İngilizler İran Savaşı'nı fırsata çeviriyor: Körfez'e dişlerinize kadar silahlanın çağrısı

Londra merkezli Uluslararası Stratejik Araştırmalar Enstitüsü (IISS), Körfez'de parçalanan Amerikan güvenlik şemsiyesinin nasıl tamir edilmesi gerektiğini buldu: “Daha çok Amerikan silahı almalısınız!”IISS, Körfez ülkelerinin pahalı ABD yapımı savunma sistemlerine aşırı bağımlılığının İran’ın füze ve İHA saldırılarını önlemekte yetersiz kaldığını kabul ediyor. Ancak çözüm olarak ABD’yle askerî işbirliğinin artırılmasını ve bölge ülkelerinin daha fazla silahlanmasını öneriyor.

Üstelik bu tavsiye, ABD üslerinin İran Savaşı boyunca bir bela mıknatısına dönüşmesine rağmen yapılıyor. Enstitünün hesaplamalarına göre Körfez ülkelerindeki enerji altyapısının uğradığı hasar yaklaşık 58 milyar doları buluyor.

8 Nisan’da kısmi ateşkes sağlanmasından önce İran, bölgedeki 12 ülkeye 4 bin 670 İHA ve bin 400’den fazla balistik füze fırlattı. İran bu sayıya yalnızca beş haftada ulaştı. Savaşın sonraki dönemde de zaman zaman alevlendiği düşünüldüğünde toplam saldırı sayısı daha da yükseldi.

Saldırılara maruz kalan ülkelerin çoğunluğunu ise Körfez rejimleri oluşturuyordu. Buna rağmen IISS, Washington’un bölgedeki askerî ağırlığını sorgulamıyor. Güvenilir alternatiflerin bulunmamasını gerekçe göstererek ABD’yi, küresel ve bölgesel siyasi gerilimlere ilişkin kaygılara rağmen Körfez’in savunmasında “vazgeçilmez bir ortak” olarak tanımlıyor.

UKRAYNA İRONİSİIISS'nin Körfez ülkelerine Ukrayna’nın “askerî uzmanlığından” yararlanmalarını önermesi ise ironinin bir diğer boyutunu oluşturuyor. İngiliz kuruluş, İran'ın asimetrik saldırılarına karşı şu önerileri getiriyor:- Ucuz İHA sürülerine karşı koyabilecek hava savunma sistemlerinin geliştirilmesi.- Uzun menzilli saldırı kapasitesi için istihbarat, gözetleme ve keşif sistemlerine yatırım yapılması.- Körfez donanmalarının mayın, füze ve İHA tehditlerine karşı donatılması.

Ancak IISS, NATO ülkeleri tarafından dişlerine kadar silahlandırılan Ukrayna'nın bu yöntemlerle Rus saldırılarını savunamadığına değinmiyor. Dünyanın en iyi hava savunma ağlarından birine sahip olduğu iddia edilen İsrail'in İran füzeleri tarafından defalarca vurulmasını da gündeme getirmiyor.

SİLAH TEKELLERİNİN ÇIKARLARIIISS’nin önerileri, kuruluşun finansman kaynakları dikkate alındığında daha anlamlı bir çerçeveye oturuyor. Enstitünün destekçileri arasında Airbus, Lockheed Martin, BAE Systems, Raytheon ve Boeing gibi dünyanın en büyük havacılık ve savunma sanayisi şirketleri bulunuyor.

Savunma sanayisi devlerinin finansman sağladığı bir düşünce kuruluşunun silahlanmayı çözüm olarak sunması, raporun değerlendirilmesinde göz ardı edilemeyecek bir çıkar ilişkisine işaret ediyor. İran ise Körfez ülkelerine farklı bir yol öneriyor.

Bu model, Batılı savunma sanayisi şirketlerinin bölgedeki çıkarlarıyla da doğrudan çelişmekle kalmıyor, onlarca yıldır süren gerilimi sona erdirebilecek, bölge devletlerinin katılacağı ortak bir kolektif güvenlik anlaşması çağrısı yapıyor. Böyle bir mekanizma, hiçbir işe yaramadığı ortaya çıkan trilyonlarca dolarlık askerî harcama ihtiyacını azaltırken bölge ülkelerinin kaynaklarını ekonomik kalkınmaya ve üretim alanlarını çeşitlendirmeye yöneltmelerine imkân sağlayabilir.

