Britanya’nın vergi cenneti ağı AB’ye 8 milyar euro kaybettiriyor: En çok hangi ülkeler etkileniyor?

Vergi Adaleti Ağı’nın (Tax Justice Network) tahminine göre Avrupa Birliği ülkeleri, çok uluslu şirketlerin kârlarını ülkeler arasında kaydırması nedeniyle yılda 59,3 milyar euro (yaklaşık 3 trilyon 320,8 milyar TL) vergi gelirinden mahrum kalıyor. Kuruluş, bu kaybın yaklaşık 8 milyar euroluk (448 milyar TL) bölümünü Birleşik Krallık’a, denizaşırı topraklarına ve Kraliyete bağlı özerk bölgelere bağlıyor.

Bu tutar, AB’deki toplam kaybın yüzde 13,6’sına karşılık geliyor. Birleşik Krallık ve bağlantılı bölgeler, kuruluşun Kurumlar Vergisi Cenneti Endeksi’nde ölçtüğü küresel vergi istismarı riskinin yüzde 30’undan fazlasını da oluşturuyor.

Kâr kaydırma, şirketlerin kazançlarını ticari faaliyetlerin gerçekleştiği ülke yerine vergi oranlarının daha düşük olduğu bir ülkede kaydetmesiyle yapılabiliyor. Aynı şirketler grubundaki kuruluşların birbirine faiz veya lisans ücreti ödemesi de yüksek vergili ülkelerde vergilendirilecek kârı azaltabiliyor.

Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü’ne (OECD) göre bu düzenlemelerin çoğu yasa dışı değil, ancak bazıları öyle. OECD, söz konusu uygulamaların vergi sistemlerinin adaletini zedelediğini ve hükümetlerin yılda 100 ila 240 milyar dolar, yaklaşık 89 ila 214 milyar euro (4 trilyon 984 milyar ila 11 trilyon 984 milyar TL) gelir kaybetmesine yol açtığını tahmin ediyor.

Bu, dünya genelindeki kurumlar vergisi gelirlerinin yüzde 4 ila yüzde 10’una denk geliyor. AB’de en fazla vergi geliri hangi ülkelerde kaybediliyor? Vergi Adaleti Ağı, analizini Kurumlar Vergisi Cenneti Endeksi’nin 5 Kasım’daki güncellemesiyle birlikte yayımladı.

Ülkelere ilişkin en güncel veriler 2022 yılına ait ve bireylerden kaynaklanan kayıpları değil, çok uluslu şirketlerin faaliyetleriyle bağlantılı kayıpları kapsıyor. Fransa, 2022’de tahmini 13,1 milyar euroluk (733,6 milyar TL) kayıpla ilk sırada.

Almanya ise 11,8 milyar euroyla (660,8 milyar TL) onu izliyor. İki ülkenin toplam kaybı 24,9 milyar euroya (1 trilyon 394,4 milyar TL) ulaşıyor; bu da AB toplamının yüzde 42’si. Tahmini yıllık kayıp İspanya’da 4,8 milyar euro (268,8 milyar TL), Polonya’da 4,7 milyar euro (263,2 milyar TL) ve Belçika’da 4,1 milyar euro (229,6 milyar TL).

İtalya’da 3,6 milyar euro (201,6 milyar TL), Hollanda’da 3,5 milyar euro (196 milyar TL), Lüksemburg’da ise 3,2 milyar euro (179,2 milyar TL) olarak hesaplanıyor. İrlanda’nın tahmini kaybı 2,2 milyar euro (123,2 milyar TL), İsveç’inki 1,6 milyar euro (89,6 milyar TL), Avusturya’nınki ise 1,1 milyar euro (61,6 milyar TL).

Diğer AB ülkelerinin her birinde kayıp 1 milyar euronun altında. En düşük tahmini kayıplar Litvanya’da 59 milyon euro (yaklaşık 3,3 milyar TL), Malta’da 61 milyon euro (3,4 milyar TL), Letonya’da 68 milyon euro (3,8 milyar TL), Estonya’da 73 milyon euro (4,1 milyar TL) ve Hırvatistan’da 75 milyon euro (4,2 milyar TL) olarak hesaplanıyor.

Birleşik Krallık bağlantılı bölgelerin payı ne kadar? Vergi Adaleti Ağı, AB ülkelerinin Birleşik Krallık bağlantılı vergi merkezleri üzerinden yapılan kâr kaydırma işlemleri nedeniyle ne kadar gelir kaybettiğini ilk kez ülke bazında hesapladığını söylüyor.

