Türkiye iklim vaatlerini eyleme dönüştürebilir

İklim diplomasisi, insanların hayatında karşılık bulduğunda güven kazanır. Daha temiz hava, güvenilir su kaynakları ve erişilebilir enerji, uluslararası toplantılarda verilen sözlerin günlük yaşamdaki ölçüsüdür. Antalya’da düzenlenen COP31, Türkiye’ye kendi çevre birikimini uluslararası iş birliğine taşıma ve sınırlarının çok ötesinde fayda üretme fırsatı sunuyor.

Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan, 11 Kasım’daki açılış konuşmasında uygulamaya odaklanan bir zirve çağrısı yaptı. İklim finansmanına erişim, kırılgan ülkelerin desteklenmesi ve savaşların çevre üzerindeki yıkıcı sonuçlarına ilişkin vurguları önemli bir yön gösteriyor. Şimdi bu yaklaşımı kalıcı sonuçlara dönüştürmek gerekiyor.

Türkiye bu tartışmaya somut bir tecrübeyle katılıyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın başbakanlık ve cumhurbaşkanlığı dönemlerinde yenilenebilir enerji, atık yönetimi ve çevre altyapısında kayda değer ilerleme sağlandı. Bu kazanımlar, kalkınma ihtiyacı ile çevrenin korunmasını birlikte ele almaya çalışan ülkeler için de değerli dersler içeriyor.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı verilerine göre, 2002’de yalnızca 19 megavat olan rüzgâr enerjisi kurulu gücümüz, Nisan 2026’da 15 bin megavatı aştı. Alım garantileri, rekabetçi ihaleler ve yerli ekipman üretimine verilen destek, elektrik üretim kapasitesinin yanında bir sanayinin de gelişmesini sağladı.

Uluslararası Enerji Ajansına göre ise 2025’te Türkiye’nin elektrik üretiminin yüzde 43’ü yenilenebilir kaynaklardan karşılandı.

Türkiye’nin 2035’e kadar toplam rüzgâr ve güneş enerjisi kurulu gücünü 120 gigavata çıkarma hedefi, bu birikimi daha ileriye taşıma iradesini ortaya koyuyor. Şebeke, depolama, enerji verimliliği ve daha temiz sanayi üretimine yapılacak yatırımlar, enerji güvenliğimizi güçlendirirken emisyonları azaltabilir.

Kömüre bağımlılığın azaltılması sürecinde ise çalışanların ve ilgili bölgelerin ihtiyaçlarını gözeten adil bir dönüşüm sağlanmalıdır.

Çevre alanındaki ilerleme enerjiyle sınırlı değil. Avrupa Çevre Ajansının Türkiye profiline göre, belediye atıklarında geri dönüşüm oranı 2017’de yüzde 13 iken 2024’te yüzde 36,08’e yükseldi.

Sayın Emine Erdoğan’ın öncülüğünde 2017’de başlatılan Sıfır Atık hareketi, israfın önlenmesini ve kaynakların yeniden değerlendirilmesini ülke gündeminin merkezine taşıdı. Türkiye, Uluslararası Sıfır Atık Günü’nün ilanıyla bu yaklaşımın Birleşmiş Milletler çatısı altında güçlenmesine de katkı sundu.

Antalya’da 12 Kasım’da tanıtılan Küresel Sıfır Atık İttifakı, bu birikimin uluslararası iş birliğine taşınmasında yeni bir adım oldu. Sayın Emine Erdoğan’ın duyurduğu girişim; döngüsel ekonomi, plastik ve ambalaj atıkları, sıfır atık bölgeleri, gıda ve organik atıklar ile eğitim ve gençlik alanlarında ortak çalışmalar geliştirmeyi amaçlıyor.

İstanbul Platformu’nun da önerileri somut projelere ve uygulama ortaklıklarına dönüştürmesi öngörülüyor. Şimdi bu girişimin başarısı, kurulacak ortaklıklar ve önlenecek atık miktarıyla ölçülmeli.

Atık su altyapısındaki gelişme de dikkat çekici. TÜİK verilerine dayanan resmî çevre göstergelerine göre, belediyelere ait atık su arıtma tesisi sayısı 2002’de 145 iken 2022’de 1.315’e ulaştı. Ulusal envanterde kayıtlı orman alanımız da 2005’te yaklaşık 21,2 milyon hektardan 2024’te 23,4 milyon hektara yükseldi.

Elbette toplam alanın artması, ekosistem sağlığının tek başına ölçüsü değildir; yangınlarla mücadele, mevcut ormanların korunması ve zarar gören habitatların iyileştirilmesi aynı kararlılıkla sürdürülmelidir.

Paris Anlaşması’nın 2021’de onaylanması, 2053 net sıfır hedefi ve Temmuz 2025’te kabul edilen ilk İklim Kanunu, bu çabalara uzun vadeli bir çerçeve kazandırdı. Asıl başarı, hedefleri şeffaf biçimde izlenen, sonuçları ölçülen uygulamalara dönüştürmek olacaktır.

Avrupa ile çevre iş birliğinin benim için kişisel bir önem ve geçmişi de var. AB Bakanı ve Başmüzakereci olarak görev yaptığım 21 Aralık 2009’da, üyelik müzakerelerimizde 27’nci fasıl olan Çevre Faslı’nı açtık. Bu, çevre standartlarımızı uyumlaştırmak ve ortak kıtamızı koruma kapasitemizi güçlendirmek açısından somut bir adımdı.

