KBÜ’den yangın sonrası ekonomik kayıpları önleyecek TÜBİTAK projesi

Karabük Üniversitesi’nde yürütülen bir TÜBİTAK projesiyle, yangın görmüş çam ağaçlarının odun yapısındaki bozulma süreçleri incelenerek hem hammadde satışlarında yaşanan ekonomik kaybın önüne geçilmesi hem de ormanların yeniden canlandırılması için bilimsel bir takvim oluşturulması hedefleniyor.

Karabük Üniversitesi (KBÜ) Orman Fakültesi Orman Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ufuk Coşgun yürütücülüğünde hazırlanan proje, iklim değişikliğiyle birlikte sıklığı ve şiddeti artan orman yangınlarının ardından ortaya çıkan büyük ölçekli ekonomik ve ekolojik kayıpları önlemeyi amaçlıyor. TÜBİTAK 1001 – Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı kapsamında desteklenen çalışmayla, yangın sonrası Türkiye’nin en geniş yayılış alanına sahip iki iğne yapraklı türü olan kızılçam ve karaçam odunlarının fiziksel, mekanik ve kimyasal bozulma süreçleri ilk kez zamana bağlı olarak bilimsel temelde ortaya konulacak.

MİLYONLARCA LİRALIK DEĞER KAYBI ÖNLENECEK

Mevcut orman yönetimi uygulamalarında, yangın sonrasında arazideki odun hammaddesinde hızla kalite kaybı yaşanacağı öngörüsü ve arazinin acilen boşaltılması yönündeki baskılar nedeniyle, teknik standartlar bakımından kaliteli tomruk niteliğindeki ürünler düşük katma değerli kâğıtlık odun veya lif-yonga levha sınıflarında fiyatlandırılarak değerinin çok altında pazarlanıyor.

Proje ile bu yapısal belirsizliğin ortadan kaldırılması ve yangın görmüş odun hammaddesinin ticari değerini kaybetmeden arazide güvenle tutulabileceği maksimum süreyi tanımlayan “Restorasyon Periyot Genişliği”nin belirlenmesi hedefleniyor. Elde edilecek bilimsel zaman eşiği verisinin, Orman Genel Müdürlüğünün (OGM) kriz yönetimi stratejilerini rasyonelleştirerek hammadde satışlarındaki milyonlarca liralık değer kaybını engellemesi öngörülüyor.

İLERİ TEKNOLOJİYLE HÜCRESEL VE MOLEKÜLER İNCELEME

28 ay sürecek çalışma kapsamında, yangın görmüş alanlardan 4 ay boyunca 15 günlük periyotlarla toplanacak numuneler üzerinde TS-ISO standartlarına uygun akredite testler uygulanacak. Araştırma sürecinde toplam 34 deneme ağacından elde edilen 10 binin üzerinde numune, Karabük Üniversitesi Demir Çelik Enstitüsü Malzeme Araştırma Geliştirme Merkezi (MARGEM) bünyesindeki akredite laboratuvarlarda statik eğilme, elastikiyet modülü, şok direnci ve liflere paralel basınç gibi mekanik testlere tabi tutulacak.

Eş zamanlı olarak, termal stres kaynaklı mikro-anatomik deformasyonlar Taramalı Elektron Mikroskobu (SEM) ile incelenirken, polimerik yapıdaki kimyasal bozulmalar da Fourier Dönüşümlü Kızılötesi Spektroskopisi (FTIR) aracılığıyla moleküler düzeyde aydınlatılacak. Böylece direnç kayıplarının ısıl şoktan mı yoksa sahada sonradan gelişen böcek ve mantar tahribatından mı kaynaklandığı kesin olarak ayırt edilecek.

Çalışmanın pazarlama ve ekonomi ayağında ise Batı Karadeniz, Ege ve Akdeniz bölgelerinde 2023-2025 yıllarında meydana gelen orman yangınlarının öncesi ve sonrasındaki hammadde arzı ve ihale satış verileri istatistiksel analizlerle mercek altına alınacak. Bilgi eksikliği ortamında alınan hızlı pazarlama kararlarının fiyatlandırma üzerindeki etkisi çoklu regresyon modelleriyle değerlendirilerek orman yönetimi için rasyonel bir yol haritası sunulacak.

KALKINMA PLANI HEDEFLERİYLE UYUMLU

Çalışma, T.C. 12. Kalkınma Planı içerisinde yer alan “Sürdürülebilir Orman Yönetimi”, “Yeşil Dönüşüm” ve “Döngüsel Ekonomi” hedefleriyle de doğrudan örtüşüyor. Yangın hasarlı orman varlıklarının degradasyon süreçlerinin bilimsel olarak belirlenmesi hem hammadde israfını engelleyecek hem de yangın sonrası ekosistemin doğal gençleşme dinamiklerine uygun restorasyon süreçlerinin planlanmasına zemin hazırlayacak.

Karabük Üniversitesi; gelişmiş araştırma altyapısı, akredite laboratuvar olanakları ve yetkin akademik kadrosuyla doğal kaynakların korunması, afet sonrası kriz yönetimi ve ülke ekonomisine doğrudan katma değer sağlayan stratejik Ar-Ge çalışmalarına öncülük etmeyi sürdürüyor.