Göğü daralan şehir

Bir şehre vurulacak en büyük darbe, onu kendi kimliğinden uzaklaştırıp başkalaştırmaktır. Gelenekten süzülen güzelliğini, taşında saklı manayı ve kadim çehresini yok saymak; düpedüz İstanbul’un canına kastetmektir. Kusuru hep başkalarında, zamanın akışında yahut mekanikleşen dünyanın çarklarında aramak en kolayı.

Oysa acı olan şu: İlkin kendi gözümüzün nurunu, kalbimizin terazisini yitirdik biz. Dalından meyve koparmayı bilmeyen; yağmuru bir bereket ve rahmet muştusu değil de paçamızı ıslatan, sokakları felç eden “meteorolojik bir mesele” sayan bir yabancılaşmanın içine bile isteye düştük.

Toprakla, kökle, yaprakla ve nihayetinde gökle bağımız koptukça ruhumuzun genişliğini unutup kabalığın dar hendeklerine sığındık. Şehrimize hoyratça kıyılırken önce içimizdeki o kadim edebî, inceliği, temaşa melekesini feda ettik.

İtiraf edelim: Kendi ellerimizle göğümüzü daralttık, sonra da o darlıktan başımızı uzatıp nefes almaya uğraşıyoruz. Yıllar evvel dillerden bir nedamet nidası dökülmüş, “Biz, bu şehre kıymet veremedik; ihanet ettik,” denilmişti.

Bunun bir uyanışa vesile olacağını, bir tövbe makamına dönüşeceğini sanmıştık. Lakin o pişmanlık sözlerinin üzerinden mevsimler geçti; ufku yırtan, göğe doğru azametle kalkan kibir abideleri, eksilmek şöyle dursun; birer hissizlik heykeli gibi çoğaldı.

Bunca köklü geleneğin, estetik inceliğin ve kalbî derinliğin içinden, bütün bunlardan nasibini almamış mimarlar, mühendisler ve tamahkâr müteahhitler nasıl çıktı; şehrin ruhunu böylesine incitecek kadar nasıl ileri gidebildiler? Açgözlülüğün ruhsuz planları, dere yataklarını dahi yutan hoyrat yapılar ve insanı içine çektikçe tüketen o yapay ışıklı labirentler… Bunların her biri, yaşayan bir şehre dikilmiş soğuk mezar taşlarından başka ne ki?

Bütün bu ucube gökdelenlere onay verenler, mühür basanlar; sadece manzarayı değil, bir medeniyetin rüyasını, bir neslin hatırasını ve hakkını gasp ettiklerinin farkındalar mı acaba? İşte tam da bu girdabın ortasından, o taze sancıyla haykırmak geliyor içimden...

Aziz İstanbul’umu, ruhumu emziren o güzel beldeyi geri verin bana! Köpükten ve gümüşten kanatlarıyla hem balık hem martıların süzüldüğü masmavi bir gök gerek bize... Kubbelerinde güvercinlerin semaya durduğu, serin avlularında kedilerin ağırbaşlı bir seyre daldığı, ahşap saçaklarında kırlangıçların telaşsızca yuvalandığı ve o duru gökyüzü mahallesinde yıldızların fener gibi ışıldadığı o kadim şehri geri istiyorum.

Yorulup soluklandığım her sokak başında bir çeşme karşılasın beni; lülelerinden bedene şifa, buz gibi suların aktığı o kadim şehre çıkarın yolumu. İstanbul’un ruhunu geri verin bana! Minarelerinden ilahi çağrının gür ve billur bir sedayla yükseldiği, selatin camilerin göğe birer mühür gibi vurulduğu o asil nefesi özlüyorum.

Medreselerinde vefanın karanfilleri filizlenen; gecesi sümbül, gündüzü yasemin kokan, çiçeği altın yaldız, suyu telli pullu ve en zarif mısraları kıskandıran o güzel beldeyi geri istiyorum. Zamanın esiri olmayan insanların telaşsız adımlarla dolaştığı, tefekküre beşiklik eden o dingin sokaklarımı istiyorum.

Evlerin; ağaçların boyunu aşmadığı, gökyüzünün hırsla parsellenmediği, o insan ölçeğindeki sükûneti arıyorum. Helal rızkın peşinde alın teri döken, cömertliği bir meziyet değil; fıtrat bilen zarif insanların nefes aldığı bir dünya gerek bize.

Batı’nın ruhsuz kopyacılığını marifet sayıp şehrin bağrına hançer gibi saplayanların değil; yere ve göğe ibret nazarıyla bakan, geleneği donuk bir taklit değil diriltici bir maya bilen mimarların ve mütefekkirlerin şehri olsun İstanbul. Biliyorum, kimileri söylenecek: “Geçti o devirler, artık hayal dünyasında bile yeri yok böylesi bir şehrin...” Lakin inanmıyorum buna.

Çünkü bu şehrin ruhuna kök salmış kadim güzellikler, öyle kolay silinmez; en çetin zamanlarda bile derinden derine yaşamaya devam eder.