Başkasının bizi gördüğü kişi miyiz?

Bazen en yakınlarımızın bile göremediği bir iç dünyamız vardır / Fotoğraf: Unsplash

İnsan bazen en çok tanındığını düşündüğü yerde kendisini anlatmak zorunda kalır.

Üstelik bir yabancıya değil, hayatını paylaştığı, kendisini en iyi tanıdığını düşündüğü birine…

Birlikte yaşanmış yılların, paylaşılan sevinçlerin, göğüslenen sıkıntıların insanları birbirine daha iyi tanıttığını düşünürüz. Oysa aynı hayatın içinde bulunmak, o hayatı aynı gözle görmek anlamına gelmiyor.

Bazen bir söz, bazen küçük bir davranış, karşımızdakinin bizi nasıl gördüğünü fark ettirir. Şaşırırız. Çünkü onun zihnindeki yerimizle kendimiz hakkında bildiklerimiz her zaman örtüşmez.

İşte o zaman insanın aklına bir soru düşer:

Başkasının bizi gördüğü kişi miyiz, yoksa onun bakışının erişemediği yerde bambaşka bir “biz” daha mı var?

Bütün gayretimize, iyi niyetimize, inceliğimize; kendimizden eksilterek bir başkasına eklediğimiz her şeye rağmen anlaşılamamış olmak…

“Bu duygu bana yabancı” demeyelim lütfen.

Hele çok sevdiğimiz insanlarla aramızda yaşanıyorsa, hayal kırıklığı daha da derinleşir. Çünkü insan en çok, kendisini açıklamak zorunda kalmayacağını düşündüğü yerde yorulur.

Söyleyecek sözümüz kalmadığı için değil, söylediklerimizin artık bir şeyi değiştirmeyeceğine inandığımız için.

Zülfü Livaneli’nin Kardeşin Duymaz şarkısını bilirsiniz.

Şarkının adı bile insanı düşündürmeye yeter. Bazen sesimiz hiç tanımadığımız insanlara ulaşır da yanı başımızdaki duymaz.

Elbette bir şarkının doğduğu bağlamla dinleyenin onda bulduğu anlam her zaman aynı değildir. Fakat sanatın güzel tarafı da biraz burada. Bir başkasının hikâyesinde kendi hayatımızdan bir iz bulabiliriz.

Yakınlıkla anlamak arasında kendiliğinden kurulmuş bir bağ yoktur. İnsanların birbirini tanıması için yalnızca birlikte zaman geçirmesi yetmez. Bazen yılların öğretemediğini, dikkatle dinlenmiş tek bir cümle öğretir.

Birinin incelik saydığı davranışı başkası mesafe olarak görebilir. Birine güven veren sessizlik, diğerine ilgisizlik gibi gelebilir.

Aynı davranışın iki ayrı insanda bambaşka anlamlar kazanması, insan ilişkilerinin hem güçlüğü hem de tuhaflığıdır.

İnsan söyleyemediklerini kâğıda döker, sonra cevabını beklerdi. Postacının yolu gözlenir, gelen zarfın üzerindeki el yazısından bile bir anlam çıkarılmaya çalışılırdı.

Bugün telefon ekranına bakarak yaptığımız şeyin daha zahmetli bir biçimiydi belki. Yalnız o zamanlar insan, karşısındakinin mektubu okuyup okumadığını da bilemezdi.

Ahmed Arif’in Leylâ Erbil’e yazdığı ve yıllar sonra Leylim Leylim adıyla yayımlanan mektuplarını düşünelim.

Bu mektuplarda aşk, özlem, sitem ve kendisini anlatmaya çalışan bir insanın bütün açıklığı var. Şair, duygularını kelimelere döküyor. Bazen büyük bir coşkuyla, bazen kırgınlıkla…

Fakat burada önemli bir ayrıntı var: Biz ağırlıklı olarak Ahmed Arif’in anlattıklarını biliyoruz. Leylâ Erbil’in aynı ilişkiyi nasıl yaşadığını, onun iç dünyasını aynı açıklıkla bilmiyoruz.

Bir insanın bütün içtenliğiyle anlattığı hikâyeyi, karşısındaki aynı biçimde yaşamayabilir.

Birinin “biz” dediği yerde diğerinin “sen ve ben” demesi mümkün.

Ama bu, mutlaka birinin diğerini anlamadığı anlamına gelmez.

Çünkü anlaşılmakla haklı bulunmak aynı şey değil.

Bir insan bizi anlayabilir, kırgınlığımızın sebebini görebilir, neden öyle davrandığımızı kavrayabilir. Yine de bizimle aynı fikirde olmayabilir.

Bunu kabul etmek bazen anlaşılmamaktan daha zor gelir.

Belki de ilişkilerde en çok burada yanılıyoruz. Bizi seven insanların dünyaya bizimle aynı yerden bakmasını bekliyoruz.

Oysa sevgi, iki ayrı insanı birbirine benzetmez.

Anlaşılamamak yeni değil. Değişen, birbirimize ulaşma hızımız.

Bir zamanlar haber beklemek için postacının yolunu gözleyen insan, bugün telefonunun ekranına bakıyor. Mesajlar saniyeler içinde ulaşıyor. Üstelik çoğu zaman karşı tarafın mesajı okuyup okumadığını da biliyoruz.

Bazen bu bilgi, bilmemekten daha yorucu olabiliyor.

Çoğu zaman dinlerken bile vereceğimiz cevabı hazırlıyoruz. Biri konuşuyor, diğeri sırasını bekliyor.

İki insan aynı masada oturuyor. İkisi de anlatacak bir şey buluyor ama dinleyecek zaman bulamıyor.

Bir de insanın gösterdiği emeğin zamanla görünmez hâle gelmesi var.

Sürekli gösterilen ilgi, sabır ve fedakârlık bir süre sonra olağan kabul ediliyor. Ancak eksildiğinde fark ediliyor.