Saygı, Yaşama mı bağlı? Yoksa Bilgiye mi?

Geleneksel toplumlarda ihtiyarlık yaş, tecrübe bilgeliğin tek kaynağı olarak görülür. Bu toplumlarda yaş hiyerarşik bir üstünlük sağlar.

Modern ve gelişmiş toplumlarda bu durum tamamen değişmiştir. Yerini bilğiye dayalı saygı, hürmet ve likayat almıştır.

İnsanlık tarihi boyunca bizi biz yapan, toplumları bir arada tutan ve bireyi "olgun" kılan erdemlerin kaynağını arayıp durduk. Bu arayışta karşımıza hep iki büyük sütun çıktı: Hürmet (saygı) ve Bilgi.

Peki, insan ruhunun ve toplumsal huzurun kilit taşı olan hürmet, doğrudan hayatın kendisine, yani yaşama mı bağlıdır; yoksa zihnin aydınlanma aracı olan bilgiye mi? İlk bakışta bilgi, hürmetin en sadık dostu gibi görünür.

Bilgili insan, cehaletin karanlığından sıyrılmış, dünyayı ve insanı anlamlandırmış kişidir.

Bilgi genişledikçe, önyargılar kırılır.

Önyargıların kırıldığı yerde ise saygı yeşerir. Ancak modern çağ bize çok acı bir gerçeği öğretti: Kitaplar dolusu bilgiye sahip olmak, diplomalarla donanmak, bir insanın içine hürmet duygusunu yerleştirmeye yetmiyor.

Bilgi, eğer ahlak ve empatiyle harmanlanmazsa, sahibini kibirli bir tahta oturtup çevresine tepeden bakmasına yol açabiliyor. Yani bilgi, tek başına hürmeti doğurmuyor; bazen onu ezip geçiyor.

Asıl hürmet, yaşama bağlıdır. Hayatın kendisine, nefes alan her varlığın var olma hakkına duyulan o derin bağlılıktan beslenir. Yaşama bağlı olan insan; bir çocuğun masumiyetine, bir yaşlının çizgilerindeki tecrübeye, doğanın dengesine ve evrendeki her canlının biricikliğine hürmet eder.

Bu hürmet türü, kütüphanelerde dirsek çürütmeyi gerektirmez

Kalbin açık olmasını, hayatın ritmini hissedebilmeyi gerektirir. Anadolu’nun bilgelerinden tutun da dünyanın öbür ucundaki kabile reislerine kadar, okuma yazma bilmeyen ama yaşama ve insana sonsuz bir saygıyla yaklaşan milyonlarca insanın varlığı bundandır.

Onlar bilgiyi satırlardan değil, hayatın bizzat kendisinden, yani yaşamaktan almışlardır. Hürmet, bilginin bir üst aşaması değil, yaşamın içindeki varoluşsal bir duruştur. Bilgi bize bir ağacın biyolojik yapısını öğretir; ancak yaşama bağlılık, o ağacın gölgesine ve canına hürmet etmemizi sağlar.

Bilgi insanın makamını, rütbesini, unvanını söyler; yaşama bağlılık ise unvanı ne olursa olsun o insanın sadece

"insan" olduğu için saygıyı hak ettiğini fısıldar.