29 Ekim Cumhuriyet Bayramı Nasıl İlan Edildi?

Türkiye Cumhuriyeti'nin yönetim biçimini belirleyen Cumhuriyet, 29 Ekim 1923 tarihinde Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve silah arkadaşlarının öncülüğünde ilan edildi. Milli Mücadele'nin zaferle sonuçlanmasının ardından gerçekleştirilen bu tarihi adım, egemenliğin millete ait olduğu yeni bir dönemin başlangıcı oldu.

Peki, 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı'na uzanan süreçte neler yaşandı ve Cumhuriyet nasıl ilan edildi?

Cumhuriyet'in Temelleri Milli Mücadele'de Atıldı

Cumhuriyet fikrinin temelleri, Mustafa Kemal Atatürk'ün 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkmasıyla başlayan Milli Mücadele döneminde atıldı. Bağımsızlık mücadelesinin yanı sıra millet egemenliğine dayalı yeni bir devlet kurma düşüncesi de şekillendi.

23 Nisan 1920'de Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açılması ve 20 Ocak 1921'de egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğunun anayasaya girmesi, Cumhuriyet'e giden yolun en önemli adımları arasında yer aldı.

Saltanat Kaldırıldı, Ankara Başkent Oldu

Milli Mücadele'nin zaferle sonuçlanmasının ardından 1 Kasım 1922'de saltanat kaldırıldı. 24 Temmuz 1923'te imzalanan Lozan Barış Antlaşması ile Türkiye'nin bağımsızlığının uluslararası alanda tanınması yolunda önemli bir aşama kaydedildi.

13 Ekim 1923'te Ankara'nın başkent ilan edilmesiyle yeni devletin yönetim merkezi de belirlendi. Ancak devletin yönetim biçiminin Cumhuriyet olarak resmen açıklanması için yeni bir adım gerekiyordu.

Atatürk: Yarın Cumhuriyet İlan Edeceğiz

1923 yılının ekim ayında hükümetin kurulmasında yaşanan siyasi sıkıntılar, mevcut yönetim sisteminin değiştirilmesi ihtiyacını ortaya çıkardı. 28 Ekim akşamı Mustafa Kemal Atatürk, Çankaya Köşkü'nde yakın çalışma arkadaşlarıyla bir araya geldi.

Bu tarihi toplantıda arkadaşlarına, "Yarın Cumhuriyet ilan edeceğiz" sözleriyle kararını açıkladı. Ardından İsmet Paşa ile birlikte anayasa değişikliği üzerinde çalışarak Cumhuriyet'in ilanına ilişkin teklifi hazırladı.

29 Ekim 1923'te Cumhuriyet Resmen İlan Edildi

29 Ekim 1923 Pazartesi günü Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde Cumhuriyet'in ilanına ilişkin anayasa değişikliği görüşüldü. Yapılan görüşmelerin ardından saat 20.30'da gerçekleştirilen oylamada, oturuma katılan 158 milletvekilinin tamamının oyuyla Cumhuriyet ilan edildi.

Meclis'te kararın açıklanması büyük sevinçle karşılandı. Milletvekilleri ve salondakiler "Yaşasın Cumhuriyet" sesleriyle tarihi kararı kutladı.

Türkiye Cumhuriyeti'nin İlk Cumhurbaşkanı Atatürk Oldu

Cumhuriyet'in ilanının ardından gerçekleştirilen Cumhurbaşkanlığı seçiminde Gazi Mustafa Kemal Atatürk, 158 milletvekilinin tamamının oyunu alarak Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk Cumhurbaşkanı seçildi. İsmet İnönü ilk hükümeti kurmakla görevlendirildi.

Cumhuriyet'in ilanı, 101 pare top atışıyla halka duyurulurken Ankara'da başlayan kutlamalar büyük coşkuya sahne oldu.

29 Ekim Cumhuriyet Bayramı Olarak Kutlanmaya Başlandı

Cumhuriyet'in ilanıyla Türkiye'de millet egemenliğine dayalı yeni bir yönetim dönemi başladı. 29 Ekim'in resmî bayram olarak kabul edilmesine ilişkin yasal düzenleme ise 1925 yılında yapıldı. Aradan geçen yıllara rağmen Cumhuriyet'in ilan edildiği 29 Ekim, bağımsızlığın, milli egemenliğin ve halk iradesinin simgesi olarak kutlanmaya devam ediyor.

Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün önderliğinde kurulan Türkiye Cumhuriyeti, her yıl 29 Ekim'de düzenlenen törenler ve etkinliklerle büyük bir gururla anılıyor.