Cumhuriyet ilan edilirken Anayasa’nın hangi maddeleri değiştirildi?

Türkiye Cumhuriyeti'nin yönetim biçimi, 29 Ekim 1923'te yapılan anayasa değişikliğiyle resmen cumhuriyet olarak belirlendi. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde kabul edilen düzenleme, yalnızca devletin yönetim şeklini değiştirmekle kalmadı; Cumhurbaşkanlığı makamının oluşturulmasını ve hükümetin kuruluş yönteminin yeniden belirlenmesini de sağladı.

Peki, Cumhuriyet ilan edilirken Anayasa'nın hangi maddeleri değiştirildi ve bu düzenlemeler Türkiye'nin yönetim sistemini nasıl etkiledi? CUMHURİYET KARARINA GİDEN YOLDA HANGİ GELİŞMELER YAŞANDI?20 Ocak 1921'de kabul edilen Teşkilât-ı Esasiye Kanunu, millî egemenliği esas alan bir yönetim anlayışı getiriyordu.

Bu sistemde yasama ve yürütme yetkileri TBMM'de toplanıyor, hükümetin çalışmaları Meclis tarafından seçilen vekiller aracılığıyla yürütülüyordu. Saltanatın 1 Kasım 1922'de kaldırılmasıyla birlikte yeni devletin yönetim biçiminin açıkça tanımlanması ihtiyacı ortaya çıktı.

Ekim 1923'te yaşanan hükümet kurma güçlüğü de mevcut sistemin yeniden ele alınmasına neden oldu. Mustafa Kemal Paşa ve İsmet Paşa'nın üzerinde çalıştığı anayasa değişikliği teklifi, 29 Ekim 1923'te Meclis'te kabul edildi.364 sayılı Kanun ile yürürlüğe giren düzenleme sonucunda Cumhuriyet resmen ilan edildi ve devletin yönetim yapısında yeni bir dönem başladı.1921 ANAYASASI'NIN HANGİ MADDELERİ DEĞİŞTİRİLDİ?29 Ekim 1923 tarihli anayasa değişikliğiyle 1921 Teşkilât-ı Esasiye Kanunu'nun altı maddesi yeniden düzenlendi.

Değişiklik yapılan maddeler 1, 2, 4, 10, 11 ve 12 olarak sıralandı.1. madde: Devletin yönetim biçimi cumhuriyet olduAnayasa'ya, “Türkiye Devletinin şekli Hükümeti, Cumhuriyettir.” hükmü. Böylece devletin yönetim biçimi ilk kez açıkça cumhuriyet olarak tanımlandı.2. madde: Devletin dini ve resmî dili belirlendiTürkiye Devleti'nin dininin İslam, resmî dilinin Türkçe olduğu hükmü anayasal düzenlemeye.4. madde: Meclis ve hükümet arasındaki ilişki düzenlendiTBMM'nin devleti yönetme yetkisi ve hükümet işlerinin İcra Vekilleri Heyeti aracılığıyla yürütülmesi esasları yeniden düzenlendi.10. madde: Cumhurbaşkanının seçilme usulü belirlendiCumhurbaşkanının TBMM üyeleri arasından, Meclis Genel Kurulu tarafından seçilmesi kararlaştırıldı.

Cumhurbaşkanlığı için seçim dönemi esasına dayalı bir sistem benimsendi.11. madde: Cumhurbaşkanının görev ve yetkileri tanımlandıCumhurbaşkanının devlet başkanı olduğu belirtildi. Ayrıca gerekli gördüğünde Meclise ve İcra Vekilleri Heyetine başkanlık edebilmesine ilişkin hüküm getirildi.12. madde: Başbakan ve bakanların belirlenme yöntemi değiştiBaşbakanın cumhurbaşkanı tarafından Meclis üyeleri arasından seçilmesi, diğer bakanların ise başbakan tarafından belirlenmesi öngörüldü.

Hükümet listesinin cumhurbaşkanı tarafından Meclisin onayına sunulması kabul edildi. MECLİS HÜKÜMETİ SİSTEMİNDEN KABİNE SİSTEMİNE GEÇİŞ NASIL GERÇEKLEŞTİ?1921 Anayasası döneminde uygulanan Meclis hükümeti sisteminde yasama ve yürütme yetkileri TBMM'de toplanıyordu.

Meclis, yürütme görevini üstlenen vekilleri seçiyor ve hükümetin işleyişinde doğrudan belirleyici rol oynuyordu.1923'te yapılan değişikliklerle Cumhurbaşkanlığı makamının oluşturulması ve başbakanın hükümeti kurma sürecinde ayrı bir konuma getirilmesi, yürütme organının yapısını değiştirdi. Cumhurbaşkanının başbakanı belirlemesi, başbakanın da bakanları seçmesiyle hükümetin kuruluşunda daha belirgin bir görev dağılımı ortaya çıktı.

Bu düzenleme, Meclis hükümeti sisteminden kabine sistemine geçiş yönünde önemli bir adım oldu. Bununla birlikte, TBMM'nin yasama yetkisi ve yeni sistemdeki merkezi konumu devam etti. TÜRKİYE'NİN İLK CUMHURBAŞKANI NASIL SEÇİLDİ?Cumhuriyetin ilanıyla birlikte devlet başkanlığı görevi için yeni bir makam oluşturuldu.

Anayasa değişikliğine göre Cumhurbaşkanı, TBMM üyeleri arasından ve Meclis tarafından seçilecekti.29 Ekim 1923'te yapılan seçimde Gazi Mustafa Kemal Paşa, 158 milletvekilinin oyuyla Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk Cumhurbaşkanı oldu. Böylece Cumhurbaşkanlığı makamı anayasal bir statü kazanırken yeni devletin yönetim yapısı da somut biçimde şekillendi.

Cumhurbaşkanının Meclis tarafından seçilmesi, millî egemenlik ilkesinin yönetim sistemindeki yerini koruduğunu gösteren önemli düzenlemelerden biriydi. CUMHURİYET İLAN EDİLİNCE YENİ BİR ANAYASA MI KABUL EDİLDİ?Cumhuriyetin ilanı sırasında yeni bir anayasa hazırlanmadı.

Bunun yerine, yürürlükteki 1921 Anayasası'nın belirli maddeleri değiştirilerek devletin yönetim biçimi ve hükümetin kuruluş usulleri yeniden düzenlendi.1921 Anayasası'nın temel yapısı korunurken Cumhurbaşkanlığı makamının oluşturulması ve yürütme organının yeniden şekillendirilmesiyle anayasal sistemde önemli bir dönüşüm yaşandı. Daha kapsamlı bir anayasal çerçeve ise 20 Nisan 1924'te kabul edilen yeni anayasa ile oluşturuldu.29 Ekim 1923'te gerçekleştirilen değişiklikler, Türkiye'nin millî egemenlik esasına dayanan yönetim yapısının cumhuriyet biçiminde tanımlanmasını sağladı.

Aynı zamanda Cumhurbaşkanlığı makamının kurulması ve hükümetin kuruluş yönteminin değiştirilmesiyle Cumhuriyet döneminin anayasal düzeninin temelleri atıldı.