Böylece Körfez’in önünde iki farklı tercih beliriyor: Güvenliği silahlanma ve dış güçlerle askerî işbirliği üzerinden kurarak kaynakları çöpe atmak ya da bölge ülkelerinin ortak güvenlik mekanizması oluşturmasını sağlamak. MEKKE İTTİFAKI'NIN SINAVIBatı Asya gündeminin önemli başlıklarından Mekke İttifakı da bu iki yaklaşım arasındaki tercihin somut sınavlarından biri.

İran, Yemen ve Direniş Ekseni’nin diğer unsurlarının dışarıda bırakıldığı, ABD ve İsrail’in bölgesel hesaplarından bağımsız hareket edemeyen bir ittifak, Körfez’e güvenlik değil, daha fazla Amerikan silahı getirir. Bu işbirliğinin Suudi Arabistan’ı Yemen’e karşı destekleyen bir çizgiye oturması ise ortaya çıkan sonucun bölge barışından çok ABD/İsrail’in yükünü hafifletmek olduğunu netleştiriyor.

Mekke İttifakı, Körfez’de yeni bir silahlanma ve cepheleşme düzeninin parçası mı olacak, yoksa İran dahil bölgenin bütün ülkelerini kapsayan, dış müdahaleye kapalı ortak bir güvenlik düzeninin kurulmasına mı öncülük edecek? Anlaşmanın bölgeye ne getireceğini belirleyecek olan da bu tercih olacak.

ABD'nin kendine faydası yokBahreyn'deki 5. Filo Üssü 28 Şubat'tan beri o kadar çok vuruldu ki savaşın simgelerinden biri haline geldi. Wall Street Journal (WSJ)’ın on binlerce uydu görüntüsüne dayandırdığı kapsamlı araştırma, İran’la savaşın ilk altı ayında ABD’nin Batı Asya’daki askeri tesislerinin uğradığı hasarın boyutunu ortaya koydu.

Araştırmaya göre Kuveyt, Bahreyn, Ürdün, Suudi Arabistan, Katar, BAE ve Irak’taki 24 tesiste toplam 274 yapı hasar gördü. ABD askeri tesislerinde meydana gelen hasarın maliyetinin 15 milyar dolara kadar çıkabileceği tahmin ediliyor.

Bu tutar, savaş için harcandığı bildirilen 47,1 milyar dolardan ayrı. Haberde, Pentagon’un personelini askeri tesislerden başka bölgelere taşıdığı da hatırlatılıyor. Amerikan üsleri İran saldırılarına hazırlıksız yakalanınca personel otellere yönlendirilmiş, daha sonra buralarda hedef olmuştu.

İran, ABD'yi bölge halkını “canlı kalkan” olarak kullanmakla suçlamıştı. Pentagon savaşta 23 Amerikan askerinin öldüğünü ve 400’den fazlasının yaralandığını kabul ederken bu tablo, bölgedeki ABD varlığının sadece Körfez ülkelerinin değil, Amerikan kuvvetlerinin güvenliğine ilişkin de yeni soru işaretleri doğuruyor.

Üsler hukuken hedefİran'ın savaş boyunca Körfez ülkelerini hedef alması, uluslararası tarafsızlık hukukundaki açık hükümlere dayanıyor:18 Ekim 1907 tarihli V. Lahey Sözleşmesi'nin 2. Maddesi, savaşan devletlerin tarafsız ülkelerin topraklarından asker, mühimmat ve askerî malzeme konvoyları geçirmesini yasaklıyor.

5. Madde ise tarafsız devletlere bu faaliyetleri önleme yükümlülüğü getiriyor. Deniz savaşlarına ilişkin XIII. Lahey Sözleşmesi'nin 5. Maddesi de tarafsız limanların ve karasularının askerî harekât üssü olarak kullanılmasını yasaklıyor.

Bu hükümler, Körfez ya da Ürdün'deki askerî tesisleri hukuki tartışmanın merkezine yerleştiriyor. İran'a yönelik askerî operasyonların bu üslerden yürütülmesi, ev sahibi ülkelerin tarafsızlık yükümlülüklerini ihlal etmesi anlamına geliyor.