Farklılıklarla büyümeyi öğrenmek

Bir çocuk parkının yanından geçerken duyduğunuz çocuk sesleri, çoğumuza neşeyi ve çocukluğun o hesapsız özgürlüğünü hatırlatır. Peki, o neşeli çocuk seslerinin arkasında bazen görünmeyen ama hissedilen kırgınlıkları hiç fark ettiniz mi?

Oyuna katılmak istediğinde gruptaki arkadaşları tarafından görmezden gelinen ya da konuşma biçimi, işitme cihazı, tekerlekli sandalyesi nedeniyle alay konusu olan engelli bir çocuğu gördünüz mü?

Pek çoğumuz bu tür durumları “çocukluk hali” ya da “aralarında masum bir şaka” diyerek geçiştirebiliyoruz. Oysa uzmanların ve eğitim rehberlerinin de vurguladığı gibi; fiziksel, zihinsel veya duyusal farklılıkları olan çocuklar akran zorbalığına maruz kalma riski en yüksek gruptur.

Bu konuyu karmaşık terimlere boğulmadan, bir anne-baba samimiyetiyle konuşalım ve evlerimizde çocuklarımızla uygulayabileceğimiz küçük ama etkili adımları birlikte keşfedelim.

Çatışma ile zorbalık arasındaki ince çizgi Çocuklarımız zaman zaman arkadaşlarıyla anlaşmazlığa düşebilir, oyuncak paylaşırken ya da oyun kurallarını belirlerken tartışabilirler. Her anlaşmazlığı zorbalıkla karıştırmamak gerekir.

Aradaki ince çizgiyi kavradığımızda, evde çocuklarımızla yapacağımız sohbetlerde çok daha doğru bir rehberlik yapabiliriz.

Normal bir akran çatışmasında taraflar arasında genellikle eşit bir arkadaşlık bağı vardır; yaşanan gerginlik anlıktır ve çocuklar arkadaşının kalbini kırdığı için pişmanlık duyup olayı tatlıya bağlamaya çalışır.

Akran zorbalığında ise durum bambaşkadır. Zorbalıkta güçlü taraf, kendisinden daha çekingen veya farklı özellikleri olan arkadaşına bilerek, isteyerek ve sürekli olarak zarar verir. Zorba davranış sergileyen çocukta pişmanlık hissi oluşmaz ve karşı tarafın yaşadığı derin incinme önemsenmez.

İşte bu yüzden engelli bir çocuğun konuşma aksaklığıyla alay edilmesi, oyun grubuna bilerek dahil edilmemesi ya da medikal araç gereçlerinin bir eğlence malzemesi yapılması asla zararsız bir şaka değil, çocuğun öz saygısına ve iç dünyasına zarar veren incitici bir tutumdur.

Çocuklarımızın içindeki “Gizli Kahraman”: Koruyucu akran olabilmek Bir oyun alanında ya da okul bahçesinde zorbalık yaşandığında olay sadece zorbalığı yapan ile maruz kalan arasında kalmaz. Çevredeki çocukların tutumu, yaşanan durumun gidişatını belirler.

Zorbaca davranan arkadaşına gülerek destek veren ya da olayı görüp sessizce uzaklaşan çocuklar, farkında olmadan bu olumsuz davranışı pekiştirmiş olurlar.

Oysa bizler evlatlarımıza içlerindeki “koruyucu akran” ışığını uyandırmayı öğretebiliriz.

Koruyucu akran olmak, büyük kahramanlıklar yapmayı ya da gergin tartışmalara girmeyi gerektirmez. Çocuklarımızın sadece dışlanan bir arkadaşının yanına gidip ona içtenlikle gülümsemesi bile o görünmez duvarları yıkmaya yeter.

Onu oyunlarına davet edip aralarında yer açmaları, kırıcı bir tutum gördüklerinde ise durumu öğretmenlerine ya da bizlere bildirmeleri bir çocuğun hayatında mucizeler yaratabilir.

Evde yapabileceğiniz eğlenceli iki etkinlik Çocuklarımıza empatiyi öğretmenin en güzel yolu, bunu kurallarla değil oyunla deneyimletmektir. Hafta sonu ya da akşam yemekten sonra evinizde rahatlıkla uygulayabileceğiniz iki eğlenceli etkinlik önerisini ilgi duyan ebeveynlerle paylaşmak istiyorum.

“Onun ayakkabıları” ile empati yolculuğu Bu etkinliği evinizde uygulamak aslında çok basit ve keyiflidir. Küçük kâğıtlara parkta ya da okulda karşılaşılabilecek durumları yazarak işe başlayabilirsiniz. Örneğin tekerlekli sandalyesiyle salıncağa binmek isteyen bir çocuk ya da işitme cihazı kullandığı için cümleleri kaçıran bir arkadaş senaryosu hazırlayabilirsiniz.

Ardından çocuğunuzla karşılıklı geçip bu kâğıtlardan birini çekebilir, o anların içinde birlikte bir rol yolculuğuna çıkabilirsiniz.

Çocuğunuza o arkadaşının ne hissettiğini sorup onunla empati kurmasına rehberlik edebilir, ardından “Merhaba, ben Ali! Bizimle oynamak ister misin?” gibi sıcacık bir iletişim dilini birlikte pratik edebilirsiniz. Böylece çocuğunuz, zihninde farklılıkları olan bir arkadaşıyla karşılaştığında nasıl doğal ve sevgi dolu yaklaşacağını oyun yoluyla öğrenmiş olur.

“Kapsayıcı oyun mimarları” ile paylaşmayı öğrenmek Evinizdeki renkli blokları, legoları ve oyuncak bebekleri ortaya dökerek harika bir oyun alanı inşa etmeye ne dersiniz? Çocuğunuzla birlikte “Dünyanın En Adil ve Kapsayıcı Parkı”nı tasarlarken ona zihin açıcı sorular sorabilirsiniz.

Tekerlekli sandalyedeki bir oyun arkadaşının kaydırağa nasıl ulaşabileceğini, otizmli bir arkadaşı için oyun kurallarının nasıl çizimlerle gösterilebileceğini ya da görme farkı olan bir çocuk için renkli yolların nasıl yapılabileceğini birlikte hayal edebilirsiniz.

Park tasarımı tamamlandığında bu adil parkta neşeyle oynatabilirsiniz. Bu etkinlik çocuğunuza, dünyadaki tüm güzelliklerin ve oyun alanlarının herkes için eşitçe tasarlanması gerektiğini oyun yoluyla öğretecektir.

Sevgi, empati ve kabul duygusu önce evde, ailede başlar Çocuğumuza farklılıkların bir eksiklik değil, dünyamızı renklendiren birer doğal unsur olduğunu hissettirdiğimizde sokakta, parkta ve okulda bambaşka bir kuşak yetişecektir.

Gelin bugün akşam yemeğinde çocuklarımıza engelli arkadaşlarını soralım, onlara kocaman sarılalım ve kapsayıcı bir geleceği birlikte inşa edelim.

Bir çocuğun öğrendiği empati, dünyanın çehresini değiştirecek kadar güçlü olabilir.