Yürüyüş Yolu'nun 125 yıllık fotoğrafı İsveç'te bir müzeden çıktı, ağaçlar fidan boyunda

Stockholm'deki Hallwyl Müzesi'nin arşivinde, kont ailesinin 1901'deki Anadolu gezisinden kalma bir İzmit fotoğrafı var. Altında "Rue Hamidié à Ismidt" yazıyor. Bugünkü Yürüyüş Yolu'nda rayların iki yanındaki ağaçlar henüz fidan, caddede atlı bir adam ilerliyor.

İzmit'in Yürüyüş Yolu'nu bugün herkes çınarlarıyla tanır. Stockholm'deki Hallwyl Müzesi'nin arşivinde duran bir fotoğraf ise aynı caddeyi ağaçları henüz fidan boyundayken gösteriyor. Fotoğraf, İsveçli von Hallwyl ailesinin 27 Nisan ile 20 Haziran 1901 arasında yaptığı Anadolu ve Türkiye gezisinin albümünden.

Müze kaydında "İzmit'te sokak" diye geçiyor. Baskının altında Fransızca bir not var, "Rue Hamidié à Ismidt". Yani İzmit'te Hamidiye Caddesi. Kocaeli Ansiklopedisi'ne göre Hamidiye Caddesi, bugün halkın Yürüyüş Yolu dediği yer.

Hallwyl ailesinin 1901 gezisi albümünden İzmit, Hamidiye Caddesi. Fotoğraf Hallwyl Müzesi (Stockholm) arşivi, Wikimedia Commons, kamu malı.

FOTOĞRAFTA NE VAR Kare yüksekçe bir yerden çekilmiş görünüyor. Caddenin ortasından tek hat demiryolu geçiyor. Rayın iki yanına sıra sıra ağaç dikilmiş. Ağaçlar genç, gövdeleri incecik. Rayların hemen yanında bir sokak feneri duruyor.

Solda atlı bir adam ilerliyor, birkaç kişi yaya. Gölgeye oturmuş olanlar var. Yol kenarına kalaslar, tomruklar yığılmış. Sağda dükkânların tenteleri seçiliyor. Arkada, yamaca doğru cumbalı ahşap evler sıralanıyor.

Baskının sağ alt köşesinde 43 numarası okunuyor. Bu numara, karenin bir fotoğraf stüdyosunun satışa sunduğu seriden geldiğini düşündürüyor. O yüzden fotoğrafın tam 1901'de mi, yoksa birkaç yıl önce mi çekildiğini kesin söylemek mümkün değil. Kesin olan, ailenin onu 1901 gezisinin albümüne koyup İsveç'e götürdüğü.

TREN ŞEHRİN ORTASINDAN 126 YIL GEÇTİ Demiryolu İzmit'e 1873'te ulaştı. Hat şehrin tam ortasından, bugünkü Hürriyet ve Cumhuriyet caddelerinin arasından geçiyordu. İzmitliler bu yüzden buraya yıllarca Demiryolu Caddesi de dedi.

Trenler 1999'a kadar aynı yerden geçti. O yıl hat sahile taşındı. 2000'de rayların yeri yayalara bırakıldı, cadde de bugünkü adıyla anılmaya başladı.

Yürüyüş Yolu bugün. Rayların yerinde banklar var. Fotoğraf Kocaeli Denge arşivi.

O FİDANLAR BUGÜNKÜ ÇINARLAR MI Yürüyüş Yolu'ndaki çınarlar için yıllardır "150 yıllık" denir. Biz de birinin devrildiği günü bu başlıkla duyurmuştuk. Fotoğraftaki ağaçlar ise en fazla birkaç yaşında görünüyor. İki bilgi birbirini tam tutmuyor.

Fotoğraftaki fidanların bugünkü çınarlar olup olmadığını yalnız bu kareye bakarak söyleyemeyiz. Ama sıraların yeri aynı. Rayın iki yanına, bugün gölgesinde yürüdüğümüz hat boyunca dizilmişler.

Aynı hat, akşam saatlerinde. Fotoğraf Kocaeli Denge arşivi.

CADDENİN ADI ÜÇ KEZ DEĞİŞTİ Fotoğraftaki Hamidiye adı, dönemin padişahı II. Abdülhamid'den geliyordu. Yerel tarih kaynaklarına göre cadde, 1908'de II. Meşrutiyet'in ilanından sonra Hürriyet adını aldı. Rayın öbür yakası Cumhuriyet Caddesi oldu.

Halk ise ikisine birden uzun yıllar Demiryolu Caddesi dedi. Raylar kalkınca o ad da unutuldu, yerini Yürüyüş Yolu aldı.

Doğudan, Adapazarı yönünden gelen her tren gara varmadan önce bu caddenin ortasından geçerdi. Dükkânların önünden, evlerin penceresinin dibinden geçen tren, İzmit'te büyüyen birkaç kuşağın çocukluk hatırasıdır. Fotoğraftaki cadde ise o hatıraların da öncesi. Henüz otomobil yok, raylar tek hat, yolun zemini toprak.

FOTOĞRAF STOCKHOLM'E NASIL GİTTİ Kont Walther von Hallwyl ve eşi Wilhelmina, Stockholm'ün varlıklı ailelerindendi. Wilhelmina von Hallwyl evlerindeki her şeyi tek tek kayda geçirdi, ev sonradan müzeye dönüştü. 1901 gezisinin albümü de bu koleksiyonun parçası.

Müze fotoğrafı sayısallaştırdı ve kamu malı olarak herkesin erişimine açtı. İzmit karesi müze envanterinde 103229 numarayla kayıtlı.

İzmit'e trenle gelen bir başka kalabalığın hikâyesini de SEKA'nın 1936'daki açılış gününü anlattığımız haberde okuyabilirsiniz.

Fotoğraftaki evleri, dükkânları tanıyan var mı? Büyüklerinizden bu caddenin trenli günlerine dair dinlediğiniz bir hatıra, elinizde eski bir kare varsa [email protected] adresine yazın.