Mühip Kanko'dan Ticaret Bakanlığına ekonomi ve denetim eleştirisi

Yeni Parti Kocaeli Milletvekili Prof. Dr. Mühip Kanko, Ticaret Bakanlığının 2025 yılı kesin hesabı ve 2027 yılı bütçesinin görüşüldüğü TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda değerlendirmelerde bulundu. Ticaret Bakanı Ömer Bolat'ın da katıldığı toplantıda söz alan Kanko; dış ticaret açığı, ticari hayattaki ödeme sorunları, Kocaeli'deki protestolu senetler, Türk gemilerinin güvenliği, Sayıştay raporları ve güvensiz ürün denetimleriyle ilgili Bakanlığa sorular yöneltti.

Ticaret Bakanlığı bütçesinin yalnızca ihracat rakamları üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini belirten Kanko, üreticinin rekabet gücü, esnafın ayakta kalma mücadelesi, KOBİ'lerin finansmana erişimi ve tüketicinin korunmasının da bütçenin temel öncelikleri arasında yer alması gerektiğini söyledi.

Ekonomide yaşanan sorunların başarı sunumlarıyla örtülemeyeceğini savunan Kanko, şu ifadeleri kullandı:

"Her bütçe görüşmesinde muhtemelen başarı hikâyeleri anlatacağız, ancak gelecek yıl yine aynı sorunlarla karşı karşıya kalacağız. Sanayinin sorunlarını dinleyip ardından aynı sorunları büyüten politikaları sürdürerek üretimi koruyamayız."

Türkiye'nin dış ticaret verilerine dikkat çeken Kanko, 2026 yılı Ekim ayı itibarıyla dış ticaret açığının 78 milyar dolara ulaştığını ve geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 4 arttığını belirtti. İhracatın ithalatı karşılama oranının yüzde 75 seviyesinde kaldığını ifade eden Kanko, yerli ara malı üretimi ve yüksek katma değerli ihracatı artırmaya yönelik politikaların somut sonuçlarının açıklanmasını istedi.

Kanko, konuya ilişkin değerlendirmesinde şunları söyledi:

"Her 100 dolarlık ithalatın yalnızca yaklaşık 75 dolarını ihracatla karşılayabiliyoruz. Aradaki farkı kalıcı biçimde azaltacak üretim dönüşümümüz nerede? Yerli ara malı üretimini ve yüksek katma değerli ihracatı artıracak politikaların somut sonuçlarını görmek istiyoruz."

Ticari hayatta ödeme ve tahsilat sorunlarının büyüdüğünü belirten Kanko, Ocak-Eylül 2026 döneminde Türkiye genelinde 248 bin 643 senedin protesto edildiğini açıkladı.

Kocaeli'de aynı dönemde 4 bin 995 senedin protesto edildiğini ve bu senetlerin toplam tutarının 2 milyar 154 milyon lirayı aştığını kaydeden Kanko, verilerin ticari hayattaki ödeme zincirinde yaşanan sorunları ortaya koyduğunu söyledi.

Karşılıksız çekler, protestolu senetler, konkordato başvuruları ve işletmelerin kapanma riskiyle karşı karşıya kalmasına yönelik Bakanlığın hangi tedbirleri aldığını soran Kanko, esnafın ve sanayicinin finansmana erişim sorununa dikkat çekti.

"İş insanı tahsilat derdinde, sanayici işletme sermayesi arayışında, esnaf borcunu çevirmeye çalışıyor. Siz ise başarı sunumları yapıyorsunuz. Krediye ulaşamayan işletmeye'Üret', yüksek finansman maliyetinin altında kalan sanayiciye'Rekabet et', alacağını tahsil edemeyen esnafa'Ayakta kal' diyorsunuz.

Bu bütçede esnafın, KOBİ'nin ve ihracatçının uygun koşullarda finansmana erişimini güçlendirecek kaynakları ve hedefleri göstermeniz gerekiyor. Bakanlık bu sorunlara seyirci kalamaz."

