Mardin’in müzik hafızasını 88 eserle ölümsüzleştirdi: Sahneyi bıraktı, gençlere umut oldu

Mardin’in duayen müzisyenlerinden 63 yaşındaki Abdülkerim Çuha, fırıncılıktan müziğe uzanan hayat hikâyesiyle dikkat çekiyor. Mardin’in köklü müzik kültürünün unutulmaması için yıllarca araştırma yapan Çuha, 88 eserin yer aldığı Mardin Halk Müziği kitabını hazırlayarak kentin kültürel mirasına önemli bir katkı sundu.

1995 yılında sahne hayatını noktalayan Çuha, bugün ise bilgi ve birikimini yeni nesillere aktarıyor.

Mardin’in tarihi kadar köklü bir geçmişe sahip olan müzik kültürünü yaşatmak için yıllarını veren Abdülkerim Çuha, hayatını müziğe adayan isimlerden biri oldu. Asıl mesleği fırıncılık olan Çuha’nın müzik yolculuğu, çocukluk yıllarından gelen ilgisiyle başladı.

Yaşadığı bir olayın ardından fırıncılığı bırakarak müziğe yönelen Çuha, başlangıçta hobi olarak sürdürdüğü müziği zamanla profesyonel bir uğraşa dönüştürdü.

Mardin’in türküleri unutulmasın diye yola çıktı

Mardin’in zengin müzik kültürünün yalnızca birkaç eserle temsil edilmesine gönlü razı olmayan Çuha, bu kültürü araştırmaya ve kayıt altına almaya karar verdi. O dönem TRT’de Mardin yöresine ait yalnızca 4-5 türkünün çalındığını belirten Çuha, böylesine köklü bir geçmişe sahip şehrin müzik mirasının birkaç eserle sınırlı kalmaması gerektiğini düşündü.

Bu düşünceyle araştırmalara başlayan Çuha, yaklaşık 80 türkü kaleme aldı. Ancak eserlerin gelecek nesillere aktarılabilmesi için yalnızca yazmanın yeterli olmadığını fark etti. Çalışmalarını kalıcı hale getirmek amacıyla müziğin teorik yönünü de öğrenmeye karar verdi.

1986 yılında herhangi bir hocadan eğitim almadan, kitaplardan nota, solfej ve müzik teorisini öğrenen Çuha, kendi imkânlarıyla hazırladığı eserleri notaya dökmeye başladı. Mardin müzik kültürünün kaybolmaması için büyük emek verdiği çalışmalarını yaklaşık 12 yıl boyunca bastırma imkânı bulamadı.

Bir valinin desteğiyle 88 eser kitap oldu

Çuha’nın yıllarca çekmecesinde sakladığı çalışmaları, Mardin Valiliğinde görev yapan avukat Ümit Ensari ile tanışmasıyla yeni bir döneme girdi. Ensari’nin kendisine Mardin müziklerine ilişkin neden bir kitap hazırlamadığını sorması üzerine Çuha, yıllardır üzerinde çalıştığı taslakları çekmecesinden çıkararak bütün çalışmalarının hazır olduğunu ancak maddi imkânsızlıklar nedeniyle bastıramadığını anlattı.

Durumun dönemin Mardin Valisi Mustafa Temel Koçaklar’a iletilmesinin ardından Çuha, vali tarafından makamına davet edildi. Çalışmalarını anlatan Çuha, projesinin beğenilmesi üzerine kitabın basılması için destek gördü.

Valinin kendisine ne istediğini sorması üzerine Çuha, “Mardin kültürü ve müziği yaşasın, ben başka bir şey istemiyorum” yanıtını verdi.

Çuha, dönemin valisinin kendisine söylediği şu sözleri ise hâlâ unutamıyor:

“Mardin’de ilk defa bir proje getirip de karşılığında bir şey istemeyen bir vatandaşa rastladım.”

Bu desteğin ardından Mardin Halk Müziği kitabı 1 Ocak 2006 tarihinde yayımlandı. İçerisinde toplam 88 eserin notaları ve besteleriyle yer aldığı kitap, Mardin’in müzikal hafızasının gelecek kuşaklara aktarılması açısından önemli bir çalışma oldu.

