AYM’den OHAL dönemindeki cezaya hak ihlali kararı

Anayasa Mahkemesi, OHAL döneminde barışçıl basın açıklamasına katılan Eğitim-Sen üyesine verilen para cezasını hak ihlali saydı. Yüksek Mahkeme, etkinliğe yalnızca katılmanın cezalandırma gerekçesi yapılamayacağına hükmetti.

Tunceli’de 2016 yılında düzenlenen basın açıklamasına katılan Cafer Sevgül’ün başvurusunu inceleyen AYM, toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiğine karar verdi. Valiliğin izin kararını gerekçe göstererek uyguladığı 219 liralık cezayı değerlendiren Mahkeme, barışçıl toplantılara katılan kişilerin haklarını koruyan anayasal güvencelere dikkat çekti.

Eğitim-Sen Tunceli Şubesi üyesi Cafer Sevgül, 30 Ekim 2016’da KESK Tunceli Şubeler Platformunun düzenlediği basın açıklamasına katıldı. Tunceli Valiliği, OHAL boyunca kentteki toplantı ve basın açıklamalarını izne bağladığı için Sevgül’e 219 lira idari para cezası uyguladı.

Para cezasına karşı Sulh Ceza Hâkimliğine başvuran Sevgül, yaptırımın kaldırılmasını istedi. Ancak hâkimliğin talebini reddetmesi üzerine bireysel başvuruda bulunan sendika üyesi, barışçıl bir açıklamaya katıldığı için cezalandırılmasının anayasal hakkını ihlal ettiğini savundu.

Başvuruyu değerlendiren Anayasa Mahkemesi, daha önce verdiği Hüseyin Karabulut ve diğerleri ile Selma Elma kararlarındaki ilkeleri hatırlattı. Yüksek Mahkeme, bir toplantının yasal koşullara uygun düzenlenip düzenlenmediğini bilmeyen katılımcıların durumunun ayrıca değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.

Toplantıyı organize etmeyen ve yönetmeyen kişilerin yalnızca katılım nedeniyle cezalandırılmasını inceleyen AYM, bu tür yaptırımların demokratik toplum düzeninin gerekleriyle bağdaşmayacağını belirtti. Mahkeme, Cafer Sevgül’ün de etkinliğin düzenleyicisi veya yöneticisi olduğuna ilişkin herhangi bir tespit bulunmadığını kaydetti.

Basın açıklamasının barışçıl biçimde gerçekleştiğini belirleyen AYM, idarenin ve yargı mercilerinin kayıtlarını da değerlendirdi. Yüksek Mahkeme, etkinlik sırasında kamu düzeninin bozulduğunu gösteren herhangi bir tespitin bulunmadığına dikkat çekti.

Bu koşullarda Sevgül’e verilen cezayı anayasal haklarla bağdaşmaz bulan Mahkeme, başvuruda önceki içtihatlarından ayrılmayı gerektiren bir neden bulunmadığını belirtti. AYM, OHAL döneminde de temel haklara yönelik müdahalelerin anayasal ölçütlerle değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koydu.

AYM Birinci Bölümü, 22 Eylül 2026 tarihinde verdiği kararda Anayasa’nın 34. maddesini esas aldı. Yüksek Mahkeme, OHAL koşullarına ilişkin 15. maddeyi de dikkate alarak Sevgül’ün toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiğine oybirliğiyle hükmetti.

Mahkeme, yalnızca etkinliğin izinsiz yapılmış olmasının somut olayda katılımcıya ceza verilmesini haklı kılmadığını değerlendirdi. Böylece Yüksek Mahkeme, izin ve bildirim kurallarının uygulanmasında barışçıl katılımcıların haklarının göz ardı edilemeyeceğini vurguladı.

İhlalin sonuçlarının giderilmesini isteyen Anayasa Mahkemesi, dosyanın yeniden yargılama yapılmak üzere Tunceli Sulh Ceza Hâkimliğine gönderilmesine karar verdi. Yüksek Mahkeme, başvurucunun yargılama giderlerinin de karşılanmasına hükmetti.

Kararda 257,50 lira harç ve 40 bin lira vekâlet ücreti olmak üzere toplam 40 bin 257,50 liranın Sevgül’e ödenmesi kararlaştırıldı. Mahkeme, geciken ödemelere yasal faiz uygulanacağını da belirterek kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına gönderilmesini istedi.