Tahran Dörtlü Zirvesi’nde güvenlik arayışı: İran’ın beklentileri neler?

İran güvenlik bürokrasisine ilişkin haberleriyle tanınan gazeteci Mustafa Necefi, Türkiye, Suudi Arabistan, Pakistan ve İran arasında Tahran’da gerçekleştirilen dörtlü güvenlik toplantısına ilişkin değerlendirmelerini sosyal medya hesabından paylaştı. Necefi, zirvenin gündemine ve olası sonuçlarına ilişkin dikkat çeken açıklamalarda bulundu.

Necefi zirveyi maddeler halinde şu şekilde özetledi: TAHRAN DÖRTLÜ ZİRVESİ HAKKINDA NOTLAR1. İran, bu zirvenin Mekke Paktı çerçevesi dışında düzenlenmesini kabul etti. Tahran, girişimi Mekke Paktı kapsamında değil, “Tahran Zirvesi” formatında değerlendirdi.2.

İran, Tahran Zirvesi’ni bölgesel güvenliğin bölge ülkelerinin kendi imkânlarıyla sağlanması fikri çerçevesinde tanımladı. Bu nedenle Yemen, Lübnan, Filistin, Körfez güvenliği ve Hürmüz Boğazı gibi bölgesel meseleler görüşmelerin gündemine alındı.3.

Zirvede bölgesel gerilimlerin azaltılması ve savaşın sona erdirilmesi de ele alındı. Ancak İran’ın ABD karşısındaki mevcut tutumu ve Tahran’ın öne sürdüğü yedi şart değişmedi.4. Zirvede İran’ın nükleer programına ilişkin herhangi bir görüşme yapılmadı.5.

Zirvenin olası sonuçlarından biri, İran’ın güvenlik kaygılarının kabul edilmesi ve Hürmüz Boğazı’nda Tahran’ın talep ettiği düzenlemelerin hayata geçirilmesi olabilir. Bu kapsamda İran ile Umman arasında bir anlaşma gündeme gelebilir.

Ancak bunun gerçekleşmesi, Suudi Arabistan’ın iyi niyet göstermesine ve daha önce olduğu gibi engelleyici bir tutum sergilememesine bağlı.6. İran, Yemen meselesinde arabuluculuk yapmaya ve krizin çözümüne katkıda bulunmaya hazır.

Ancak Ensarullah (Husiler) bazı şartlar öne sürüyor ve Suudi Arabistan bu şartları kabul edene kadar savaşı sürdürme tutumunu koruyor.7. Zirveye katılan taraflar, İsrail’in bölgedeki maceracı politikalarına ilişkin endişelerini paylaştı.

Ancak bu durum, tarafların ortak hedeflere ve aynı gündeme sahip oldukları anlamına gelmiyor.8. Zirvenin sonuçları hakkında kesin bir yargıya varmak için henüz çok erken. Bununla birlikte, güvensizliğin yerini güvenin, rekabetin yerini ise iş birliğinin aldığına dair herhangi bir işaret görünmüyor.

Günümüz Orta Doğu’sunda zirveler, krizleri çözmekten çok onları yönetmek veya olası sonuçlarından kaçınmak amacıyla düzenleniyor gibi görünüyor.چند نکته درباره نشست چهار جانبه تهران ۱. ایران با برگزاری این نشست خارج از چارچوب پیمان مکه موافقت کرد. در واقع، تهران این ابتکار را در قالب «نشست تهران» پذیرفت، نه پیمان مکه! ۲. ایران نشست تهران را در چارچوب ایده امنیت درونزای منطقهای تعریف کرد. به همین دلیل، پروندههای منطقهای از جمله یمن، لبنان، فلسطین، امنیت خلیج فارس و تنگه هرمز در دستور گفتوگوها قرار گرفت. ۳. در این نشست درباره کاهش تنشهای منطقهای و پایان جنگ نیز گفتوگو شد؛ با این حال، موضع قبلی ایران در برابر آمریکا و شروط هفتگانه تهران تغییری نکرد. ۴. در این نشست هیچ گفتوگویی درباره پرونده هستهای ایران انجام نشد. ۵. یکی از نتایج احتمالی این نشست میتواند پذیرش نگرانیهای امنیتی ایران و ترتیبات موردنظر تهران در تنگه هرمز (توافق ایران و عمان) باشد؛ البته به شرط آنکه عربستان حسن نیت خود را نشان دهد و مانند قبل کارشکنی نکند! ۶. ایران در پرونده یمن برای میانجیگری و کمک به حل بحران آمادگی دارد؛ اما انصارالله شروطی دارد که تا زمان پذیرش آنها از سوی عربستان، جنگ را ادامه خواهد داد! ۷. طرفین در این نشست نگرانیهای خود را درباره ماجراجوییهای اسرائیل در منطقه به اشتراک گذاشتند؛ اما این به معنای برخورداری از اهداف و دستورکار واحد نیست! ۸. بسیار زود است در رابطه با نتایج این نشست قضاوت کرد؛ اما به نظر نمیرسد اعتماد جایگزین بیاعتمادی و همکاری جایگزین رقابت شده باشد! در خاورمیانه کنونی منطق نشستها بیشتر برای مدیریت بحران و تنش یا دوری از تبعات آن است تا حل آنها!