Ne var ki bu fasıl hâlâ kapatılamadı. Bazı üye devletlerin vetoları ve fasılların kapatılmasına yönelik Kıbrıs bağlantılı kısıtlamalar dâhil siyasi engeller, süreci kilitledi. Genel müzakere süreci de 2018’den bu yana fiilen durmuş durumda.

Görüş ayrılıkları ne olursa olsun, bu tıkanıklığın sürmesi Avrupa Birliği’nin kendisi için de büyük bir kayıptır. Avrupa, Türkiye’nin coğrafyasından, üretim kapasitesinden ve bölgesel ilişkilerinden çevre hedefleri doğrultusunda daha fazla yararlanma imkânını heba ediyor.

Kirlilik AB sınırında durmaz, kuraklık siyasi vetoyu tanımaz. Türkiye ile anlamlı iş birliğini yeniden canlandırmak, Avrupa’nın kendi çıkarınadır.

Su yönetimi bu iş birliğinin önceliklerinden biri olabilir. Şebekelerdeki kayıpların azaltılması, sulamanın iyileştirilmesi, arıtılmış atık suyun güvenli biçimde yeniden kullanılması ve kuraklık uyarılarının paylaşılması için Akdeniz ortaklıkları geliştirebiliriz.

Belediyeler arasında gıda israfını azaltan, atık toplamayı iyileştiren, yeniden kullanım ve geri dönüşümü yaygınlaştıran çalışmalar da siyasi farklılıklara rağmen ortak fayda üretebilir.

Bu projelerin hayata geçmesinde finansman belirleyici olacak. COP31 Başkanlığının BRIDGE girişimi, ulusal öncelikleri yatırım yapılabilir projeler ve finansman sağlayacak ortaklarla buluşturmayı amaçlıyor. Türkiye, teknik destek sağlanmasına katkıda bulunurken kırılgan ülkeler için uygun koşullu finansmanı da savunabilir. İnsanları selden ve susuzluktan korumak yalnızca ticari getiri hesabına bırakılamaz.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın dikkat çektiği Gazze’deki çevresel yıkım da ortak sorumluluğumuzdur. Birleşmiş Milletler Çevre Programı, Gazze’nin toprağında, tatlı su kaynaklarında ve kıyılarında ağır tahribat olduğunu ortaya koydu.

Türkiye, Filistinli kurumlar ve uluslararası ortaklarla birlikte su sistemlerinin onarılması, enkazın güvenli biçimde yönetilmesi ve tarım alanlarının iyileştirilmesine katkı sunabilir. Bu çalışmalar insani erişim, güvenlik ve Filistinlilerin öncülüğünü gerektirir; insanların kendi vatanlarında hayatlarını yeniden kurma hakkını desteklemelidir.

Filistin Başbakanı Muhammed Mustafa’nın 12 Kasım’da COP31’de yaptığı çağrı da bu yaklaşımı güçlendirdi. Mustafa, Gazze’nin temiz enerji, sürdürülebilir su ve atık yönetimi temelinde yeniden inşası için uluslararası ortaklık talep etti.

Bu çağrı, çevresel iyileşmenin Filistin halkının kendi öncelikleri doğrultusunda yürütülmesi gerektiğini bir kez daha ortaya koyuyor.

Türkiye’nin arabuluculuk ve barış inşası tecrübesi, iklim diplomasisi bakımından da değerlidir. Finlandiya ile birlikte kurduğumuz BM Arabuluculuk Dostlar Grubu ve Birleşmiş Milletler ile birlikte hayata geçirilmesine katkı sunduğumuz 2022 Karadeniz Tahıl Girişimi, anlaşmazlıklar karşısında diyaloğu sürdürmenin önemini gösteriyor.

İklim müzakereleri de farklı önceliklere ve kalkınma düzeylerine sahip ülkeler arasında ortak çıkarları belirleme ve uygulanabilir uzlaşmalar üretme becerisi gerektiriyor.

Türkiye’nin ev sahipliğini ve başkanlığını üstlendiği, Avustralya’nın ise müzakerelere liderlik ettiği COP31 ortaklığı, Akdeniz ile Pasifik’in önceliklerini buluşturabilir. Bu ortaklığın değeri, iklim risklerine en açık toplumlara sağlanan somut destekle ölçülecektir.

Antalya’nın mirası; finansmanı belirlenmiş, sorumlulukları açık ve sonuçları ölçülebilir projeler olmalı. Türkiye, çevre alanındaki kazanımlarını anlaşmazlık yaşayan tarafları bir araya getirme tecrübesiyle buluşturabilir.

Avrupa Birliği de bu potansiyeli siyasi tıkanıklıklarla sınırlandırmanın maliyetini görmelidir. Başkalarının ortak zemin bulmasına yardımcı olan Türkiye, hepimizin paylaştığı çevreyi koruyacak iş birliğinin kurulmasına da öncülük edebilir.

Dr. Egemen Bağış, Büyükelçi, T.C. Devlet ve AB Eski Bakanı, Başmüzakereci

Bu yazı, Middle East Monitor’da 11 Kasım 2026’da yayımlanan makalenin Türkiye’nin çevre alanındaki kazanımları ve COP31’deki yeni gelişmelerle genişletilmiş Türkçe uyarlamasıdır.

Deneyiminizi iyileştirmek, tanımlama bilgilerini, sitemizin doğru şekilde çalışmasını sağlamak, içerikleri ve reklamları kişiselleştirmek, sosyal medya özellikleri sunmak ve site trafiğimizi analiz etmek için yasal düzenlemelere uygun çerezler (cookies) kullanıyoruz.