İran’da devrimin simgesi: ABD Büyükelçiliği krizinin perde arkası

GÜRKAN DEMİR ABD Başkanı Donald Trump’ın ara seçimlerde yaşadığı hezimet, 4 Kasım 1979 yılında Tahran’daki ABD Büyükelçiliği’nin İranlı öğrenciler tarafından ele geçirilmesinin yıl dönümüne denk geldi. Peki 1979 yılında neler yaşandı?

İran İslam Cumhuriyeti Kurucu Lideri Ruhullah Humeyni önderliğinde İran halkı, ülkedeki ABD destekli Şah yönetimine karşı ayağa kalktı. Ülkenin dört bir yanında Şah’a karşı yapılan büyük yürüyüşlerin ardından Şah Muhammed Rıza Pehlevi, ülkeden kaçtı.

Pehlevi’nin ABD’nin himayesinde olması nedeniyle, üniversite öğrencileri öncülüğünde İran halkı Tahran’daki Talegani Caddesi’nde bulunan ABD Büyükelçiliğinin kapısına dayandı. DÖNEMİN BAŞKANI KOLTUĞUNDAN OLDU Kısa sürede elçiliğin içine giren öğrenciler, önce 66 kişiyi rehin aldı.

Ardından içlerindeki 52 ABD’liyi rehin tutmaya devam etti. Rehine krizi 444 gün sürdü. Dönemin ABD Başkanı Jimmy Carter, rehinelerin kurtarılması için 24-25 Nisan 1980 tarihlerinde Kartal Pençesi Operasyonu düzenlenmesini emretti.

Ancak rehineleri kurtarmaya gelen helikopterler Tebes Çölü’nde kum fırtınası ve İran’ın kararlı direnişi sonucu operasyonu tamamlayamadı. Kumlara gömülen helikopterlerin bazıları başında o dönem devrimin öncü kadrolarından olan ve sonradan İslam Devrimi Lideri olan Ayetullah Seyyid Ali Hamaney’in verdiği poz hafızalara kazındı.

Operasyonun başarısızlığı Jimmy Carter’ı da koltuğundan etti. Carter o dönem girdiği başkanlık seçimini kaybetti. Taraflar arasında uzun süren müzakereler sonucunda Cezayir Anlaşması imzalandı ve rehinler serbest kaldı. Anlaşmada, ABD’nin, İran'ın iç işlerine siyasi veya askeri olarak müdahale etmemesi, ABD’nin, İran'ın varlıklarına uygulanan dondurmayı ve ticaret yaptırımlarını kaldırması, gibi maddeler yer aldı.

HER YIL ELÇİLİK ÖNÜNDEN MEYDAN OKUYORLAR Bu olay İran’da 4 Kasım Küresel Emperyalizmle Ulusal Mücadele Günü olarak adlandırıldı. Her yıl başta eski büyükelçilik binasının önünde olmak üzere ülke genelinde kutlamalar yapılıyor.

Bu yıl ki kutlamalar ABD ile yaşanan 40 günlük savaşın ardından geldi. Kutlamalarda, ABD ve İsrail karşıtı sloganlar atıldı. Ellerinde İran, Yemen, Filistin ve Lübnan Hizbullah’ının bayraklarını taşıyan İranlıların ellerinde, aynı zamanda ABD Başkanı Donald Trump’ı demir parmaklıklar ardında da gösteren karikatürler yer aldı.

ESKİ ELÇİLİK BİNASI BUGÜN “CASUSLUK YUVASI” MÜZESİ ABD’nin ülkeden kovulmasının ardından ele geçirilen Büyükelçilik binası müzeye dönüştürüldü. Müze içinde kripto toplantı odası, kağıt kıyma makineleri, kripto haberleşme cihazları, istihbarat faaliyetleri için hazırlanan özel odalar, sahte kimlik ve pasaport gibi belgelerin üretimi için kullanılan boyalar ve cihazlar ile Tebes Çölü’nün kumlarına gömülen helikopterin parçası sergileniyor.

O dönem öğrenciler tarafından duvara yazılan “Bu casusluk yuvası kapatılmalı. Selam olsun Humeyni’ye” yazısının aslı da hala olduğu gibi korunuyor. Kaynak: Aydınlık Gürkan Demir yazdı.