Kutudayken sen sen değilsin veya sensin!

Ne gökte ne yerdeyim, bir garip seherdeyim, adlı Elveda Meyhaneci şarkısı Avusturyalı fizikçi Schrödinger’in kuantum mekaniğiyle ilgili düşünce deneyinin halka arz edilmiş halidir.

Halka arz diyerek, borsaya da atıf yapalım. Lâkin akıntısına kapılmayalım.

Schrödinger, kapalı kutuya bir kedi yerleştirir. Kutuya bir Geiger cihazı (radyoaktifliği saptayan sensör), bir çekiç ve bir siyanür şişesi konur. İçerde radyoaktif bozunma yaşanırsa sayaç bunu algılar, mekanizma harekete geçer, çekiç şişeyi kırar, kedi ölür. Eğer bozunmazsa kedi yaşar.

Kutu açılmadan, gözlem yapılan radyoaktif atom hem bozunmuş, hem bozunmamıştır.

Yani kedi hem hayattadır hem ölmüştür. Yarı ölü, yarı diri.

Ama kutuyu açtığınızda kedi ya ölüdür ya da diri. İşte buna süperpozisyon deniyor.

Schrödinger, kuantum mekaniğinin aslında eksikliklerini ve saçmalığını kanıtlamak için bunu öne sürmüş.

Üstelik de bu mekaniğin kurucusu. Bakarsan bağ bakmazsan dağ oluyor hesabı, elektronlar da ya parçacık oluyorlar ya dalgacık.

Buradaki saçmalık, bulunan şeyin günlük hayata faydasının olmadığı.

Oysa sinemaya çok olmuş ve Matrix’ten tutun, tüm bilimkurgu filmlerine de ilham olmuş durumda.

Kuantumu temel almayan bilimkurgu bir filme film bile denmiyor.

Örneğin Coherence, Sourscode, A Serious Man, The Prestige, Everything Everywhere All at Once, Primer diye uzatabiliriz listeyi.

Mr. Nobody ve şimdilerde Appletv’de yayımlanan The Dark Matter adlı dizi de buna dahil.

Verdiğiniz her karar, yaptığınız her seçim, yeni bir gerçeklik ve boyut yaratır.

Aynı anda tüm olasılıklar gerçektir. Sizin tüm halleriniz de paralel boyutlarda, yaptığınız seçimlerin farkına göre farklı bir yaşam çizgisiyle hayatlarını sürdürür gibi…

Çok da kafanız karışmasın. Size ne faydası var bunun? Kedi değilsiniz sonuçta.

Belki farklı gerçekliklerdeki hallerinizin kiminin, daha mutlu olarak yaşadığını düşünerek rahatlayabilirsiniz.

Şehir, hayat, hepsi aynı ama daha zengin veya daha yoksulsunuz.

Aynı kadınla veya erkekle berabersiniz veya başkasını seçseydiniz ne olurdu hayatı da var ve mümkün.

Tabii The Dark Matter’da yaratılan kara kutu, bütün bu olasılıklara enjeksiyonlu ilaç yoluyla gitmeyi, paralel dünyalara dilekleri doğrultusunda kapılarını açmayı ve görmeyi sağlıyor.

Hangi oyuncu asıldı hangisi onun versiyonuydu diye izleyici olarak kafa karışıklığı yaşarken, dizideki oyuncuların da kafası bile karışmıştır eminim. Ama amacım dizi tanıtımı değil.

Siz bunları yaşasaydınız ne olurdu? Bir an bile olsa düşünmenizi sağlamak istiyorum.

Bunun, hayatınıza yararı olur muydu? Sanmam.

Ama durup düşünmüş, en azından şu andaki süper pozisyonunuzu değerlendirmiş olursunuz.

Zaman zaman hayatınızla ilgili olarak yaptığınız seçimler ve kararlar sizi neye dönüştürüyor veya olasılıklar zincirinde doğru bir hayatınız olabilir mi? Doğru nedir, kime göredir?

Ben kendi adıma varsa farklı gerçekliklerdeki hallerimi değil, başka biri olsaydım ne olurdum sorusunun yanıtını daha çok merak ediyorum.

Böyle düşününce de verdiğim kararlara, yaptığım seçimlere de takılmıyorum.

Schrödinger kedisine kafa yormak yerine kedi videoları izlemek de daha eğlenceli geliyor.

Gerçeklerin konuşulmadığı veya unutulduğu yerlerde, kurmacalar, fanteziler gerçeklerin yerini alıyor. Bu da kurgusal bir dünya ve hayat yaratmaya neden oluyor.

Farkındaysanız, kanıtlanamamış iddialarla mistik düşüncelerini yayanlar, bir şekilde ilgi toplamayı beceriyor. Kehanetleri doğru çıkmasa bile yeni kehanetlerde bulunmalarına kimse engel olmuyor veya hesap sormuyor.

At martini Debreli Hasan, dağlar inlesin misâli.

Belirsizlik, çaresizlik, kontrol kaybı, doğa üstü ve açıklanamayan varsayımları öne çıkarıyor.

En azından kutuyu açtırmayıp, kötüyü de söyletmemeniz…

Şu kehanetlere ve batıl inançlara da el atmayı düşünüyorum.