Kafanın içinde konuşan sesler duymak tek başına şizofreni belirtisi sayılmıyor

Dışarıda bir ses kaynağı yokken konuşmalar, yorumlar veya talimatlar işitmek, işitsel halüsinasyon olarak adlandırılıyor. Bu deneyim tek başına şizofreni tanısı anlamına gelmiyor. Ruhsal hastalıklar, bazı ilaçlar, madde kullanımı ve uykusuzluk gibi farklı nedenlerle ortaya çıkabiliyor.

Tedavide ilk adım, seslerin hangi koşullarda başladığını ve başka hangi belirtilerle birlikte görüldüğünü belirlemek.

Sesler tanıdık birinin sesi gibi gelebiliyor

Bazı kişiler adlarının söylendiğini, bazıları ise kendileriyle konuşulduğunu veya yaptıklarının yorumlandığını anlatıyor. Tek bir ses duyulabildiği gibi, birbiriyle konuşan birkaç ses de işitilebiliyor. Sesler tanıdık birine aitmiş gibi algılanabiliyor; kişinin kafasının içinden ya da çevresinden geliyormuş hissi yaratabiliyor.

Deneyimin içeriği de değişken. Sesler eleştirel, destekleyici, korkutucu veya emir verici olabiliyor. Kısa süreli yaşanabildiği gibi gün içinde tekrarlayabiliyor. Kişinin dikkatini, ilişkilerini ve günlük işlerini ne ölçüde etkilediği de farklılaşıyor.

Bu deneyimi sıradan düşüncelerle aynı kabul etmek doğru değil. Ses duyan kişi, bunu kendi kendine düşünmekten farklı, istemi dışında ortaya çıkan bir yaşantı olarak tarif edebiliyor.

Neden yalnızca şizofreniyle açıklanmıyor?

Şizofreni, bipolar bozukluk ve ağır depresyon gibi durumlarda halüsinasyonlar görülebiliyor. Ancak psikoz belirtileri yaşayan herkes şizofreni tanısı almıyor. Psikoz, kişinin gerçek olanla olmayanı ayırt etmesinin zorlaşabildiği bir belirtiler bütününü ifade ediyor.

Bazı ilaçların etkileri, alkol veya madde kullanımı ve uyku yoksunluğu da değerlendirmede dikkate alınıyor. Bu nedenle yalnızca seslerin içeriğine bakılarak hastalık adı koymak mümkün değil.

Uykuya dalarken veya uyanırken yaşanan kısa süreli algı deneyimleri de görülebiliyor. Bunlar, tamamen uyanıkken tekrarlayan ve yaşamı aksatan seslerle aynı bağlamda değerlendirilmiyor.

Değerlendirmede sesin yanında günlük yaşam da inceleniyor

Seslerin ne zaman başladığı, hangi sıklıkta duyulduğu ve uyku düzeniyle ilişkisi, değerlendirmeye yardımcı oluyor. Kullanılan ilaçlar ve madde kullanımı hakkında bilgi verilmesi de önemli.

Sosyal ilişkilerden uzaklaşma, öz bakımda gerileme, belirgin kuşkuculuk, konuşmanın anlaşılmasının zorlaşması veya okul ve iş performansında düşüş gibi değişiklikler varsa bunlar da hekimle paylaşılmalı. Ses duymanın yeni başlaması veya tekrarlaması, sağlık değerlendirmesini ertelememek için yeterli bir neden.

Tedavi yalnızca sesleri azaltmaya odaklanmıyor

Tedavi, altta yatan nedene göre düzenleniyor. Psikozla ilişkili durumlarda antipsikotik ilaçlar, psikoterapi, aile eğitimi ve kişinin okul ya da çalışma hayatına katılımını destekleyen yaklaşımlar birlikte kullanılabiliyor.

İlaçların yararları ve yan etkileri kişiye göre değerlendiriliyor. Psikolojik destek ise belirtilerle baş etme becerilerini geliştirmeyi ve günlük yaşamı sürdürmeyi hedefliyor. Erken değerlendirme ve uygun tedavi iyileşmeyi destekleyebiliyor; herkes için aynı sonuç veya süre vaat edilemiyor.

Hangi durumda acil yardım gerekiyor?

Seslerin kişiye kendisine ya da başkasına zarar vermesini söylemesi, belirtilerin hızla ağırlaşması, ani kafa karışıklığı veya belirgin ajitasyon acil değerlendirme gerektiriyor. Böyle bir durumda en yakın acil servise başvurulmalı.

TIBBİ UYARI

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Ses duyma deneyiminin nedenini belirlemek için hekime başvurun; ilaçlarınızı kendi kendinize başlatmayın, bırakmayın veya değiştirmeyin.

KAYNAKLAR

1. NHS. Hallucinations and hearing voices.

2. National Institute of Mental Health. Understanding Psychosis.

3. News-Medical. Hearing Voices – Auditory Hallucination. Son güncelleme: 29 Aralık 2022.