Diş kaybı sadece yemek yemeyi etkilemiyor: Bilim adamlarından bunama ve hafıza uyarısı

Neredeyse 35,7 milyon kişiyi kapsayan çalışmanın 2026 yılında Wiley Online Library’de yayınlanan çalışma, diş dökülmesinin demans ve hafif kişisel bozukluk riskini artırdığını ve kaybedilen diş sayısı arttıkça riskin de yükseldiğini ortaya koydu. Sadece ağız hastalığının değil, çiğneme alışkanlıkların da kayıpta rol oynayabileceği düşünüldü.

Bilim adamları farklı açıklamalar öne sürdüler ve ağız hastalığı tek faktör olmayabilir, çiğneme yeteneğinin kaybı da rol oynayabilir. Yine de bu bulgular net bir neden sonuç ilişkisi kurmuyor. New York Tıp Koleji Rektör Yardımcısı Prof.

Dr. Mill Etienne, “İlişki çeşitli şekillerde işleyebilir. Eksik dişlerin konumu da önemli olabilir.” dedi. New York Üniveristesi Grossman Tıp Fakültesi’nden Doç. Dr. Jordan Weiss’e göre, çiğneme işleminin büyük kısmının gerçekleştirildiği arka dişlerin kaybının toplam diş sayısından daha önemli olabileceğini anlatarak, “Diş sayısının aksine, çiğneme yeteneği daha az sıklıkla ölçüldüğü için, bunun ayrı bir katkı sağladığı daha az kesindir.” sözlerini kaydetti.

Weiss’e göre, çiğnemek bu ilişkiyi açıklayabilecek tek olası neden değil, bu bağlantıya katkıda bulunabilecek birçok ortak risk faktörü var. Yıllarca sigara içmek, diyabet, damar hastalığı ve diş bakımına sınırlı erişim ağız sağlığını etkileyebilir.

Bu faktörlerden bazıları beyin sağlığını da etkiler. Erken dönemdeki bilişsel değişiklikler de durumu karmaşıklaştırabilir. Weiss’e göre, hafıza veya düşünme güçlüğü yaşamaya başlayan bir kişi, ağız hijyenini korumakta veya diş tedavisi aramakta zorlanabilir.

Çiğneme, yiyecekleri parçalamaktan daha fazlasını yapar. Duyu yollarını harekete geçirir ve beynin çeşitli bölgelerini devreye sokar. Oxford Üniversitesi’nden Doç. Dr. Steven Chance, “Çiğnemenin kan akışı üzerinde önemli bir etkisi vardır, çiğnemenin azalması kan akışını azaltabilir ve kan akışı beyin aktivitesini desteklediği için bu aktivite de azalabilir.” sözlerini kaydetti.

Bazı beyin görüntüleme çalışmaları, daha az dişe sahip veya çiğneme yeteneği daha zayıf olan yaşlı yetişkinlerde beyin yapısında farklılıklar buldu. Oral Rehabilitasyon Dergisi’nde yayınlanan bir çalışmada, daha zayıf çiğneme yeteneğinin veya daha fazla diş kaybının, öğrenme ve hafızada rol oynayan bir beyin bölgesi olan hipokampüs ve çevresindeki bölgelerin hacminin küçülmesiyle ilişkili olduğu bulundu.

Archives of Oral Biology’de yayınlanan ayrı bir çalışmada, bu ilişki için olası biyolojik açıklamaları ele aldı. Özellikle arka dişlerin kaybından sonra azalan çiğnemenin, hipokampal aktiviteyi ve nörogenezi etkileyebileceğine dair kanıtları tartıştı.

Çiğneme ayrıca, nöron büyümesini ve hayatta kalmasını destekleyen bir protein olan beyin kaynaklı nörotrofik faktör seviyelerini de etkileyebilir.