Bozova’da 171 bitkinin kullanım alanı araştırıldı! Süpürge ve ev eşyası da yapılıyor

Şanlıurfa’nın Bozova ilçesi genelinde 34 farklı yerleşim yerini kapsayan detaylı bir etnobotanik araştırma, yöre halkının doğayla kurduğu çok yönlü ilişkiyi gözler önüne serdi. Ömer Faruk Kaya, Emine Oymak ve Hatice Tosyagülü Çelik tarafından yürütülen çalışma, 3 Ağustos 2025 tarihinde Ethnobotany Research and Applications dergisinde yayımlandı.

Saha incelemeleri, yerel halkla gerçekleştirilen mülakatlar ve bitki örneklerinin toplanmasıyla hazırlanan rapor, 50 farklı familyaya ait 171 bitki taksonunun günlük yaşamdaki işlevlerini ortaya koydu. Araştırma verilerine göre, bölgedeki bitkilerin 61’i doğrudan gıda kaynağı olarak tüketilirken, 48 tür geleneksel tıbbi uygulamalarda, 35 tür ise hayvan yemi olarak değerlendiriliyor.

Bitkilerin kullanım alanı sadece beslenme ve sağlıkla sınırlı kalmıyor; 9 tür çatı örtüsü, 8 tür ev eşyası yapımı, 7 tür baharat, 5 tür oyun malzemesi, 5 tür yakacak ve 5 tür de süs bitkisi olarak tercih ediliyor. Ayrıca, bazı bitkilerin doğal boya üretimi, süpürge yapımı ve ahşap işçiliği gibi zanaat alanlarında da aktif olarak kullanıldığı tespit edildi.

Çalışmanın en dikkat çekici bulgularından biri, bazı bitki türlerinin birden fazla amaçla kullanılarak hem barınma hem de temel ev ihtiyaçlarını karşılamada kritik rol oynaması oldu. Özellikle Dutluca, Yaslıca, Yaylak ve Zivanlı gibi yerleşim birimlerinde, geleneksel üretim tekniklerini hala uygulayan kaynak kişilerin varlığı, bölgedeki kadim bilginin izlerini taşıyor.

100 kişilik bir görüşme grubuyla başlayan süreçte, 91 katılımcının verileri üzerinden demografik ve işlevsel bir analiz gerçekleştirildi. Araştırmacılar, bitkilerden yapı malzemesi ve ev eşyası üretimi gibi geleneksel pratiklerin günümüzde giderek azaldığına vurgu yaptı.

Kırsal bölgelerden kent merkezlerine doğru yaşanan göç hareketleri ve genç kuşakların bu geleneksel yöntemlere olan ilgisinin düşmesi, söz konusu kültürel birikimin aktarılmasını güçleştiren temel faktörler olarak tanımlandı. Bozova'da yürütülen bu bilimsel çalışma, bölge halkının kuşaklar boyunca kullandığı bitkisel kaynakların sadece isimlerini değil, hangi ihtiyaçlar için nasıl dönüştürüldüklerini de literatüre kazandırdı.

Elde edilen bulgular, yerel bilginin korunması ve gelecek nesillere aktarılması adına önemli bir referans kaynağı oluşturuyor.