Arapgir’in Yetişmiş İnsan Gücü Üzerine Düşünceler

Arapgir farklı özelliklere sahip olmasıyla öne çıkan tarihi bir şehrin adıdır. Geçmiş dönemlerde önemli üretim, dağıtım ve pazarlama üssü olarak fonksiyon gören bu güzel diyar bu özelliklerinin doğal bir sonucu olarak “yetişmiş insan kapasitesi” üst düzey olan ve olmaya devam eden bir güzide yerleşim yeridir.

Tekstilin el dokumacılığı döneminin bu önemli merkezi zaman içerisinde birkaç önemli nedenden ötürü irtifa kaybetmiştir. Nüfus kapasitesi açısından kaybettiği bu irtifaya rağmen, Arapgir’in seçkin insan çıkarma özelliğinde azalma yerine artış söz konusu olmuştur.

Dünyanın pek çok bölgesinde önemli konum elde etmiş Arapgirlilerin varlığı bu iddianın boşuna olmayacağının göstergesi olmuştur.

Yetişmiş insan kapasitesinin yüksekliğinin önemli yansımalarından birini her alanda güçlü, dinamik ve etkin girişimci insan ortaya koyması oluşturmaktadır. Arapgirli olarak marka haline gelmiş çok sayıda insanın geçmişte ve günümüzde var olduğunu ciddi bir biçimde görebilmekteyiz.

Sanat, spor, siyaset, endüstri, bürokrasi, teknolojik gelişim ortamları gibi alanların tamamında Arapgirli ünlü ve etkin insanların sayısız olduğu söylenebilir.

Arapgir’in bu şekilde girişimci, etkin ve güçlü aktörler yetiştirmesinde coğrafyasındaki, mücadeleci insanının ortaya çıkarmış olduğu girişimcilik kültürünün derin etkisi bulunmaktadır denilebilir. Korunaklı, su deposu tarzında olan ve bir kapalı havza biçimindeki topografik özellikleri olan Arapgir, böyle bir çevrede çetin koşullarda pes etmeyen insan tipi yaratmıştır.

Bunun yanı sıra, bu insan yaratma özelliğini çok eski tarihten beri ortaya koyabilen Arapgir, aslında, insanın coğrafyaya verdiği anlamlı cevapların timsali olarak değerlendirilebilir.

Arapgir ile birlikte anılan önemli markalar vardır. Bu markaların bir kısmı insan olarak ele alınabilecekken, bir kısmı da materyal şeklinde karşımıza çıkmaktadır. İnsan olarak Arapgirli Paşaların Osmanlı Dönemindeki etkili görüntülerinden bahsederek markalara başlanabilir.

Osmanlı Döneminde Hacı İbrahim Paşa, Mehmed Paşa, Gümrükçü Osman Paşa, Kavalalı Mehmet Ali Paşa Yusuf Kamil Paşa, Süleyman Paşa, Mustafa Süreyya Paşa, Cevat Çobanlı Paşa, Mehmed Şakir Paşa, Mirliva Ahmet Paşa, Cafer Paşa, Ethem Paşa, Kara Süleyman Paşa,, Kara Yusuf Paşa, Büyük Cafer Paşa, Koca Ragıp Paşa, Şakir Çobanlı Paşa, Cevat Çobanlı Paşa gibi Arapgirli paşalar vardır. Bunların kimi sadrazam, kimi bakan ve kimi vali konumunda görev yapmıştır.

Cumhuriyet Dönemindeyse generaller mevcuttur. Bunlar Tuğgeneral Tuncay Kavuncu, Tuğgeneral Mevlüt Yalçın, Tümgeneral Recai Uğurluoğlu, Koramiral Mustafa Necmettin Sönmez, Tümgeneral Cemil Özer, Tümgeneral Cemil İbnülemin Mahmut Kemal İnal gibi paşalar yetişmiştir.

Cumhuriyet Döneminde iz bırakan bakanlar olmuştur. Metin Emiroğlu Milli Eğitim Gençlik ve Spor Bakanı olarak hem ülke için hem bölge için, hem il için ve hem de ilçe için unutulmaz hizmetler yapmıştır. Arapgir Türkmen Beyliğinin önemli bir timsali olarak kayda geçmiştir.

İnönü Üniversitesi’ne Tıp ve Mühendislik Fakültesi kurulmasının doğrudan sağlayıcısı Sayın Emiroğlu olmuştur. Sıra dışı bakanlardan biri olan Adnan Kahveci de Arapgir damadı olarak bilinmektedir. Siyasete parti rozetini çıkararak barışçı iklim getiren Ferit Mevlüt Aslanoğlu da çok önemli bir Arapgirli figürdür.

Bunların yanı sıra Mehmet Sevigen, Ahmet Genç, Battal İlgezdi gibi siyasal portreler de Arapgirli ünlü siyasetçilerdendir. Dört dönemdir belediye başkanı olan Sayın Haluk Cömertoğlu da Arapgir isminin önüne çıkacak çalışmalar yapması ile haklı bir ün kazanan Arapgirli olmuştur.

