Çocuklar için yeni oyun politikası hayata geçiriliyor

Türkiye’de çocukların oyun hakkının güvence altına alınması, oyun kültürünün korunması ve oyunun eğitim ile sosyal yaşamın doğal bir parçası hâline getirilmesi amacıyla hazırlanan Türkiye Oyun Politika Belgesi ve Eylem Planı yayımlandı. Planda 6 hedef, 29 politika maddesi ve 90 eylem adımı yer alıyor.

Belgeyle birlikte oyun; çocukların hakkı, toplumun kültürel mirası ve öğrenmenin temel unsurlarından biri olarak ele alınıyor. Plan kapsamında çocukların oyun oynayabilmeleri için gerekli zaman ve güvenli alanların oluşturulması, oyun kültürünün kuşaktan kuşağa aktarılması ve bu alanda görev alan paydaşların farkındalıklarının artırılması hedefleniyor.

Çocuğun üstün yararı doğrultusunda fiziksel oyuna öncelik verilirken dijital oyunların da yaş ve gelişim özelliklerine uygun, dengeli bir şekilde ele alınması öngörülüyor.

Teneffüs süreleri korunacak

Plan kapsamında çocukların oyun için ayırdığı zaman ve alanın korunması hedefleniyor. Teneffüs ve doğal oyun için ayrılan sürelerin kısaltılmaması, teneffüslerin çocukların gelişimini destekleyen bir öğrenme zamanı olarak değerlendirilmesi planlanıyor.

Çocukların okul dışındaki zamanlarında da oyun, dinlenme ve serbest etkinliklere yer bırakacak bir dengenin gözetilmesi amaçlanıyor. Teneffüs uygulamalarının çocukların oyun ve dinlenme hakkı açısından değerlendirilmesi ve gerekli görülmesi hâlinde mevzuat değişikliği önerilerinin hazırlanması öngörülüyor.

Okul bahçeleri oyun alanlarına dönüştürülecek

Okul bahçeleri ve oyun alanlarının çocukların güvenliğini tehdit edebilecek risklerden arındırılması ve farklı oyun türlerine imkân sağlayacak şekilde düzenlenmesi hedefleniyor.

Oyun alanlarının mümkün olduğunca doğal unsurlar içermesi ve farklı yaş gruplarının ihtiyaçlarına cevap vermesi planlanırken, bu alanların tasarımına ilişkin bir rehber hazırlanacak.

Geleneksel oyun zemin çizgilerinin yanı sıra "konuşan duvarlar" ve etkileşimli fiziksel ortamlar gibi uygulamaların yaygınlaştırılması, okul bahçelerinin çevre dostu ve sürdürülebilir alanlara dönüştürülmesine yönelik pilot çalışmalar yapılması planlanıyor.

Özel gereksinimli ve eğitime erişimi sınırlı çocukların akranlarıyla birlikte oynayabilmesine yönelik erişilebilir oyun alanı standartları da belirlenecek.

Ulusal Oyun Envanteri oluşturulacak

Geleneksel çocuk oyunlarının korunması ve gelecek nesillere aktarılması amacıyla Ulusal Oyun Envanteri hazırlanacak.

İl millî eğitim müdürlüklerinin koordinasyonunda saha çalışmaları yapılacak ve elde edilen oyunlar dijital platform üzerinden erişime açılacak. UNESCO somut olmayan kültürel miras kapsamında değerlendirilebilecek oyunlar belirlenerek bunlara ilişkin başvuru dosyaları hazırlanacak.

Geleneksel çocuk oyunları şenliklerinin ülke genelinde düzenli hâle getirilmesi, oyun kültürüne yönelik basılı ve dijital içeriklerin hazırlanması da plan kapsamında yer alıyor.

Ayrıca Türk dünyasının ortak oyun envanterinin oluşturulmasına yönelik çalışmalar başlatılacak. "Türk Dünyası Çocuk Oyunları Şenliği"nin düzenli hâle getirilmesi ve katılımcı ülke sayısının artırılması hedefleniyor.

