Viranşehir’de 111 kişiyle görüşüldü! 63 bitkinin geleneksel kullanım biçimi ortaya çıktı

Şanlıurfa’nın Viranşehir ilçesinde yıllardır sürdürülen geleneksel bitki kullanımı, akademik bir araştırmayla bilimsel kayıtlara geçti. Harran Üniversitesi’nden Doç. Dr. Mustafa Aslan tarafından hazırlanan çalışmada 111 kişiyle görüşüldü ve 25 bitki familyasına ait 63 farklı takson belirlendi.

Araştırmada sumak, aspir, kenger ve zahter gibi bitkilerin yöre halkı tarafından bilinen kullanım biçimleri de incelendi.

Viranşehir’in 15 kırsal yerleşiminde araştırma yapıldı

Araştırmanın saha çalışmaları 2020-2022 yılları arasında Viranşehir merkezinde ve ilçeye bağlı 15 kırsal yerleşimde gerçekleştirildi. Yapılandırılmış ve yarı yapılandırılmış görüşmelerle yürütülen çalışmaya toplam 111 kişi katıldı.

İnceleme sonucunda belirlenen 63 bitki taksonunun 53’ünün doğal ortamda yetiştiği, 10’unun ise kültüre alınmış bitkiler olduğu kaydedildi. Çalışmada bitkilerin yalnızca isimleri değil, yörede hangi adlarla tanındıkları, hangi bölümlerinin kullanıldığı ve nasıl hazırlandıkları da araştırıldı.

Sumak, aspir, kenger ve zahter öne çıktı

Katılımcıların en sık sözünü ettiği bitkiler arasında sumak, aspir, kenger ve zahter yer aldı. Araştırmada bitkilerin kullanılan bölümleri de ayrı ayrı değerlendirildi. Yapraklar, yüzde 34’lük oranla en fazla yararlanılan bitki bölümü olarak belirlendi.

Geleneksel hazırlama yöntemleri arasında kaynatma öne çıktı. Bazı bitkilerin doğadan toplanarak ticari amaçla da değerlendirildiği ve yöre halkına gelir sağladığı araştırmada aktarılan bilgiler arasında yer aldı.

Araştırma 2026 yılında bilimsel dergide yayımlandı

Viranşehir’deki geleneksel bitki bilgisini belgeleyen çalışma, Applied Ecology and Environmental Research dergisinin 2026 yılı 24. cilt 4. sayısında yayımlandı. Araştırmanın amacı, bölgede kuşaktan kuşağa aktarılan etnobotanik bilgiyi kayıt altına almak ve korunmasına katkı sağlamak olarak açıklandı.

Çalışmada aktarılan bitki kullanımları, yöre halkının geleneksel bilgi ve deneyimlerini ortaya koyuyor. Araştırmada kaydedilen yöntemler, söz konusu bitkilerin hastalıkları tedavi ettiğini gösteren klinik sonuçlar olarak değerlendirilmemeli.