Komet İle Resimden Varoluşa Uzanan Yol

Ankara Resim ve Heykel Müzesi’nin koridorlarında dolaşırken insanın yolu bir şekilde, bu topraklardan doğup dünyanın paletine renk süren usta ellerin duraklarına düşer. Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun Anadolu’yu çağıran o folklorik ve coşkulu renkleri, Abidin Dino’nun çizgilerindeki insan hüznü ve nihayet tuvalindeki rüya ile gerçeği birbirine ulanan düşsel evreniyle KOMET (Kuyruklu Yıldız)...

Çorum’un sokaklarından İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi’nin atölyelerine, oradan Paris’in bohem kafelerine ve sanatın entelektüel merkezlerine uzanan bir ömür. Asıl adıyla Gürkan Coşkun; namı diğer KOMET.

Dünyanın dört bir yanına dağılmış 2.500 resmiyle (1) o, sadece tuval üzerine boya süren bir zanaatkâr değil; hayatı, ölümü, rüyayı ve yalnızlığı estetik bir süzgeçten geçiren nadide bir entelektüeldi.

1941 yılında Çorum’da dünyaya gelen Gürkan Coşkun, lise eğitiminin ardından İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi'ne girerek Bedri Rahmi Eyüboğlu atölyesinde yetişti. Burası, ona sadece resim yapmayı değil, sanata bir dünya görüşü olarak bakmayı öğreten ilk zemin oldu.

1960’ların sonunda devlet bursuyla Paris’e yerleşti. Vincennes Üniversitesi’nde sanat tarihi ve plastik sanatlar eğitimi aldı. Paris’in soluk soluğa geçen sanat ortamında, köklerini unutmadan ama evrensel bir dil tutturarak kendine özgü bir üslup yarattı.

Uzun yıllar Paris ve İstanbul arasında sürdürdüğü sanat serüvenini, 2022 yılının Eylül ayında Paris’te noktaladığında; geriye sadece binlerce eser değil, bu çağın kalabalıkları arasında kaybolmamış asil bir duruş bıraktı.

Komet’in resimlerine bakan göz, geleneksel perspektif kurallarını, mekânın dayatılmış sınırlarını ve mantıksal nedensellik bağlarını kapıda bırakmak zorundadır. Onun tuvalinde rüya ile uyanıklık, mizah ile melankoli, sıradan olan ile absürd olan aynı masada oturur.

Resimleri, kelimelerin bittiği yerde başlayan birer şiir gibidir. O, resmetmeyi bir meslekten ziyade, dünyayla hesaplaşma ve var olma biçimi olarak görmüştür:

"Benim için resim yapmak, nefes almaktan başka bir şey değildir. Tuvalin önüne geçtiğimde dünyayı dışarıda bırakırım; orada ne zaman vardır ne de mekân. Sadece renkler, lekeler ve insan ruhunun en kuytu köşeleri vardır." (2)

Onun sanatındaki bu çok katmanlı, şiirsel ve felsefi dokuyu en derinden okuyan isimlerden biri, yakın dostu ve kıymetli yazar Ferit Edgü olmuştur. Edgü, Komet’in tuvalindeki bu eşsiz dili şu çarpıcı sözlerle tahlil eder:

"Komet’ resimleri, bize unuttuğumuz bir dili hatırlatır: Düşlerin dilini. O, zahmetsiz gibi görünen ama gerisinde büyük bir bilinç ve birikim barındıran fırçasıyla, sıradan olanı olağanüstü kılınan bir masal evrenine dönüştürür.

Komet, resimlerinde hem kendi içsel yolculuğunu hem de insanlığın ortak yalnızlığını resmeder." (3)

Onun fırçası, görünenin altındaki görünmeyeni, bilinenin ötesindeki bilinmeyeni arar. Tıpkı bir şairin dize aralarında sakladığı o derin anlam boşlukları gibi, Komet de tuvalindeki boşlukları renklerle ve sessizlikle doldurur.

Komet’in yaşam felsefesi, sınırları reddeden, hiçbir dogma ya da akımın yatağına sığmayan, hayatı bir "oyun ve şiir" alanı olarak kurgulayan özgür bir ruha dayanıyordu. Yaşamı boyunca hiçbir grubun ya da ekolün resmi sözcüsü olmamış; kendi iç pusulasıyla, dervişane ama bir o kadar da asi bir mesafeyle yürümüştür. Hayata ve sanata bakışını şu cümlelerle özetliyordu:

"İnsan bu dünyaya bir defa konuk oluyor. Bu konukluğu kabullenmek, onu anlamlı kılmak gerek. Sanat, benim için bu dünyanın acılarına, saçmalıklarına ve hınçlarına karşı bulduğum en zarif direniş biçimidir." (4)

Bu varoluşsal duruş, onu çağdaşlarından ayıran en temel mühürdür. Sanatçı, dünyayı değiştiremeyeceğini bilir ama onu estetik bir süzgeçten geçirerek katlanılabilir kılmaya çalışır. Ferit Edgü, onun bu entelektüel ve asi ruhunu şu tespitle taçlandırır:

"Komet, bu çağın kalabalıkları içinde sessizce yürüyen ama gördüklerini hiçbir zaman unutmayan bir gözlemciydi. Ne Paris’in sokakları onu yabancılaştırabildi ne de köklerinden koparabildi. O, nereye giderse gitsin yanındaki o tinsel Çorum’u, o çocuksu hayret duygusunu hep taşıdı." (5)

“Dünyanın çeşitli yerlerinde 2500 resmim var” diyordu Komet. O resimler bugün dünyanın dört bir yanında müze duvarlarını, nitelikli koleksiyonları ve zihinleri aydınlatmaya devam ediyor. Çorum’un sokaklarından Paris’in sanat atölyelerine uzanan o uzun yol, adını hak eden bir "kuyruklu yıldız" gibi geçti aramızdan.

Ancak bıraktığı o ışıltılı iz, resmin, şiirin ve felsefenin kesişim kümesinde bugün hâlâ aramızda yaşamaya devam ediyor.

1. Gürkan Coşkun (Komet), Koşarak Geldim Çorabı Deldim (Sanatçının 1960’lı yıllara ait defter notları ve anı-söyleşi derlemesi), Okuyan Us Yayınları, İstanbul, 2004.

2.Gürkan Coşkun (Komet), Esas Mesele İdi Fiil (Şiir, Düşünce ve Sanat Yazıları Seçkisi), Can Yayınları, İstanbul, 2017, s. 29.

3.Ferit Edgü, Komet: Resimler, Yazılar, Tanıklıklar, Garanti Sanat Galerisi Yayınları, İstanbul, 1999.

4. Gürkan Coşkun (Komet), Sanat, Hayat ve Düşler Üzerine Söyleşiler (Haz. Doğan Hızlan, Ustalardan Söyleşiler seçkisi içinde), Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2012, s. 142-145.

5. Ferit Edgü, Komet, Artisan Sanat Yayınları, İstanbul, 2005, s. 12-18.