Toplam kayıp yaklaşık 8 milyar euro (448 milyar TL).Bu ağla bağlantılı en büyük tahmini kayıp Fransa’da: 2,8 milyar euro (156,8 milyar TL). Tutar, Fransa’nın şirketlerin kâr kaydırmasından kaynaklanan toplam vergi kaybının yüzde 21,3’üne denk geliyor.

Bu oran AB’deki en yüksek pay. Almanya’da ise kayıp 1,4 milyar euro (78,4 milyar TL) ve toplamın yüzde 11,9’u. Ağla bağlantılı tahmini kayıp Lüksemburg’da 570 milyon euro (31,9 milyar TL), İspanya’da 475 milyon euro (26,6 milyar TL), Polonya ve İtalya’nın her birinde 438 milyon euro (yaklaşık 24,5 milyar TL), Belçika’da ise 415 milyon euro (23,2 milyar TL).Küresel vergi istismarı riskinin üçte biriyle bağlantılıKurumlar Vergisi Cenneti Endeksi, ülkelerin vergi kuralları ve finansal faaliyetlerinin çok uluslu şirketlerin başka ülkelerde ödedikleri vergiyi azaltmasına ne ölçüde imkân tanıdığına bakıyor.

Sıralamada hem yasalar ve düzenlemeler hem de ülkeye giren ve ülkeden çıkan doğrudan yabancı yatırımın büyüklüğü dikkate alınıyor. Endeksteki risk payı, gerçekleşmiş vergi kaybının payı anlamına gelmiyor. Endeksin ilk 10 sırasında Birleşik Krallık’la bağlantılı dört bölge bulunuyor.

Britanya Virjin Adaları birinci, Cayman Adaları ikinci, Bermuda üçüncü, Jersey ise sekizinci sırada. Guernsey ve Man Adası da ilk 20’de; Birleşik Krallık 19’uncu sırada yer alıyor. Birleşik Krallık ile bu altı bölge, endeksin belirlediği küresel kurumlar vergisi istismarı riskinin yüzde 31’ini oluşturuyor.

Cebelitarık, Anguilla, Turks ve Caicos Adaları ile Montserrat da hesaba katıldığında pay yüzde 33,3’e yükseliyor. Kraliyete bağlı özerk bölgeler kendi vergi kurallarını belirliyor. Birleşik Krallık’ın denizaşırı topraklarında da vergi politikaları genellikle yerel düzeyde kararlaştırılıyor.

Londra’nın bu bölgelere müdahale yetkisi bulunsa da iç işlerine ilişkin düzenlemeleri nadiren doğrudan yapıyor. Euronews Business, bulgular hakkında görüş almak için Birleşik Krallık Maliye Bakanlığına başvurdu. Vergi Adaleti Ağı’na göre Birleşik Krallık’ın kendisi de çok uluslu şirketlerin kârlarını dünyanın farklı yerlerindeki vergi merkezlerine kaydırması nedeniyle yılda ortalama 12,8 milyar sterlin, yaklaşık 14,7 milyar euro (823,2 milyar TL) kaybediyor.

Bu rakam, 2018–2022 döneminin yıllık ortalaması. Kuruluşun endeks sorumlusu Moran Harari, sonuçların Birleşik Krallık’ın küresel kurumlar vergisi istismarı riskindeki büyük rolünü bir kez daha gösterdiğini söyledi. Harari’ye göre Birleşik Krallık ve AB, Birleşmiş Milletler bünyesinde hazırlanması hedeflenen uluslararası vergi sözleşmesinden en fazla yararlanabilecek taraflar arasında olmalarına rağmen önerilen değişikliklere karşı çıkıyor.

Harari, ülkeleri vergi oranlarını düşürerek yatırım çekmeye yönelten rekabet anlayışının herkese zarar verdiğini savundu. Kuruluş ayrıca, OECD çatısı altında şirketlerin vergiden kaçınmasını önlemeye yönelik yıllardır süren çalışmalara rağmen birçok ülkenin, vergi idarelerinin bu uygulamaları tespit etmek için ihtiyaç duyduğu temel bilgileri şirketlere hâlâ açıklatmadığını belirtti.

Varlıklı bireyler de hesaba katıldığında kayıp büyüyorVarlıklı bireylerin kayıt dışı yurt dışı varlıklarıyla bağlantılı vergi kayıpları da eklendiğinde küresel tahmin çok daha yüksek. Vergide Adaletin Durumu 2024 raporuna göre çok uluslu şirketlerin kâr kaydırması ile bireylerin yurt dışında beyan edilmemiş varlıklarından kaynaklanan yıllık toplam kayıp 416 milyar euro, yaklaşık 23 trilyon 296 milyar TL.Şirketlerle bağlantılı kayıplar bu toplamın yaklaşık yüzde 71’ini oluşturuyor.