Ankara'nın üniversitelerinden dikkat çeken "bal" projesi

Türkiye'de balın bitkisel kaynağını belirlemek ve ürünlerin gerçekliğini incelemek amacıyla yapay zeka destekli yeni bir teknoloji geliştiriliyor. Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ), Ankara Üniversitesi ve Hacettepe Üniversitesi tarafından ortaklaşa yürütülen proje kapsamında, polen analizlerini otomatikleştirecek bir sistem üzerinde çalışılıyor.''AutoPol: Otomatize Polen Tanımlama ve Flora Takip Sistemi Geliştirilmesi'' adı verilen araştırma, TÜBİTAK 1001 Programı tarafından destekleniyor.

Projede ODTÜ Robotik ve Yapay Zeka Teknolojileri Uygulama ve Araştırma Merkezi (ROMER) araştırmacıları da görev alıyor. Geliştirilecek teknolojiyle bal örneklerinin içerisinde bulunan polenlerin hangi bitkilere ait olduğunun belirlenmesi ve ürünlerin bitkisel kökenlerinin daha hızlı analiz edilmesi hedefleniyor.

POLENLER OTOMATİK MİKROSKOP SİSTEMİYLE İNCELENECEK Proje kapsamında sahadan ve farklı kaynaklardan elde edilen polen örnekleri, otomatik tarama ve odaklama özelliklerine sahip özel mikroskoplarla görüntülenecek. Elde edilen görüntüler dijital ortama aktarılarak yapay zeka algoritmalarıyla değerlendirilecek.

Sistem, mikroskop altındaki örnekleri otomatik olarak tarayacak ve tespit ettiği polenlerin türlerini ve sayılarını belirleyerek sonuçları raporlayacak. Böylece günümüzde uzmanların mikroskop başında uzun zaman harcayarak gerçekleştirdiği polen incelemelerinin daha hızlı ve standart bir yöntemle yapılması amaçlanıyor.

BAL SAHTECİLİĞİYLE MÜCADELEDE YENİ TEKNOLOJİ ODTÜ Robotik ve Yapay Zeka Teknolojileri Uygulama ve Araştırma Merkezi araştırmacısı ve projenin yürütücüsü Dr. Babür Erdem, Anadolu Ajansı muhabirine yaptığı açıklamada çalışmanın üç üniversitenin iş birliğiyle gerçekleştirildiğini söyledi.

Türkiye'nin dünya bal üretiminde üçüncü sırada bulunduğunu hatırlatan Erdem, balın arıcılık faaliyetlerinden elde edilen en değerli ürünlerden biri olduğunu ifade etti. Piyasada sahte veya tağşişli ballarla karşılaşılabildiğine dikkat çeken Erdem, bu ürünlerin tespitinde polen analizinin önemli bir yöntem olduğunu belirtti.

Ancak mevcut incelemelerde uzmanların polenleri tek tek değerlendirmesinin ciddi zaman gerektirdiğini aktardı. Yapay zekanın sürece dahil edilmesiyle bu işlemlerin otomatik hale getirileceğini anlatan Erdem, geliştirilecek mekanik sistemin mikroskopla birlikte çalışacağını ve polenlerin türleriyle sayılarının otomatik olarak raporlanacağını kaydetti.

Erdem, bu yöntem sayesinde bal örneklerinin daha kısa sürede incelenebileceğini ve ürünlerin gerçekliği konusunda değerlendirme yapılmasının kolaylaşacağını ifade etti. TÜRKİYE'NİN DİJİTAL MİLLİ POLEN BANKASI OLUŞTURULACAK AutoPol projesinin önemli hedeflerinden biri de Türkiye'ye ait kapsamlı bir dijital polen veri tabanı hazırlamak olacak.

Araştırma kapsamında gerçek polen örneklerinden hazırlanan preparatların yanı sıra mikroskopla elde edilen görüntüler de kayıt altına alınacak. Böylece farklı bitki türlerine ait polenlerin karşılaştırılabileceği ulusal bir veri kaynağı oluşturulması planlanıyor.

Dr. Babür Erdem, Türkiye'de bugüne kadar böyle bir polen veri bankasının bulunmadığını belirterek projenin bu alanda ilk olma özelliği taşıdığını söyledi. Dünyada benzer çalışmaların gerçekleştirildiğini ancak Türkiye'nin milli dijital polen arşivine ihtiyaç duyduğunu vurguladı.

PROJE HAVA KALİTESİ VE ALERJEN ARAŞTIRMALARINA DA KATKI SAĞLAYABİLİR Çalışmanın ilerleyen aşamalarında yalnızca bal analizleriyle sınırlı kalınmaması da hedefleniyor. Havadan toplanacak polenlerin incelenmesiyle bölgesel bitki örtüsünün takip edilmesi ve çevresel değişimlerin araştırılması mümkün olabilecek.

Oluşturulacak veri tabanının biyolojik çeşitlilik çalışmalarına da kaynak sağlaması bekleniyor. Ayrıca havadaki polenlerin belirlenmesi sayesinde alerjenlere yönelik önlemlerin geliştirilmesi ve hava kalitesinin değerlendirilmesi gibi alanlarda da sistemden yararlanılabileceği ifade ediliyor.

LABORATUVARLARDA ANALİZ SÜREÇLERİ HIZLANACAK Dr. Babür Erdem, geliştirilecek sistemin ilerleyen dönemde bakanlıklar ve özel laboratuvarlar tarafından kullanılabileceğini belirtti. Mevcut yöntemde polen incelemeleri için uzman personelin uzun süre çalışması gerektiğini ifade eden Erdem, yeni sistemde bal örneğinin hazırlanıp mikroskoba yerleştirilmesinin ardından görüntüleme ve sınıflandırma işlemlerinin otomatik yürütüleceğini aktardı.