Bilge Kağan’ın saray şehri bulundu: Türklerin şehir tarihi yeniden yazılabilir
- Göktürkleri yalnızca konargöçer yaşamla tanımlayan tarih anlatısı yeni bir araştırmayla tartışmaya açıldı
- Bilge Kağan’ın saray şehrine ilişkin tarihî bir kaydı inceleyen iki akademisyen, Orhun Vadisi’nde olası yerleşim izlerini belirledi
Türklerin medeniyet tarihine ilişkin yaygın anlatıda Göktürkler konargöçer yaşamla, Uygurlar ise şehircilikle özdeşleştirildi. Oysa konargöçerlik, yerleşik hayatın bütünüyle dışında kalmak anlamına gelmiyordu. Prof. Dr. Gürhan Kirilen ve Doç.
Dr. Hayrettin İhsan Erkoç’un 15 Kasım’da yayımlanan araştırması, Bilge Kağan’ın saray şehrine ilişkin bir kayıttan hareketle bu tarihsel ayrımı tartışmaya açtı. Olası yerleşimin Göktürk dönemine ait olup olmadığı ise henüz arkeolojik olarak doğrulanmadı.‘YERLEŞİK YAŞAMA İLİŞKİN EZBERLER DEĞİŞECEK’- Göktürkler uzun yıllar ağırlıklı olarak konargöçer yaşam biçimleri üzerinden değerlendirildi.
Bilge Kağan’ın saray şehrine ilişkin bulgunuz, Göktürk uygarlığına bakışımızı nasıl değiştirebilir? Göktürklerin kültürleri ve yaşam tarzlarından söz eden Çin kaynakları bu konuda “Suları ve otlakları takip ederek göç ederler.” gibi çok genelleyici ve önyargılı ifadeler kullanmışlardır.
Ancak Orhun Yazıtları’nda Togu Balık ile Amga Korgan gibi bazı şehirler ile kalelere değinilmektedir. Çalışmamızın özellikle Göktürklerde konargöçerlik ve yerleşiklikle ilgili yerleşmiş ezberleri değiştireceğini düşünüyoruz.
SARAY ŞEHRİNİN İZİ BİR ŞİİRDE- Prof. Dr. Gürhan Kirilen ile birlikte bu tarihî kayda nasıl ulaştınız? Yaklaşık 800 yıldır bilinen bir metindeki bu bilgi neden bugüne kadar dikkat çekmedi? Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Doğu Dilleri Bölümü Sinoloji Anabilim Dalı Başkanı olan Gürhan Hoca, birkaç hafta önce Kitan asıllı şair ve devlet adamı Yelü Zhu’nun şiirlerini tararken bu bilgiye denk gelince bana ve birkaç meslektaşımıza haber verdi.
Kara Korum’la ilgili yazdığı bir şiire açıklama notu düşen şair, bu bölgenin Bilge Kağan’ın eski toprakları olduğunu söyledikten sonra kağanın bir saray şehrinden söz etmiş ve hem Kara Korum’a hem Köl Tigin Yazıtı’na olan uzaklıkları ile konumunu vermiş. Yelü Zhu’nun 13. yüzyılda verdiği bilginin bugüne kadar dikkatlerden kaçmasının nedeni ise, bir şiir metnine düştüğü açıklama notunda bulunması, buna karşılık Göktürklerden söz eden resmî ve yarı-resmî metinlerde yer almıyor olmasıdır.
SARAY ŞEHRİNDE KİMLER YAŞIYORDU?- Yelü Zhu’nun sözünü ettiği “saray şehri” nasıl bir yerleşime işaret ediyor? Göktürklerin siyasi ve toplumsal örgütlenmesi açısından ne ifade ediyor? Çince metinde söz konusu yerleşimden doğrudan “saray şehri” olarak söz ediliyor.
Burada kullanılan gong karakteri “saray”, cheng karakteri ise “şehir, kale, sur, set” gibi anlamlara gelmektedir ve etrafı surlarla çevrili yerleşimler için kullanılmaktadır. Şehrin kalıntıları henüz tam tespit edilemediği için yüzölçümü ve ne kadar nüfus barındırma kapasitesine sahip olduğunu da, dolayısıyla burada yönetici seçkinlerin yanı sıra halk tabakasından kişilerin de yaşayıp yaşamadıklarını şimdilik bilemiyoruz.- Türklerde şehircilik tarihinin başlangıcı genellikle Uygurlarla ilişkilendiriliyor.
Çalışmanız bu kabulü nasıl etkiliyor? Göktürklerle Uygurlar arasında bir şehircilik sürekliliğinden söz edilebilir mi? Aslında bu sürecin Uygurlardan ve hatta Göktürklerden çok daha önce Asya Hunlarıyla başladığına ilişkin çeşitli çalışmalar vardır.
Bilge Kağan’ın saray şehrinin Uygur başkenti Ordu Balık’ın (Kara Balgasun) kalıntılarına çok yakın bir mesafede bulunuyor olması da Göktürklerle Uygurlar arasında bir şehircilik sürekliliği olduğunu gösteriyor. MOĞOLİSTAN’DA KAZI İÇİN GİRİŞİM- Saray şehrinin olası konumunu belirlediniz ancak arkeolojik doğrulama henüz yapılmadı.
Bundan sonraki hedefiniz nedir? Bölgede kazı çalışması yapılması için bir girişimde bulunacak mısınız? Bundan sonra bölgede Moğol meslektaşlarımızla birlikte yüzey araştırması ve kazı çalışmaları yapmayı düşünüyoruz. Nitekim bu konuda bir girişimimiz yakında olacak.- Bu keşfiniz Türk tarihinin yeniden yazılmasına neden olabilir mi?
Yelü Zhu’nun açıklaması, ayrıca Göktürk yazıtlarındaki ifadeler ve arkeolojik veriler, Göktürklerin Çin kaynaklarının resmettiği gibi katıksız konargöçerler olmadıklarına işaret ediyor. Göktürklerde halk yine büyük olasılıkla konargöçer ağırlıklı bir yaşam tarzına sahipti, ancak yönetici seçkinlerin yerleşikleşmeye başladıkları, yerleşik ve konargöçer yaşam tarzlarını aynı anda sürdürdükleri anlaşılıyor.
Dolayısıyla bu çalışmamızla ve ileride yapılacak arkeolojik çalışmalarla birlikte Türk şehircilik tarihine daha farklı açılardan bakılacağını düşünüyoruz.- Son olarak okurlarımıza ne söylemek istersiniz? Çalışmalarımızı akademik mecralardan ve sosyal medya hesaplarımızdan takip etmelerini önerebiliriz.
Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.


Kategori: Kültür-Sanat · Bölge: Tekirdağ/Saray
Yayın: 17 Kasım 2026 21:04 · Kaynak: aydinlik.com.tr