Şanlıurfa köylerinde tiyatro böyle oynanıyordu! Berber, Hacı ve Kirpi Avı geleneği

Şanlıurfa’nın köylerinde geçmişte düğünler, bayramlar ve köy odası buluşmaları yalnızca sohbet ve müzikle sınırlı kalmıyordu. Berber, Hacı ve Kirpi Avı adı verilen seyirlik oyunlarda köylüler farklı rollere giriyor, gündelik eşyalar sahne malzemesine dönüşüyordu.

Şanlıurfa Kültür Atlası’nda yayımlanan araştırma, bu oyunların nasıl sahnelendiğini ayrıntılarıyla ortaya koydu.

Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Türk Halkbilimi Bölümünden Doç. Dr. Ömer Kırmızı ve Doç. Dr. Tuğba Gönel Sönmez tarafından hazırlanan çalışmada, Şanlıurfa’nın kırsal yaşamında yer edinmiş geleneksel gösteriler incelendi.

Araştırma, köy meydanlarında ve odalarında oynanan oyunların mizahi anlatımlarını ve kullanılan malzemeleri belgeliyor.

Berber Oyunu’nda müşteri sandalyeyle kaçıyordu

Geleneksel Berber Oyunu’nda bir berber, çırağı ve tıraş olmak isteyen müşteri bulunuyordu. Müşteri sandalyeye bağlandıktan sonra berberin hazırlıkları başlıyordu. Ancak alışılmış tıraş malzemeleri yerine sahneye kova, fırça ve balta getiriliyordu.

Karşılaştığı durumdan kurtulmaya çalışan müşteri, bağlı olduğu sandalyeyle birlikte kaçmaya çalışıyordu. Oyunun mizahi yönünü, berber ile çırağının davranışları ve müşterinin bu duruma verdiği tepkiler oluşturuyordu.

Hacı Oyunu’nda hediyelerin yerini ilginç eşyalar alıyordu

Şanlıurfa’nın köy odalarında oynanan Hacı Oyunu ise hac yolculuğu ve dönüşte getirilen hediyeler üzerine kuruluydu. Oyunda hacca gideceğini söyleyen kişiden köylüler tespih, hurma, zemzem suyu ve kına istiyordu.

Ancak dönüş sahnesinde beklenen hediyeler yerine farklı malzemeler ortaya çıkıyordu. Tespih yerine teneke parçalarından hazırlanmış bir eşya, hurma yerine salatalık kullanılıyordu. Zemzem suyu isteyenlerin başından su dökülürken kına yerine çamur verilmesi de gösterinin mizahi bölümleri arasında yer alıyordu.

Kirpi Avı’nda misafire teneke çaldırılıyordu

Kirpi Avı adlı seyirlik oyunun merkezinde köye gelen bir misafir bulunuyordu. Misafir, kirpi avına katılmaya davet ediliyor ve eline ses çıkarması için bir teneke veriliyordu.

Oyuncular birlikte hareket ediyormuş gibi görünürken diğer katılımcılar bir süre sonra misafire fark ettirmeden geri dönüyordu. Olanlardan habersiz kalan misafir ise teneke çalmayı sürdürüyordu. Böylece oyunun temelini, katılımcıların birlikte hazırladığı şaka oluşturuyordu.

Şanlıurfa’nın köy oyunları kültür araştırmasında belgelendi

Şanlıurfa Kültür Atlası’ndaki çalışmada Berber, Hacı ve Kirpi Avı dışında Arap Oyunu, Köse ile Gelin, Köroğlu ve Kımıl gibi farklı seyirlik oyunlara da yer verildi. Bu gösterilerde köy odaları ve meydanları sahne olarak kullanılırken günlük hayatta bulunan nesneler kostüm, aksesuar veya ses çıkarma aracına dönüşebiliyordu.

Araştırmacılar, köy seyirlik oyunlarının geçmişte dinî törenler ve bereket ritüelleriyle ilişkili olduğunu, zamanla eğlence ve toplumsal buluşmaların da parçası hâline geldiğini aktardı. Çalışma, Şanlıurfa’da hem yöreye özgü gösterilerin hem de Anadolu’nun başka bölgelerinde bilinen oyunların yerel biçimlerinin bulunduğunu ortaya koydu.