek ve hukuka uygun bir düzenleme yapmaktan geçmektedir.

SON SÖZÜM, BU MESELE ARTIK CİDDİYETLE ELE ALINMALI*

Ben Selahaddin Canpolat olarak düşüncemi yıllardır açıkça ifade ediyorum. Bu heykelin mevcut hâliyle Malatya’nın merkezinde bulunmasını doğru bulmuyorum. Kaldırılmasını veya yeniden düzenlenmesini istiyorum.

İrfan Yılmaz ile birlikte yürüttüğümüz kamuoyu çalışmalarının da bu konuda daha geniş bir farkındalık oluşturmasını temenni ediyorum.

Malatya’nın merkezindeki bu tartışma artık görmezden gelinmemeli. İlgili kurumlar konuyu değerlendirmeli, tarihî ve sanatsal boyutunu araştırmalı, toplumun hassasiyetlerini dikkate alarak somut bir çözüm ortaya koymalıdır.

Ben yazmaya devam edeceğim. Çünkü bir şehrin meselelerini dile getirmek, o şehre karşı sorumluluk duymanın bir parçasıdır.