Şanlıurfa’nın unutulan sokak esnafı: Buzları testereyle kesip 2 saatte satıyorlardı

Şanlıurfa Valiliğinin 2025 yılında yayımladığı Şanlıurfa Somut Olmayan Kültürel Miras Araştırmaları kitabının ikinci cildinde, şehirde bir dönem yapılan Buzçılık ve Kezuzçılık meslekleri anlatılıyor. Kültürel miras araştırmacısı S.

Sabri Kürkçüoğlu’nun hazırladığı çalışmada, modern soğutma sistemleri yaygınlaşmadan önce sokak ticaretinin önemli parçaları arasında bulunan bu iki mesleğin ayrıntıları yer alıyor.

Şanlıurfa’da buz kalıpları testereyle kesilerek satılıyordu

Araştırmada aktarılan bilgilere göre Buzçılar, buz fabrikalarından aldıkları yaklaşık 10x15x90 santimetre boyutlarındaki kalıpları bezlere sararak çarşıya taşıyordu. Küçük sehpaların üzerine yerleştirilen buzlar, testere yardımıyla müşterilerin istediği büyüklükte parçalara ayrılıyordu.

Özellikle okul tatillerinde gençlerin de yaptığı bu işte zamanla yarışılıyordu. Büyük buz kalıplarının sıcakta erimeden satılması gerektiğinden esnafın yaklaşık 2-3 saat içerisinde satışını tamamlaması gerekiyordu. Sokaklarda duyulan ‘Dolu buz var doluuuu’ seslenişi de bu mesleğin hafızalarda kalan ayrıntılarından biri oldu.

Kitaptaki araştırmaya göre geçmişte Şanlıurfa’da 4-5 buz imalathanesi bulunuyordu. Ancak sokaklarda buz satan esnaf 1990 sonrasında görülmemeye başladı.

Kezuzçılar buz arasında soğutulan gazoz satıyordu

Şanlıurfa’nın eski sokak ticaretinde Buzçılar kadar Kezuzçılar da yer tutuyordu. Gazozun yörede kullanılan karşılığı olan kezuz, bu içeceği sokaklarda satan esnafa da adını verdi.

1980 öncesinde şehirde yerel gazoz imalathaneleri bulunuyordu. Kezuzçılar, cam şişelerdeki gazozları buz parçaları arasında soğutarak müşterilerine sunuyordu. Buz dolu kovalar, leğenler ve ahşap kaplar bu satışın temel araçları arasındaydı. Seyyar satıcılar özellikle çarşı ve okul çevrelerinde müşterilere ulaşıyordu.

İki eski meslek kültürel miras araştırmasına girdi

Şanlıurfa Somut Olmayan Kültürel Miras Araştırmaları kitabında Buzçılık ve Kezuzçılık, geçmişteki şehir yaşamını ve sokak ticaretini anlatan meslekler arasında kaydedildi. Çalışmada günümüzde de 1-2 yerel gazoz imalathanesinin faaliyetini sürdürdüğü bilgisine yer veriliyor.

Ancak bu işletmelerin isimleri ve güncel faaliyet durumları araştırmada ayrıca belirtilmiyor.

Buzların testereyle kesilerek satıldığı tezgâhlar ve buz arasında soğutulan gazoz şişeleri, Şanlıurfa’nın modern buzdolapları öncesindeki günlük yaşamından günümüze aktarılan kültürel ayrıntılar arasında bulunuyor.