İş dünyasındaki önemli bazı isimler de Arapgir’in markaları arasında ele alınabilir. Acıbadem Grubu’nun Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Ali Aydınlar ismi öne çıkmaktadır. İş dünyasında çok popüler bir markayı yaratmış olan Aydınlar hem Arapgir hem de Malatya için çok ciddi eğitim yatırımları yapmıştır.

İstanbul’daki Arapgirli iş insanlarından Naci Ekşi başkanlığındaki ekip de Arapgir için önemli eğitim hamlesi gerçekleştirmişlerdir. 1980 Öncesinin Efsane Fenerbahçe Başkanı Emin Cankurtaran, Efsane Malatyaspor Başkanları Turan Çevik ve Metin Kaya Çağlayan Spor ve iş dünyası açısından öne çıkan Arapgirlilerdir.

Bunların yanı sıra Adil Üstündağ, Mehmet Fahri Oral, Turan Tuna, Kazar Kazaroğlu, Onik Kazaroğlu, Mehmet Ali Akalın, Halit Polat, Hasan Bozkurt, Hüseyin Cahit Fırat gibi büyük isimlerin de hepsi Arapgirli’dir.

Arapgir seçkin insan yetiştirme konusunda başka konu başlıklarında da güçlü bir yapı sahibi diyardır. Sanat konusunda da Zehra Bilir, Zerrin Özer, Rana-Selçuk Alagöz, Selçuk-Hakan Ural gibi isimler de Arapgirli ünlü sanatçılar olarak kayda geçmişlerdir.

Aydın kitle açısından da Arapgir önemli bir kaynak olmuştur. Hattat Hüseyin Avni Efendi, Karabaş-ı Veli Hazretleri, Fethi Gemuhluoğlu, Fehmi Gür, Abdullah Cevdet, Kemal Gedeleç, Prof. Dr. Hamdi Suat Aknar, Prof. Dr. Seyfettin Uludağ, Prof.

Dr. Muhan Bali, Prof. Dr. Aydın Akkaya, Namık Gedik, Hattat Hacı Mahmut Yazıcı, Yüksel Çengel, Mehmet Reşat Tardu gibi aydın ve bürokrat portreleri de Arapgir’in bağrından çıkmıştır.

Cumhuriyet Dönemindeki valilerden Naim Cömertoğlu ve Yılmaz Ergun da Arapgirli devlet adamları olarak kayda geçmişlerdir.

Tarihsel süreç içerisindeki bu verimli insan yetiştirme kapasitesinin bir yansıması olarak hem devlet tarafından yaptırılan han, hamam, köprü, cami, kilise, imaret gibi yapılar açısından hem de sivil mimari örneği konaklar bakımından zengin bir kültürel mirasa sahip bir Arapgir kayda geçmiştir. UNESCO Kültürel Miras kayıtlarına geçebilecek özellikte çok fazla eser, mahal ve ortam sahibi olan Arapgir bu özelliklerini daha kolay teşhir etmek imkânı aramaktadır.

Erişilebilirlik açısından birkaç önemli hamle ile turizm potansiyelinin patlama yaşaması kaçınılmaz olacak Arapgir yeterli hizmet alabilmek istemektedir.

Arapgir’den Malatya’ya erişim daha uygun koşullu olmalıdır. Bu hususta yolunun standartlara uygun hale getirilmesi ve Morhamam üzerinden Battalgazi’ye pratik geçişi sağlayacak köprü ihtiyacı bulunmaktadır. İkinci olarak Hekimhan Hasançelebi bölgesine açılacak direk bir bağlantı ile Batı illerine en az bir buçuk saat daha kolay erişim imkânı bulacaktır.

Üçüncü olarak da Malatya Havalimanına Yazıhan üzerinden Medik Bağlantısı ile daha kısa ve düzgün olabilecek bir bağlantı yolu ile daha rahat uçuş yapabilme fırsatı istemektedir. Bu hamleler gerçekleştirildiği taktirde Arapgir daha fazla turist çekecek ve daha kolay erişilebilir olacaktır.

Bunun yanı sıra göç veren bir diyar olmaktan çıkıp tersine göç alan bir Arapgir ile karşılaşılmış olacaktır.

Adeta açık hava müzesi görünümünde olan Arapgir bölgenin, ülkenin ve dünyanın hizmetine sunulmuş olacaktır. Bu hususta artık herkesin önemli adımlara destek vermesi çok yerinde bir yaklaşım olacaktır.

Sonuç olarak “Güzel İnsanların Güzel Diyarı Arapgir”e Arapgirli Güçlüler başta olmak üzere, Malatyalılara ve Arapgir severlere Arapgir’e bu yolda yardımcı olmak en geçerli yol olacaktır diyebiliriz.

Sinop Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Bölümü Öğretim Üyesi

Beni yeni yazılarda e-posta ile bilgilendir.