Zihnimiz İyi Değilse Hayatımız Ne Kadar İyi Olabilir?

Şirketlerin bilançolarını, ülkelerin ekonomik performansını, yatırımlarımızın getirisini titizlikle ölçüyoruz. Peki kendi hayatımızın bilançosu ne durumda? Başarı, servet ve güç peşinde koşarken en değerli sermayemizi, zihinsel sağlığımızı tüketiyor olabilir miyiz?

Pekin’den Paris’e, Londra’dan İstanbul’a uzanan meslek hayatımda dünyanın en başarılı, varlıklı ve etkili insanlarından bazılarıyla tanıştım. Bir gerçeği giderek daha iyi kavradım: Başarı mutluluğu garanti etmiyor.

Dışarıdan her şeye sahip görünen insanlar büyük yalnızlıklar, korkular ve kaygılar taşıyabiliyor. Buna karşılık mütevazı hayatlar yaşayan, kendisiyle barışık insanların huzuruna imrendiğim de oldu.

Yaş ilerledikçe insanın başarı tanımı değişiyor. Eskiden daha fazla iş, daha fazla sorumluluk, daha fazla hareket isterken bugün kendime başka bir soru soruyorum: Hayatı kazanırken yaşamayı mı unutuyoruz?

Londra’da doktorumla fiziksel ve zihinsel sağlığın birbirini nasıl etkilediği üzerine yaptığımız sohbetten üç temel tavsiye aklımda kaldı. Bunlar İngiltere Ulusal Sağlık Sistemi NHS’in ruhsal iyilik hâline ilişkin önerileriyle de örtüşüyor.

İnsan bazen kendi düşüncelerinin tutsağı oluyor. Henüz gerçekleşmemiş felaketlerden korkuyor, başkalarının davranışlarına gereğinden fazla anlam yüklüyor, geçmişteki hatalarını zihninde tekrar tekrar yaşıyor.

Diplomaside öğrendiğim önemli derslerden biri, olaylarla onlara yüklediğimiz anlamları ayırmaktır. Bir müzakerenin başarısızlığı kişisel yenilgi değildir. Bir eleştiri değersiz olduğumuz anlamına gelmez.

Her düşünce gerçek, her endişe kader değildir. Zihinsel dayanıklılık, düşüncelerimizi yönetebilmekle başlar.

İş dünyasında az uyumak uzun süre çalışkanlık göstergesi sayıldı. Gece yarısı e-posta gönderen, tatilde bile telefonunu kapatmayan yöneticiler alkışlandı.

Oysa uykusuzluk muhakemeyi, dikkati ve duygusal dengeyi olumsuz etkiler. Yorgun bir liderin kötü kararı yalnızca kendisini değil, bütün kurumunu etkileyebilir.

Dinlenmek verimliliğin karşıtı değil, ön koşuludur.

Düzenli yürüyüş, dengeli beslenme, doğayla temas ve zararlı alışkanlıklardan uzaklaşmak ruhsal dayanıklılığı destekler.

Sağlığımızı hastalandığımızda hatırlamak yerine her gün korumalıyız. NHS’in yaklaşımının özü de bu: Ruhsal sağlığı kriz yönetimi değil, sürekli bakım gerektiren bir yaşam meselesi olarak görmek.

Şirketlerde önleyici bakım için bütçe ayırıyoruz. Peki kendi bedenimizin ve zihnimizin bakımını neden erteliyoruz?

Doktorların tavsiyeleri önemli. Ancak yıllar içinde yaşadıklarımız, kaybettiklerimiz, kurduğumuz dostluklar ve değişen önceliklerimiz de bize güçlü dersler veriyor.

Şu sıralar Bali’deyim. Sabah kuşların sesini dinlerken, tropikal yağmurun ardından toprağın kokusunu hissederken düşünüyorum: Bazen en büyük lüks, hiçbir yere yetişmek zorunda olmamak.

Geçmişin pişmanlıklarıyla geleceğin kaygıları arasında bugünü tüketiyoruz.

Stratejik planlama iş dünyasında vazgeçilmezdir. Ancak kişisel hayatımızı sürekli geleceğe ertelemek ciddi bir hatadır.

Geleceğe yatırım yaparken bugünün getirisini sıfırlamayalım.

Dünyanın farklı köşelerinde sayısız insanla tanıştım. Ancak geniş bir çevreyle güçlü insan ilişkilerinin aynı şey olmadığını öğrendim.

Telefon rehberimizde binlerce isim bulunabilir. Ama zor günümüzde kaçını arayabiliriz? Kaçının yanında unvanlarımızı bir kenara bırakıp kendimiz olabiliriz?

Sosyal sermaye yalnızca iş bağlantılarından oluşmaz. Güven, sadakat, dostluk ve karşılıksız dayanışma da bu sermayenin parçalarıdır.

İnsan ilişkileri bilançoda görünmez; ama hayatın en değerli varlıkları arasındadır.

Diplomat, yönetici, iş insanı, danışman… Bunlar üstlendiğimiz roller. Kimliğimizin tamamı değil.

Benim için yazmak, okumak, yeni kültürler keşfetmek, deniz kenarında yürümek, dostlarla uzun sofralarda sohbet etmek boş zaman faaliyetleri değil, hayatın kendisi.

İnsan bazen hiçbir maddi karşılığı olmayan şeylerle uğraşmalı. Her faaliyetin ekonomik getirisini hesaplamamalı.

Liderlik açısından da önemli bir ders var: Çalışanlarını sürekli baskı altında tutan değil, onlara güven ve gelişme alanı açan yöneticiler daha dayanıklı kurumlar inşa eder.

İyi liderlik yalnızca sonuç üretmek değil, insanları tüketmeden sonuç üretebilmektir.

Beş yıl sonraki kendime bugün bir mektup yazsam şöyle derdim:

Bu mektubu okuduğunda 69 yaşında olacaksın. Sana kaç kitap yazdığını, kaç ülke gezdiğini, ne kadar kazandığını veya hangi önemli görevleri üstlendiğini sormayacağım.

Sana daha zor bir soru soracağım: Bütün bunları yaparken yaşamaya vakit bulabildin mi?

Hâlâ yeni bir şey öğrenme heyecanıyla uyanıyor musun? Yoksa dünyanın bütün meselelerini çözmeye çalışırken kendi içindeki çocuğu susturdun mu?

Umarım herkese yetişmek zorunda olmadığını öğrendin. Her davete katılmanın, her tartışmayı kazanmanın, her fırsatı değerlendirmenin şart olmadığını anladın. Bazı kapıları zamanında kapatmanın da bilgelik olduğunu keşfettin.

Sevdiklerine daha çok sarıldın mı? Güzel sözleri zamanında söyledin mi? Haklı çıkmaya çalışmak yerine affetmeyi, gerektiğinde özür dilemeyi başarabildin mi?

Hâlâ kahkahalarla gülebiliyor musun? Bir dostunla sohbet ederken zamanı unutabiliyor, denize bakarken telefonuna uzanmadan oturabiliyor musun?

Ve sevgili Mehmet, umarım hâlâ biraz delisin. Yeni hayaller kuracak, gerektiğinde yeniden başlayacak, yanlış yaptığında kendinle dalga geçecek kadar.

Senden daha zengin, daha ünlü, daha güçlü olmanı beklemiyorum.

Senden tek bir şey istiyorum: Bugünkü Mehmet’in, gelecekteki senin uğruna feda ettiği yıllara değmiş olsun.

Çünkü hayatın sonunda kimse bize kaç toplantıya katıldığımızı, kaç unvan taşıdığımızı sormayacak.