Netanyahu'nun son günü geldi mi? İsrailliler sandığa gidiyor

İsrail, ülkeyi sarsan ve Orta Doğu'yu çalkantıya sürükleyen 7 Ekim 2023 tarihindeki Hamas saldırısının ardından ilk parlamento seçimi için bugün sandık başına gidiyor. Merkez çizgideki rakiplerin yeni bir dönemin başlangıcını vadettiği seçimlerde Başbakan Binyamin Netanyahu'nun iktidarı tehlikedeyken, net sonuçların ortaya çıkmasının zaman alabileceği değerlendiriliyor.

İsrail Merkez Seçim Komisyonu, yaklaşık 330 bini ilk kez olmak üzere toplam 7,3 milyon kişinin oy kullanma hakkına sahip olduğunu açıkladı. Oy verme işlemi sabah 07:00'de başladı ve 22:00'de sona erecek. Sandıkların kapanmasıyla birlikte İsrail televizyon kanalları ilk göstergeleri sunan çıkış anketlerini yayınlayacak ve ardından seçim sonuçları gelmeye başlayacak.

KAFA KAFAYA BİR YARIŞ İsrail'de liberal seçmenler; 7 Ekim 2023'te Hamas öncülüğünde düzenlenen saldırılar, Gazze'deki savaş, İran ile yaşanan çatışmalar ve ülkenin derinleşen uluslararası yalnızlığının ardından Netanyahu hükümetine karşı öfkeli. Ancak İsrail'in sağ kesimi Netanyahu ve Emniyet Bakanı Itamar Ben-Gvir gibi sağcı müttefiklerini destekliyor.

En büyük destek ise işgal altındaki bölgelerde yaşayan yerleşimci İsraillilerden geliyor. Kamuoyu yoklamaları, iktidarda 19 yılını tamamlayarak ülkenin en uzun süre görev yapan lideri konumundaki Netanyahu'nun Likud partisi ve sağ müttefikleri ile eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot liderliğindeki rakip ittifakı arasında çekişmeli bir seçin öngörüyor.

İSRAİL BÖLÜNDÜ Ülke tarihinin 1948'deki kuruluşundan bu yana yaşanan en çalkantılı süreçlerden birinin ardından gelen bu seçim, 7 Ekim saldırısı sonrası İsrail'de artan sağ dalga, Gazze'deki askeri harekat ve Netanyahu'nun sağcı hükümetinin politikaları nedeniyle derin iç bölünmelere yol açtı. Netanyahu muhaliflerinin birçoğu, Netanyahu'nun 7 Ekim saldırısından önce uyarıldığı ancak bu uyarılara kulak asmadığı yönündeki haberleri esas alarak oy veriyor.

Bu seçmenler, Netanyahu hükümetinin hesap vermesini istiyor. Eğitim Bakanlığı çalışanı ve Eisenkot destekçisi Mali Hajaj konuya ilişkin, "En önemli şey ulusal bir soruşturma komisyonunun kurulmasıdır. İyileşmemiz buradan gelecektir." değerlendirmesinde bulundu.

Netanyahu'nun gitmesini umduğunu dile getiren Lisa Tortor ise "Yeni bir hükümet kurabilirler ve Bibi'nin tüm dünyadaki Yahudiler, İsrail ve İsrail'in imajı için yol açtığı hasarın bir kısmını tamir edebilirler." dedi. Buna karşın 18 yaşındaki Likud destekçisi Nof Gabay, Netanyahu'nun 7 Ekim olaylarından sorumlu olduğu görüşünü reddederek kendisini "İsrail devleti için doğru adam" olarak tanımladı.

Gabay, "Netanyahu savaşı mümkün olan en iyi şekilde yönetti." ifadelerini kullandı. Bir çok genç seçmen de aynı Gabay gibi Netanyahu'ya oy vereceğini vurguladı. SAVAŞ TELLAĞI NETANYAHU Seçim kampanyasını savaş dönemindeki liderliği ve kendisini destekleyen ABD Başkanı Donald Trump ile kurduğu ittifak üzerine inşa eden Netanyahu, pazar günü yaptığı açıklamada Trump'ın İran tehdidini "nihai olarak" ortadan kaldırmak için yeniden harekete geçmeye hazır olduğunu ancak bunun yalnızca kendisinin iktidarda kalması durumunda gerçekleşebileceğini öne sürdü.

