Havai fişekler binlerce kişiyi yaralıyor, uzmanlar daha sıkı düzenleme istiyor

Yılbaşı gecesi, ulusal günler ve seçim zaferleri gibi büyük olayları kutlayan insanlar sayesinde havai fişekler Avrupa semalarını aydınlatıyor. Ancak uzmanlar, sevinç ve eğlenceye rağmen havai fişeklerin her yıl binlerce kişiyi yaraladığını söylüyor.

Kaliforniya Üniversitesi Los Angeles kampüsünden (UCLA) uzmanlara göre, bu ürünler halk sağlığı açısından hafife alınan bir tehlike oluşturuyor ve daha sıkı şekilde düzenlenmesi gerekiyor. Uzmanlar bu görüşlerini bilimsel dergi The BMJ (kaynak İngilizce)'de yayımlanan bir görüş yazısında dile getirdi.

Yaygın tıbbi acil durumlar arasında ağır yanıklar, şok dalgalarının yol açtığı patlama yaralanmaları, travmatik beyin yaralanmaları, parmak amputasyonları ve kalıcı körlük yer alıyor. Yazarların aktardığına göre, bu yaralanmalar çocukları, genç erkekleri, kırsal kesimde yaşayanları, düşük sosyoekonomik gruplara mensup kişileri ve masum sivilleri orantısız biçimde etkiliyor.

Zararları azaltmak için yazarlar, hem ABD'de hem de uluslararası düzeyde daha sıkı düzenlemeler ve kalıcı kamuoyu bilgilendirme kampanyaları çağrısında bulunuyor. Onlara göre, tıbbi meslek kuruluşları ve halk sağlığı kurumları, insanları evde havai fişek atmak yerine profesyonel kamu gösterilerine gitmeye teşvik etmeli, böylece özel kullanımı teşvik eden sosyal medya mesajlarının etkisini dengelemeli.

Ayrıca, ilkokul ve ortaokul öğrencilerini hedef alan, okullara dayalı kampanyalar öneriyorlar. Bu kampanyalarda, havai fişek yaralanmalarından etkilenen kişilerin gerçek hayat hikayeleri ve görüntülerinin kullanılması, yanlış kullanımın sonuçlarını gözler önüne sermek için tavsiye ediliyor.

Son olarak yazarlar, sigara paketlerinde kullanılanlara benzer şekilde, havai fişek ambalajlarına yaralanmaları gösteren grafik uyarı etiketleri konulmasını, böylece risklerin daha görünür hale getirilmesini öneriyor. Avrupa'da durumAvrupa genelinde her yıl binlerce kişi, havai fişekle ilgili yaralanmalar nedeniyle tıbbi yardım arıyor.

Hollanda, havai fişekle ilgili yaralanmalara dair verileri sistematik olarak toplayan ülkelerden biri. 2025-2026 yılbaşı kutlamaları sırasında tahminen 1.239 kişi, hastane acil servislerinde ya da mesai dışı aile hekimliği hizmetlerinde acil tedaviye ihtiyaç duydu.

Bu rakam, bir önceki yıla göre yaralanmalarda yüzde 7'lik bir artış anlamına geliyor. İtalya'da İçişleri Bakanlığı, yılbaşı kutlamaları sırasında 283 kişinin yaralandığını, bunlardan 54'ünün hastaneye kaldırıldığını açıkladı.

Buna karşılık, birçok ülkede bu tür olaylara ilişkin ulusal düzeyde tutulan kayıtlar bulunmuyor. Sağlık çalışanları, havai fişekle ilgili yaralanmaların gerçek boyutunun doğru biçimde ölçülebilmesi için ulusal düzeyde sistematik veri toplamanın acilen gerekli olduğunun altını çiziyor.

Anlık sağlık risklerine rağmen havai fişekler, Avrupa'da önemli ve büyüyen bir pazar oluşturuyor. Havai fişek ithalatına ilişkin en güncel Eurostat verileri, Aralık 2025'te yayımlandı (kaynak İngilizce). Buna göre, AB 2024 yılında birlik dışından 120.000 ton havai fişek ithal etti ve bunun değeri 406,7 milyon euroya ulaştı.

Bu, hacim olarak yüzde 9,5'lik, değer olarak ise 2023'e kıyasla yüzde 21,5'lik bir artışa karşılık geliyor. Avrupa Komisyonunun 2025 tarihli personel çalışma belgesinde (kaynak İngilizce) de AB'nin piroteknik ürün ithalatının son yıllarda arttığı ve 2024'te 452 milyon euro ile rekor seviyeye ulaştığı belirtiliyor.

Bu ithalatın en büyük payını havai fişekler oluşturuyor. Hollanda ve Almanya, AB ithalatında başı çekiyor. 2024'te Hollanda, Avrupa Birliği dışından yapılan havai fişek ithalatının yüzde 37,0'ını, Almanya ise yüzde 35,6'sını aldı, ardından yüzde 7,4 ile Polonya geldi.

Avrupa'da nasıl düzenleniyorlar? AB genelinde, tüketici havai fişeklerini düzenleyen bir Avrupa direktifi bulunuyor. Bu düzenleme, ürün güvenliği gerekliliklerini uyumlu hale getirirken, her üye devlete satış, sahiplik ve kullanım konusunda ilave kısıtlamalar getirme imkanı tanıyor.

AB çerçevesi, havai fişekleri tehlike seviyeleri ve kullanım amaçlarına göre dört kategoriye ayırıyor: Çok düşük tehlike düzeyine sahip, bazı maytaplar ve parti patlayıcıları gibi kapalı alanlarda ve kısa mesafede kullanılan ürünler için asgari yaş 12. Yaş sınırı Almanya ve Fransa'da daha yüksektir, burada sınırlı bir alanda kullanılmak üzere tasarlanmış düşük tehlike düzeyindeki dış mekan havai fişekler için asgari yaş sınırı sırasıyla 16 ve 18'dir.

Orta düzeyde tehlike oluşturan ve geniş açık alanlarda kullanım için tasarlanan, yalnızca özel bilgiye sahip kişiler tarafından kullanılmasına izin verilen havai fişekler için AB'deki asgari yaş 18'dir. Hollanda, Almanya, Fransa ve İtalya'nın da aralarında bulunduğu bazı ülkeler, ulusal düzeyde daha kısıtlayıcı kurallar getirmiş durumda.