İlk orguyla düğüne gitti, yaşadığı anıyı hiç unutmadı

Çuha’nın müzik hayatında unutamadığı pek çok anı da bulunuyor. Eskiden Mardin’de düğünlerin damlarda yapıldığını, müzisyenlerin çoğunlukla çıplak sesle müzik yaptığını anlatan Çuha, ses sistemlerinin yaygınlaşmaya başladığı yıllarda yaşadığı ilginç bir olayı şöyle hatırlıyor:

İlk kez Yamaha marka, içerisinde hazır ritimler bulunan bir org aldığını anlatan Çuha, cihazla ilk düğününe gitti. Orgda kanun ve keman sesleri bulunuyordu. Düğünde bağlamasını çalarken ritimleri orgdan kullanan Çuha’nın performansı, davetlilerden birinin dikkatini çekti.

Yanına yaklaşan davetli, müzikleri kendisinin çalıp çalmadığını sordu. Çuha ise gülerek cihazın kendi kendine çaldığını söyledi. Bunun üzerine davetli, müziğin cihaz tarafından yapıldığını düşünerek durumu diğer konuklara da anlattı.

Çuha, daha sonra sistemi kapatarak davetliyi yanına çağırdı ve cihazın nasıl çalıştığını gösterdi. İlk kez böyle bir teknolojiyle karşılaşan davetlinin şaşkınlığı, Çuha’nın hafızasında unutulmaz bir anı olarak kaldı.

Bir düğünde yaşadığı tartışma sahne hayatını bitirdi

Müzik kariyerini 1995 yılında sonlandıran Çuha’nın bu kararının arkasında ise yaşadığı bir tartışma bulunuyor.

Düğünlerde müzisyenlerin her davetlinin istediği parçayı çalmak zorunda kalmasından rahatsızlık duyduğunu belirten Çuha, bir gün düğünde yaşadığı olayın ardından müziği bırakmaya karar verdi.

Sevmediği bir müzik türündeki parçayı çalması istenince eseri bilmediğini söyleyen Çuha, davetlinin sert tepkisiyle karşılaştı. Davetli, restoran işlettiğini ve müşterilerinin istediği yemeği hazırladığını söyleyerek müzisyenin de istenen parçayı çalmak zorunda olduğunu savundu.

Çuha ise kendisine yöneltilen bu sözlere unutamadığı bir benzetmeyle karşılık verdi:

“Ben de kebapçıyım. Senin restoranında birçok yemek çeşidi olabilir ama benim dükkânımda sadece kebap var. Benim dükkânıma gelen de kebap yemek için gelir.”

Yaşanan bu tartışmanın ardından Çuha, müziğe devam etmek ile kendi çizgisinden ödün vermemek arasında bir tercih yapmak zorunda kaldı. Kendi sanat anlayışından vazgeçmek istemeyen Çuha, 1995 yılında sahne hayatına son verdi. Aradan geçen yıllara rağmen bu kararından hiçbir zaman pişman olmadığını dile getirdi.

Artık insanları eğlendirmek yerine hayatlarına dokunuyor

Sahne hayatını geride bırakan Çuha, müzikten hiçbir zaman kopmadı. Bugün bağlama ve gitar başta olmak üzere çeşitli enstrümanları öğrencilerine öğreten Çuha, yılların birikimini yeni nesillere aktarıyor.

Geçmişte müzik yaparak insanları eğlendirdiğini, bugün ise öğrencilerine müzik öğreterek onların hayatlarına dokunduğunu belirten Çuha, bu durumun kendisi için çok daha kıymetli olduğunu ifade ediyor.

Müzikseverlere de tavsiyelerde bulunan Mardinli duayen müzisyen, “Müziği kendiniz için yapın. Çünkü her şarkınızın sizin için önemli bir hikâyesi vardır” sözleriyle müziğe bakışını özetliyor.

63 yıllık yaşamına fırıncılığı, müzisyenliği, araştırmacılığı ve öğretmenliği sığdıran Abdülkerim Çuha, bugün sahnelerden uzak olsa da Mardin’in müzik kültürünü yaşatmak için verdiği emekle kentin kültürel hafızasında iz bırakmaya devam ediyor.