Gri sokaklarda yeşeren İkinci Yeni: Ankara'nın edebiyat hafızasında iz bırakan şairler

Türkiye'de başkent denildiğinde akla ilk olarak bakanlık binaları, resmi kurumlar ve bürokrasi gelse de, Ankara'nın Cumhuriyet sonrası tarihi aynı zamanda Türk şiirinin en önemli akımlarının kuluçka merkezidir. 1940'lardan 1980'lere kadar uzanan süreçte, yolları Ankara'da kesişen ve yaşamlarını memuriyetle sürdüren birçok şair, kentin gri dokusundan ve resmiyetinden süzülen edebi bir devrime imza attı.

BÜROKRASİ ÇARKINDA YEŞEREN "İKİNCİ YENİ"Türk şiirinde yerleşik kuralları yıkan İkinci Yeni akımının öncü isimleri, Ankara'nın memuriyet hayatının tam merkezinde yer alıyordu. Maliye Bakanlığı'nda müfettiş olarak görev yapan Cemal Süreya, Ankara'nın sokaklarını, Kızılay'ı ve kentin akşamüstü telaşını dizelerine sıkça taşımıştır.

Benzer şekilde Turgut Uyar, askeri memuriyetinin ardından Ankara'da SEKA'da çalışmış, kentin boğucu ama bir o kadar da melankolik atmosferini şiirlerinde işlemiştir. Bu şairler, sabahları resmi dairelerde mesai yaparken, akşamları Yenişehir'in (Kızılay) kafelerinde ve meyhanelerinde bir araya gelerek Türk edebiyatının yönünü değiştirmiştir.

TERCÜME BÜROSU VE ORHAN VELİ'NİN ANKARA'SIAnkara'nın edebiyat hafızasında Garip akımının kurucusu Orhan Veli Kanık'ın yeri ayrı bir önem taşır. 1940'lı yıllarda dönemin Milli Eğitim Bakanı Hasan Âli Yücel'in öncülüğünde kurulan Tercüme Bürosu'nda memur olarak çalışan Orhan Veli, Ankara'nın edebi aydınlanmasında doğrudan rol almıştır.

Şairin hayatının son demlerine de Ankara sahne olmuştur; 1950 yılında Ankara'da belediyenin kazdığı bir çukura düşerek başından yaralanması, kısa süre sonra İstanbul'da geçireceği beyin kanamasının ve erken ölümünün tetikleyicisi olarak edebiyat tarihine geçmiştir. EDEBİYAT HAFIZASININ KAYIP MEKÂNLARIŞairlerin Ankara'daki izleri yalnızca çalıştıkları devlet daireleriyle sınırlı değildir.

1950'li ve 60'lı yıllarda Kızılay'daki "Piknik", Ulus'taki "Kürdün Meyhanesi", Zafer Çarşısı ve Mülkiye kıraathaneleri edebiyat dünyasının buluşma noktalarıydı. Ahmed Arif'in üniversite yıllarını geçirdiği Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi (DTCF) çevresi ve yazdığı şiirlere yansıyan Ankara'nın sert kışları, kentin edebiyata sunduğu doğal dekorlardı.

Ancak günümüzde, tıpkı Piknik gibi bu tarihi buluşma mekânlarının pek çoğu fiziki olarak varlığını sürdürememiş, kentsel dönüşüm ve ticari değişimlerin kurbanı olmuştur. Bugün Ankara, geçmişte ağırladığı bu edebi dehaların isimlerini çeşitli parklarda, kütüphanelerde ve sokak tabelalarında yaşatmaya çalışsa da, İkinci Yeni'nin ve Garip akımının yeşerdiği o memuriyet lokallerinin ve eski Ankara sokaklarının edebi havası, yalnızca kitap sayfalarında varlığını korumaktadır.