Kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadelede 13 bin 574 eser döndü

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, 14 Kasım Uluslararası Kültür Varlığı Kaçakçılığıyla Mücadele Günü nedeniyle yayımladığı mesajda, vatandaşları kaçakçılığa karşı sessiz kalmamaya çağırdı. Türkiye'nin kültür varlığı kaçakçılığı ile mücadelesinde, 2002-2026 döneminde yurt dışından getirilen eser sayısı 13 bin 574'e ulaşırken bu yıl 126 eser iade edildi.

Ersoy'dan kültürel mirası koruma çağrısı Bakan Ersoy, sosyal medya mesajında kaçak kazıların yalnızca eserleri bulundukları yerden uzaklaştırmadığını, geçmişin anlaşılmasını sağlayan bilimsel bilgilerin de kaybına yol açtığını belirtti. Kültür varlıklarının korunmasını ortak sorumluluk olarak niteleyen Ersoy, vatandaşlardan mücadeleye destek istedi.

Ersoy, eserlerin Türkiye'ye dönüşü için diplomasi, bilimsel çalışmalar ve uluslararası iş birliklerinden yararlanıldığını; güvenlik güçleri, gümrük teşkilatı ve adli makamlarla birlikte çalışıldığını bildirdi. Toplumsal duyarlılığın bu mücadelenin güvencelerinden biri olduğunu vurgulayan Ersoy, mesajında şu ifadeye yer verdi: “Çünkü kültürel mirasımızı korumak, hepimizin ortak sorumluluğudur.” 2002'den bu yana 13 bin 574 eser getirildi Bakanlık verilerine göre 2002-2026 yılları arasında 13 bin 574 kültür varlığı yurt dışından Türkiye'ye getirildi.

Bu toplamın 126'sını 2026 yılında iadesi sağlanan eserler oluşturdu. İade süreçlerinde eserlerin kökeninin belirlenmesi için arkeolojik araştırmalardan, tarihi belgelerden, kazı kayıtlarından ve bilimsel analizlerden yararlanılıyor.

Elde edilen bilgiler, yurt dışında tespit edilen eserler için yürütülen hukuki ve diplomatik girişimlere de katkı sağlıyor. ABD'den dönen 100 eser arasında neler var? Türkiye'ye iade edilen eser gruplarından biri, ABD makamlarıyla yürütülen iş birliği sonucunda getirilen 100 kültür varlığından oluşuyor.

Eserler İstanbul Arkeoloji Müzelerinde düzenlenen programda kamuoyuna tanıtıldı. İade edilenler arasında Tokat'ın Erbaa ilçesindeki Horoztepe kökenli, Erken Tunç Çağı'na ait 40 eser bulunuyor. Grupta ayrıca Burdur'un Düver bölgesinden Arkaik Dönem'e tarihlenen 44 mimari kaplama levhası ve Aphrodisias antik kentinden bir portre yer alıyor.

Horoztepe eserleri arasında törensel müzik aletleri, silahlar ve metal kaplar bulunuyor. İade çalışmalarında bilimsel araştırmalar ve arşiv belgelerinin yanı sıra uluslararası adli iş birliğinden yararlanıldı. Kültür varlığı kaçakçılığı için dijital takip Bakanlık, yurt dışına yasa dışı yollarla çıkarılan eserlerin izini sürmek için müzayede ve galeri internet sitelerini takip eden bir yazılım sistemi de kullanıyor.

Şüpheli kayıtlar arşivlenerek uzman incelemesine sunuluyor. Bu incelemelerde eserlerin kökeni ve yurt dışına çıkarılma süreçleri araştırılıyor. Dijital ortamdan elde edilen veriler, iade taleplerinin bilgi ve belgelerle desteklenmesinde kullanılıyor.

14 Kasım ve UNESCO sözleşmesinin geçmişi UNESCO, kültür varlıklarının yasa dışı ticaretine dikkat çekmek amacıyla 14 Kasım'ı 2019 yılında uluslararası mücadele günü olarak kabul etti. Tarih, kültür varlıklarının yasa dışı ithalini, ihracını ve mülkiyet transferini önlemeyi amaçlayan sözleşmenin kabul edildiği güne karşılık geliyor.

14 Kasım 1970'te kabul edilen sözleşme, 24 Nisan 1972'de yürürlüğe girdi. Metin, kültürel mirasın korunmasında ülkeler arasındaki iş birliğine önem veriyor. Türkiye'nin yürüttüğü çalışmalarda uluslararası kuruluşlarla iş birliği de yer alıyor.

Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi ile yürütülen bölgesel çalışmalar kapsamında, Güneydoğu Avrupa'da hukuki altyapının, operasyonel kapasitenin ve ülkeler arasındaki bilgi paylaşımının güçlendirilmesi hedefleniyor.