Türkiye’nin yeni ticaret rotası: Kuzey Deniz

Küresel deniz ticaretinde son yıllarda yaşanan aksaklıklar ve güvenlik problemleri alternatif taşımacılık güzergâhlarını gündeme getirdi. Rusya’nın kuzey kıyıları boyunca uzanan Kuzey Deniz Rotası, taşımacılık mesafelerini kısaltma potansiyeli, nükleer buzkıran teknolojileri ve çevresel izleme çalışmalarıyla sürdürülebilir küresel ticaret açısından dikkati çekiyor.

Türkiye’nin de bilimsel çalışmalara katkı sunduğu Kuzey Deniz Rotası, küresel ticarette alternatif güzergâh olarak öne çıkıyor. Avrupa ile Asya arasındaki taşımacılık mesafelerini kısaltma potansiyeli taşıyan rota; lojistik maliyetler, enerji verimliliği ve karbon emisyonlarının azaltılması bakımından stratejik önem kazandı.

Küresel iklim değişikliğiyle mücadele ve sürdürülebilir ticaret hedeflerinin ele alındığı COP31’de, deniz taşımacılığının geleceği ve alternatif ticaret güzergâhları da masada. Bu kapsamda Rusya’nın kuzey kıyıları boyunca uzanan Kuzey Deniz Rotası, Türkiye tarafından da yakından takip ediliyor.

TÜRKİYE DE BİLİMSEL ÇALIŞMALARDA Kuzey Deniz Rotası’nın sürdürülebilir gelişimi ve Arktik ekosistemlerinin korunması amacıyla 2021 yılından bu yana kapsamlı bir bilimsel izleme programı yürütülüyor. Rosatom’un girişimi ve Moskova Devlet Üniversitesi Deniz Araştırmaları Merkezinin iş birliğinde gerçekleştirilen projeye; Türkiye’nin yanı sıra Rusya, Çin, Hindistan ve Mısır’dan uzmanlar katkı sağlıyor.

Bugüne kadar 29 kuruluştan 130’dan fazla bilim insanının katıldığı çalışmalarda, deniz ekosistemleri, biyolojik çeşitlilik ve artan gemi trafiğinin çevreye etkileri mercek altına alınıyor. Türkiye’nin bu çalışmalarda yer alması, Arktik bölgesindeki bilimsel ve çevresel gelişmelerin uluslararası iş birliği boyutunda takip edilmesi açısından önem taşıyor.

DÜNYA TİCARETİNİN%80’İ DENİZDE Dünya ticaretinin hacim bakımından yüzde 80’inden fazlası, değer bakımından ise yaklaşık yüzde 70’i deniz yoluyla gerçekleştiriliyor. Deniz taşımacılığı hacminin 2026 yılında 14 milyar tona ulaşması öngörülürken sektör, son on yılda yıllık ortalama yüzde 2 büyüme kaydetti.

Bu dönemdeki toplam artış ise yaklaşık yüzde 25’e ulaştı. HEDEF 2050’DE SIFIR EMİSYON Deniz taşımacılığındaki büyüme, çevresel etkilerin azaltılmasını da önemli hâle getiriyor. Uluslararası Denizcilik Örgütünün (IMO) 2023 yılında yayımladığı stratejiyle sektörde 2050 yılına kadar net sıfır sera gazı emisyonuna ulaşılması hedefleniyor.

Buna göre yıllık emisyonların 2008 seviyesine kıyasla 2030’a kadar en az yüzde 20, 2040’a kadar ise en az yüzde 70 azaltılması öngörülüyor. YÜK HACMİ 37 MİLYON TONU AŞTI Kuzey Deniz Rotası’nda 2025 yılında taşınan yük miktarı 37 milyon tonu aştı.

Aynı dönemde gerçekleştirilen sefer sayısı, önceki yıla göre yüzde 16 artarak 1.565’e yükseldi. Uluslararası transit yük taşımacılığı ise 3,2 milyon tonla rekor seviyeye ulaştı. Rotanın lojistik potansiyelini artırmak amacıyla Transarktik Ulaşım Koridoru’nun geliştirilmesine yönelik çalışmalar da sürüyor.

Kuzey Deniz Rotası’nı merkezine alması planlanan koridorun, Arktik’teki deniz taşımacılığını Rusya’nın kara yolu, nehir ve demir yolu ağlarıyla birleştirmesi hedefleniyor. NÜKLEER BUZKIRANLAR DEVREDE Kuzey Deniz Rotası’nın yıl boyunca istikrarlı ve güvenli bir taşımacılık güzergâhına dönüştürülmesi, Arktik bölgesinin zorlu iklim şartlarına uygun teknolojik altyapının geliştirilmesini gerektiriyor.

Bu süreçte, kalın buz tabakalarını kırarak ticari gemilerin geçişini sağlayan Rusya’nın nükleer buzkıranları önemli rol üstleniyor. Bunun yanı sıra, nükleer güçle çalışan gemilerin neredeyse hiç karbon ayak izi bırakmadığı göz önünde bulundurulduğunda, bu gemiler çevresel açıdan karbon nötr deniz taşımacılığı araçları arasında değerlendiriliyor.