Şanlıurfa’da bayramların unutulan geleneği! Kadınlar salıncak için evlerde sıra bekliyordu

Şanlıurfa’nın geçmiş bayram gelenekleri arasında bugün unutulmaya yüz tutan leyliçi evleri de bulunuyordu. Ramazan ve Kurban bayramlarında geniş avlulu bazı evlere büyük salıncaklar kuruluyor, kadınlar ve genç kızlar belirli bir ücret karşılığında bu salıncaklarda eğleniyordu.

Leyli adı verilen bu eğlence alanları, yalnızca salıncağa binilen yerler değil, kadınların bir araya gelip sohbet ettiği ve evlilik çağındaki gençlerin tanışmasına imkân sağlayan sosyal mekânlardı.

Şanlıurfa Valiliğinin Ağustos 2025’te yayımladığı Somut Olmayan Kültürel Miras Araştırmaları kitabında, geleneğin geçmişteki uygulamalarına ilişkin bilgiler yer aldı. Dr. Ahmet Cihat Kürkçüoğlu’nun ilgili çalışmasında, bayram dönemlerinde evlerin avlularına kurulan salıncakların kadınlara yönelik eğlence kültüründeki yeri anlatılıyor.

Leyliçi evlerinde salıncaklar ücret karşılığında kullanılıyordu

Abuzer Akbıyık ve Sevgi Akbıyık’ın Halk Kültüründe Kadın Uluslararası Sempozyumu kapsamında hazırladığı araştırmada ise leyliçi evlerinin işleyişine ilişkin ayrıntılar aktarılıyor. Araştırmaya göre salıncağa binmek isteyen kadınlar sırayla bekliyor, bir dolam olarak adlandırılan eğlence süresi 5 ila 10 dakika arasında değişiyordu.

Salıncaklarda iki kişi karşılıklı oturarak sallanabiliyordu. Bu evlerdeki eğlence için belirli bir ücret ödenirken, uygulama özellikle bayram günlerinde kadınların bir araya gelmesini sağlayan geleneklerden biri olarak yaşatılıyordu.

Nişanlı kızlar damat tarafının kadınlarıyla gidiyordu

Leyliçi evlerinin dikkat çeken özelliklerinden biri de evlilik gelenekleriyle bağlantısıydı. Araştırmada, nişanlı kızların damat tarafındaki kadın yakınları eşliğinde bu evlere götürüldüğü belirtiliyor. Gelinlerin salıncağa bindiği sırada zılgıtlarla karşılanması da geleneğin dikkat çeken uygulamaları arasında yer alıyordu.

Misafirlere meyve ve çerez ikram edilmesi, leyliçi evlerinin yalnızca eğlence amacıyla kullanılmadığını gösteren ayrıntılardan biri olarak aktarılıyor. Kadınlar burada sohbet ediyor, bayram ziyaretleri sırasında bir araya gelerek sosyal ilişkilerini sürdürüyorlardı.

Kalaboynu Mahallesi’nde leyliciler bulunuyordu

Abuzer Akbıyık ve Sevgi Akbıyık’ın araştırmasında Şanlıurfa’nın Kalaboynu Mahallesi’nde Kaddare, Leyla ve Zeki isimleriyle tanınan leylicilerden söz ediliyor. Salıncakların işletilmesinde genellikle leylicilerin eşleri veya kızları görev alıyordu.

Böylece evlerin geniş avluları, bayram dönemlerinde kadınlara yönelik ücretli eğlence alanlarına dönüşüyordu.

Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesinin 2018 yılında yayımladığı Tanıklarıyla Urfaca Urfalıca kitabında da leyliçi evlerine yer veriliyor. Eserde, kadınların bayram yerlerindeki salıncaklara binmesine izin verilmemesi nedeniyle evlerde bu tür eğlence alanlarının oluşturulduğu açıklanıyor.

Kültürel araştırmalarda belgelenen bu gelenek, Şanlıurfa’nın geçmişteki kadın eğlenceleri ve bayram buluşmalarına ilişkin önemli bir örnek olarak kayıtlarda bulunuyor.