Sağlık ve İklim Kuruluşlarından Küresel Çağrı: COP31’de alınacak tüm kararların odağında sağlık olmalı!

COP31’in ilk gününün teması ‘Gıda, Tarım ve Sağlık’

Temiz Hava Hakkı Platformu (THHP), bu çerçevede Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı ve COP31 Başkanı Murat Kurum’un; sağlığın, alınan iklim kararlarının toplumsal faydasını belirlemede temel bir ölçüt olarak görülmesi gerektiğini vurgulaması ve COP31 Müzakereler Başkanı Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen’ın ise her gecikmenin sağlığı etkilediğini söylemesini olumlu gelişmeler olarak değerlendirdi. Bununla birlikte iki COP31 başkanının da iklim krizi ile hava kirliliği ve buna bağlı olarak ortaya çıkan sağlık krizinin ana kaynağı olan fosil yakıtlardan uzaklaşmaya değinmediklerine dikkat çekildi.

THHP Koordinatörü Deniz Gümüşel, ortak çağrının Türkiye açısından önemini şöyle anlattı: “Küresel sağlık ve iklim camiası, COP31'de alınacak her kararın insan sağlığını koruyup korumadığına göre değerlendirilmesini istiyor. Türkiye’nin COP31’e ev sahipliği yapması, iklim eyleminde sağlığı koruma sorumluluğunu da beraberinde getiriyor.

Türkiye, iklim krizinin etkileri karşısında en kırılgan grupların ihtiyaçlarının karar süreçlerine yansıtılmasına öncülük etmeli.” Gümüşel, tavsiye metninin; ‘Fosil Yakıtlardan Adil Bir Şekilde Uzaklaşma’, ‘Krizin Bedeli Borçla Değil, Hibeyle Karşılanmalı’, ‘Kirleticiler Karar Masasında Olmamalı’ ile ‘Sağlık ve Bilim Karar Masasında Olmalı’ başlığıyla dört temel talep etrafında şekillendiğine işaret etti. Adil geçiş mekanizmasının sağlığı kapsaması şart

Kömür, petrol ve gaz hem iklim krizinin hem de hava kirliliğinin ana kaynağı. Fosil yakıtların yol açtığı hava kirliliği her yıl dünyada milyonlarca erken ölüme neden oluyor; buna rağmen COP süreçlerinde halihazırda fosil yakıtlardan uzaklaşmaya yönelik bağlayıcı bir plan bulunmuyor.

Sağlık ve iklim kuruluşları, fosil yakıtlardan adil ve hakkaniyetli şekilde uzaklaşmanın parçası olarak yenilenebilir enerjiye dayalı elektrifikasyona öncelik verilmesini istiyor. Sağlık ve iklim kuruluşlarına göre COP30’da geliştirilmesine karar verilen ve COP31'de nasıl işlerlik kazanacağı görüşülecek olan Adil Geçiş Mekanizması’nın sağlığı da kapsaması şart; zira sağlığın korunması, adil geçişin ön koşulu.

Güneş panelleri, rüzgar türbinleri ve bataryalar için gereken mineraller çıkarılırken madenciliğin bugüne kadar yol açtığı sağlık zararlarının tekrarlanmaması da talepler arasında.

İklim krizinden etkilenen ülkelere borç değil hibe verilmeli İklim krizinin bedelini, krizde payları asgari düzeyde olan gelişmekte olan ülkeler, az gelişmiş ülkeler ve küçük ada devletleri ödüyor. Bu ülkeler sıcak hava dalgalarına, sellere ve sağlık krizlerine hazırlanmak için çoğu zaman yüksek faizli borç almak zorunda kalıyor; borç da yoksulluğu ve sağlık sorunlarını derinleştiriyor.

Çağrıda, uyum finansmanının 2035'ten çok önce yıllık en az 120 milyar dolara çıkarılması isteniyor. İklim finansmanında kamu kaynaklı ve çok elverişli koşullarla sağlanan fianansmanın artırılması, kayıp ve zarar için ise hibe temelli desteğin güçlendirilmesi talep ediliyor.

Bu kaynakların, ülkelerin ulusal uyum planlarını hayata geçirmesine ve sağlıktan tarıma, sudan altyapıya her sektörde insanların sağlığını koruyan önlemlere harcanması gerekiyor. Yeni kaynak yaratmak için kirletici ticari ürünlere, yol açtıkları sağlık zararıyla orantılı mali politikalar uygulanması da öneriler arasında.

Kirleticiler karar masasında olmamalı Sağlık ve iklim kuruluşları, kirletici endüstrilerin iklim kararları üzerindeki etkisinin önlenmesini istiyor. COP Başkanlıkları, BM İklim Değişikliği Sözleşmesi Sekretaryası ve ülkeler, heyetlerde, sponsorluklar ile danışmanlıklarda, bu endüstrilerle kurulmuş olan bağlantıları açıklamalı ve çıkar çatışmalarını önleyecek önlemler almalı.

Alınacak önlemler, bu endüstrilerin yol açtığı sağlık yüküyle orantılı olmalı ve Paris Anlaşması’nda tanınan sağlık hakkına dayanmalı. Sağlık ve bilim uzmanları müzakerelerde olmalı İklim kararlarını çoğunlukla enerji, dışişleri ve maliye alanlarındaki kurumlar belirliyor.

Sağlık uzmanları, kadınlar ve yerel topluluklar masada yeterince yer almıyor. Sağlık ve iklim kuruluşları, sağlık uzmanlarının müzakerelerde ve yeni kurulacak yapılarda yer almasını istiyor. Kararların en doğru bilimsel bilgiye, özellikle Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli’nin (IPCC) çalışmalarına dayanması; iklim krizinin etkilerini hafifletmek ve gıda güvenliğini sağlamak amacıyla hazırlanan iklim ve tarım politikalarına yerli halkların (indigenous peoples) ve yerel toplulukların (local communities) geleneksel bilgi birikiminin entegre edilmesi gerekiyor.

Ayrıca, Paris Anlaşması hedeflerinin karnesi niteliğindeki İkinci Küresel Durum Değerlendirmesi’nin azaltımdan uyuma, kayıp ve zarardan finansmana kadar tüm başlıklarda sağlık etkilerini ele alması talep ediliyor. Toplumsal cinsiyet, cinsel sağlık, üreme sağlığı ve hakları ile beslenmenin de tüm müzakerelerde gözetilmesi önemseniyor.

THHP Yürütme Kurulu Üyesi ve halk sağlığı uzmanı Doç. Dr. Melike Yavuz ise “İklim politikalarında yapılan her tercih, toplum sağlığı açısından da sonuçlar doğuruyor. Sağlığı iklim kararlarının odağına koymak, alınacak kararların insan sağlığını nasıl etkileyeceğini önceden değerlendirmek demek.

Enerjiden ulaşıma, tarımdan kentleşmeye kadar her alanda, sağlık risklerini azaltan ve toplum sağlığını iyileştiren seçeneklere öncelik verilmesini öneriyoruz. Sağlık uzmanlarının müzakerelere katılması, bu etkilerin görünür olmasına ve kararların bilimsel bilgiye dayanmasına katkı sağlayacaktır.” dedi.