Oyun yoluyla değerler desteklenecek

Oyun, çocukların değerleri deneyimleyerek öğrenebileceği ve birlikte yaşama kültürünü geliştirebileceği bir alan olarak eğitim süreçlerinde daha fazla kullanılacak.

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nde yer alan değerler ile oyun envanterinin eşleştirilmesiyle bir "değer-oyun matrisi" hazırlanacak. Değerlerin oyun yoluyla kazandırılmasına yönelik uygulama kılavuzu oluşturulacak.

Adil oyun ve iş birliğine dayalı oyun uygulamalarının eğitim ortamlarında yaygınlaştırılması, toplumsal kuralların ve adabımuaşeretin oyun yoluyla deneyimlenmesi de planlanıyor.

Oyun pedagojisi güçlendirilecek

Öğretim programlarında doğal oyun, rehberli oyun, eğitsel oyun ve oyunlaştırılmış öğrenmenin ayrı ayrı tanımlanması ve her biri için süre ayrılması öngörülüyor.

"Oyunsever öğretmen" anlayışı doğrultusunda oyun pedagojisine yönelik mesleki gelişim programları hazırlanacak ve formatör öğretmenler yetiştirilecek. Öğretmen yetiştirme programlarında oyun pedagojisi ve oyunlaştırılmış öğrenme içeriklerinin güçlendirilmesi için yükseköğretim kurumlarıyla iş birliği yapılacak.

Kriz ve afet dönemlerinde oyunun psikososyal destek amacıyla kullanımına yönelik içerikler de güncellenecek. Rehber öğretmenlere oyun yoluyla psikososyal destek eğitimi verilmesi ve duygu düzenleme ile psikolojik sağlamlığı destekleyen oyunların okul rehberlik programlarına eklenmesi planlanıyor.

Yerli dijital oyunlara destek

Çocukların yaş ve gelişim özelliklerine uygun, güvenli ve nitelikli dijital oyun içeriklerinin geliştirilmesi için ölçütler oluşturulacak.

Sosyal etkileşime ve birlikte oynamaya imkân sağlayan eğitsel dijital oyunların geliştirilmesi desteklenirken, Türk kültüründeki karakter, mekân, anlatı ve değerlerden yararlanan yerli dijital oyun içeriklerinin geliştirilmesi de teşvik edilecek.

Ulusal Oyun Envanteri'nin dijital oyun geliştiricilerinin kullanımına açılması ve geleneksel oyunları konu alan dijital oyun tasarım yarışmalarının düzenlenmesi planlanıyor.

Aileler ve yerel yönetimler de sürece dahil olacak

Ailelerin çocukların oyun hakkını ve gelişimini destekleyen rolünün güçlendirilmesi amacıyla aile eğitim programlarına oyun modülü eklenecek. Okul-aile iş birliğiyle gerçekleştirilecek oyun etkinliklerinin okul yıllık planlarına dahil edilmesi hedefleniyor.

Yerel yönetimlerle de oyun alanlarının planlanması ve çocukların bu alanlara güvenli erişiminin sağlanması konusunda iş birliği yapılacak. Mahalle ölçeğinde oyun sokaklarının oluşturulması ve çocuk dostu şehir anlayışı kapsamında erişilebilir oyun alanlarının geliştirilmesi desteklenecek.

Plan kapsamında kurumlar arasındaki koordinasyonu sağlamak amacıyla Ulusal Oyun Koordinasyon Kurulu kurulacak. Kurulun yılda en az iki kez toplanması ve yıllık değerlendirme raporu yayımlaması öngörülüyor.

90 eylem adımı uygulanacak

Türkiye Oyun Politika Belgesi ve Eylem Planı'nda belirlenen 90 eylem adımının 25'inin kısa vadede, 53'ünün orta vadede, 12'sinin ise uzun vadede hayata geçirilmesi planlanıyor.

Belge; okul öncesinden ortaöğretime kadar tüm eğitim kademelerinin yanı sıra okul dışındaki öğrenme ortamlarını da kapsıyor. "Hayat boyu oyun" yaklaşımı doğrultusunda yetişkinler ve ileri yaş grupları da politika kapsamına dahil ediliyor.