Eisenkot ise Netanyahu'yu "korku tellallığı, yalanlar ve tehditlerden oluşan bir kampanyaya bel bağlamakla" suçlayarak, Trump'ın "halk tarafından seçilen herhangi bir liderle tam bir iş birliği içinde" çalışacağından emin olduğunu ifade etti. Eisenkot ayrıca bir sonraki hükümetin İran'ın askeri nükleer kapasite elde etmesini güç kullanarak ya da ABD destekli diplomatik bir uzlaşı yoluyla engellemesi gerektiğini kaydetti.

EISENKOT NE VAAT EDİYOR? İsrail'deki neredeyse tüm Yahudi liderliğindeki partiler gibi Filistin ile iki devletli çözüme karşı çıkan Eisenkot, işgal altındaki Batı Şeria'da 2023'ten bu yana bir hayli Yahudi yerleşimci şiddetini eleştiriyor.

Netanyahu'nun aşırı sağcı ortakları İtamar Ben-Gvir ile Bezalel Smotrich'e karşı çıkan Eisenkot, bu bakanların İsrail'i dünya gözünde rezil ettiğini savunuyor. Öte yandan ırkçı skandallarıylla ünlü Ben-Gvir'in Yahudi Gücü partisinin anketlerde desteğini artırdığı görülüyor.

Gelgelelim İsrail vatandaşı olan ancak Filistin kökenli Arap azınlık arasındaki yüksek katılım oranının koalisyon matematiğini Eisenkot lehine çevirebileceği belirtiliyor. Eisenkot ortak değerlerin bulunmadığını belirterek Arap partileriyle ortaklığı reddetse de analistler, Netanyahu'nun görevden uzaklaştırılmasını sağlamak amacıyla bu partilerin Eisenkot liderliğindeki bir azınlık hükümetini dışarıdan destekleyebileceği bir senaryoyu muhtemel görüyor.

Her iki liderin de 120 sandalyeli parlamentoda net bir iktidar çoğunluğuna sahip olmaması nedeniyle, koalisyon kurulamaması durumunda Netanyahu'nun gelecek yıl yeni bir seçim yapılana kadar geçici başbakan olarak görevde kalabileceği de dikkat çeken bir senaryo. SONUÇLARIN YAYINLANMASI GÜNLER SÜREBİLİR Herhangi bir partinin ya da parti grubunun net bir meclis çoğunluğuna ulaşamaması halinde tablonun kesinleşmesi daha uzun sürebilir.

Nihai oy sayımının 30 Ekim'e kadar tamamlanması öngörülürken, resmi seçim sonuçları seçimden bir hafta sonra, 4 Kasım'da yayımlanacak. Tablonun sandıklar kapandıktan birkaç saat sonra netleşme ihtimali bulunsa da durumun tam olarak açıklığa kavuşmasının haftalar alabileceği belirtildi.

KNESETTE KOLTUKLARINA KİMLER OTURACAK? Normal şartlarda dört yılda bir yapılması gereken ancak erken seçimlerin sıkça tekrarlandığı 120 sandalyeli Knesset'te (İsrail Meclisi) sandalyeler, ulusal parti listelerine göre nispi temsil sistemiyle dağıtılıyor.

Partilerin meclise girebilmesi için ulusal oyların yüzde 3,25'lik barajını aşması gerekiyor. Yaklaşık 12 partinin barajı geçme ihtimali bulunduğu değerlendirilirken, bu durum nihai sayım ve sandalye dağılımı sürecini uzatıyor.

Nihai oy sayımı tamamlandıktan sonra Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, parti liderleriyle kimi başbakan olarak görmek istediklerine dair istişarelerde bulunacak ve hükümeti kurma şansı en yüksek gördüğü adayı görevlendirecek. YENİ HÜKÜMETİ NASIL KURULACAK?

Görevlendirilen adayın hükümeti kurmak için 42 güne kadar süresi olacak. İsrail tarihinde hiçbir parti tek başına mutlak çoğunluk kazanamadığı için hükümetler koalisyonlarla kuruluyor ve bu müzakereler genellikle haftalar sürüyor.

Her bir sandalyenin önem taşıdığı meclis yapısında küçük partiler kilit aktör konumuna gelebiliyor. Görevlendirilen adayın başarısız olması durumunda diğer isimlere de hükümet kurma şansı tanınabiliyor. Bir hükümet oluşturulamaması halindeyse mevcut kabine geçici hükümet olarak görevde kalıyor ve ülke yeniden erken seçime gidiyor.