Kanko, 24 Şubat 2022 ile 26 Ağustos 2026 tarihleri arasında Karadeniz, Kerç Boğazı ve Azak Denizi'nde 146 ticari gemiye yönelik saldırı ve hasar olayı yaşandığını, bunların 34'ünün Türk sahipli veya Türk kontrollü, 5'inin ise Türk bayraklı olduğunu belirtti.

5 Ekim'de Karadeniz'de "Royad Mammadov" isimli geminin batması ve iki denizcinin hayatını kaybetmesine de değinen Kanko, gemiyi işleten Palmali Grubu'nun geminin drone saldırısına uğradığı yönündeki açıklamasını hatırlattı.

Ticaret Bakanlığına Dışişleri Bakanlığı ve Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığıyla koordinasyon içerisinde hangi önlemlerin alındığını soran Kanko, Türk deniz ticaret filosunun güvenliğine yönelik yürütülen çalışmaların açıklanmasını istedi.

Sayıştay raporlarında yer alan tespitleri de komisyonda gündeme getiren Kanko, 2001-2024 yılları arasında 50 gümrük müdürlüğüne ait bazı hizmetlerin ve bunlara bağlı gelirleri tahsil etme yetkisinin çeşitli kuruluşlara devredildiğini belirtti. Kanko, bu devirlerden 7'sinin süresiz olarak gerçekleştirildiğine dikkat çekti.

Kamu gelirlerinin tahsilat yetkisinin süresiz devredilmesini eleştiren Kanko, Bakanlıktan açıklama istedi.

Kanko, "Kamuya ait gelir toplama yetkisi hangi gerekçeyle süresiz olarak devredilebilir? Kamu gelirlerini devrediyorsanız, kamu yararının nasıl korunduğunun da hesabını vermeniz gerekir." dedi.

Sayıştay raporlarında yer alan diğer bulgulara da değinen Kanko, 2025 yılında 50 milyon 492 bin 343 lira giriş-çıkış ücreti tahsil edildiğini, yaklaşık 164 milyon 888 bin liralık ardiye tahsilatında kullanılan hesaplama formülünün ise mevzuatta düzenlenmediğinin tespit edildiğini ifade etti.

Kanko, bu bulgular üzerinden şu soruyu yöneltti:

"Esnaftan belge düzenine uymasını isteyen Bakanlık, kendi işlemlerinde belge ve mevzuat düzenini neden eksiksiz uygulamıyor?"

Bir hekim olarak güvensiz ürünlerle mücadelenin yalnızca ticari bir konu olmadığını, doğrudan halk sağlığını ilgilendirdiğini vurgulayan Kanko, ürün güvenliği denetimlerinin etkin şekilde yürütülmesi gerektiğini söyledi.

Çocuk oyuncaklarından elektrikli ev aletlerine, internet üzerinden satılan ürünlerden günlük tüketim mallarına kadar geniş bir alanda denetimlerin artırılması gerektiğini belirten Kanko, vatandaşların sağlığının risk altına girmemesi için Bakanlığın denetim mekanizmalarının etkinliğini ortaya koymasını istedi.

Kanko, güvensiz ürünlerle mücadelede yaşanabilecek gecikmelerin bedelinin vatandaşların sağlığıyla ödenmemesi gerektiğini ifade ederek tüketiciyi korumaya yönelik çalışmaların açıklanmasını talep etti.

Konuşmasının sonunda Ticaret Bakanlığı bütçesinin yalnızca ihracat rakamları ve başarı tablolarıyla değerlendirilmesinin yeterli olmayacağını vurgulayan Kanko, üretici, esnaf, sanayici, ihracatçı ve tüketicinin yaşadığı sorunlara yönelik somut çözümlerin ortaya konulması gerektiğini belirtti.

Kanko, ekonomik politikaların üretimi, ticareti ve tüketiciyi koruyacak şekilde şekillendirilmesinin önemine dikkat çekerek Bakanlığın bütçe hedeflerinin bu doğrultuda değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.