Şanlıurfa’daki tarihî evde suyu spiral taşlarla yönlendirmişler! Çift sarmallı sistem
- Şanlıurfa’nın Eyyübiye ilçesinde bulunan tarihî Akçarlar Evi’nde, suyun akışını yönlendirmek için kullanılan çift spiral biçimli çöpür taşı akademik araştırmaya konu oldu
Şanlıurfa’nın Eyyübiye ilçesinde bulunan tarihî Akçarlar Evi’nde, suyun akışını yönlendirmek için kullanılan çift spiral biçimli çöpür taşı akademik araştırmaya konu oldu. Balıklıgöl’ün kuzeyindeki yapıda bulunan taş düzenek, kuyudan gelen suyu kanallar ve basamaklar aracılığıyla tahliye noktasına ulaştırıyor.
Geleneksel mimaride kullanılan bu sistemin ayrıntıları, 28 Eylül 2025 tarihinde yayımlanan bilimsel çalışmada ele alındı.
Yasemin Tümer ve Esra Uslu’nun hazırladığı araştırma, Journal of Humanities and Tourism Research dergisinin 15. cilt, 3. sayısında yayımlandı. Çalışmada, Yılankavi Suyolu adıyla da bilinen çöpür taşlarının hem suyun yönlendirilmesinde hem de mimari süslemede kullanıldığı anlatıldı.
Akçarlar Evi’ndeki su sistemi basamaklarla ilerliyor
Araştırmada incelenen Akçarlar Evi, haremlik ve selamlık bölümlerinden oluşuyor. İnşa tarihi kesin olarak bilinmeyen yapı, 493 metrekarelik bir alanda bulunuyor. Kot farkları dikkate alındığında evin beş katlı olarak değerlendirildiği belirtiliyor.
Yapının her katında su kuyusu bulunduğu, eyvandaki kuyunun yer aldığı duvarda ise mağaraya açılan bir kapı olduğu aktarılıyor. Eyvan bölümündeki kuyudan gelen su, önce taş kanal boyunca ilerliyor. Ardından kot farkıyla aşağı inerek duvar boyunca devam ediyor.
Su, üç basamak üzerinden yeniden alçaldıktan sonra yaklaşık beş metre uzunluğundaki kanaldan geçiyor. Bu güzergâhın sonunda bir tahliye deliği bulunuyor.
Çift spiral biçimli taş araştırmada belgelendi
Akçarlar Evi’ndeki çöpür taşı, araştırmanın karşılaştırma tablosunda çift spiral olarak sınıflandırıldı. Makalede yayımlanan fotoğraflarda eyvan, su kuyusu, mağara kapısı, spiral taş ve bağlantılı kanallar birlikte gösterildi.
Çöpür taşı, suyun akışını yönlendiren işlevsel bir mimari unsur olmasının yanında biçimiyle de öne çıkıyor. Spiral kanallar, geleneksel su düzeneklerinde kullanılan taş işçiliğinin örnekleri arasında yer alıyor.
Benzer su düzenekleri farklı şehirlerde de kullanılmış
Tümer ve Uslu’nun çalışmasında Şanlıurfa’daki örnek, Sivas, Konya, Mardin, Diyarbakır, Kayseri ve İstanbul’daki su düzenekleriyle karşılaştırıldı. Araştırmacılar ayrıca Hindistan, Fransa, İspanya ve Meksika’daki spiral biçimli örnekleri de inceledi.
Makalede spiral biçimin farklı kültürlerde döngüsellik ve kozmik düzen gibi sembolik anlamlarla ilişkilendirildiği anlatılıyor. Ancak Akçarlar Evi’ndeki taşın belgelenen temel işlevi, suyun yönlendirilmesi ve tahliyesi olarak açıklanıyor.
Geleneksel Urfa evlerinde su sesi ve serinlik
Urfa taşının peyzaj mimarlığındaki kullanımını inceleyen 2021 tarihli başka bir akademik çalışma da Akçarlar Evi’ndeki çöpür taşına yer verdi. Bu araştırmada, geleneksel konutlarda kullanılan su düzeneklerinin su sesi ve serinlik sağlayan mimari uygulamalar arasında bulunduğu belirtildi.
Akçarlar Evi’nin 2010 yılından itibaren Harran Üniversitesi Urfa Evi Uygulama Oteli olarak kullanıldığı da 2025 tarihli araştırmada aktarıldı. Yapının su sistemi, Şanlıurfa’nın geleneksel konut mimarisinde taş işçiliği ile su kullanımının bir araya geldiği örneklerden biri olarak incelendi.
Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.
Kategori: Genel · Bölge: şanlıurfa/Eyyübiye
Yayın: 17 Kasım 2026 16:54 · Kaynak: urfanatik.com