Havacılıkta Asıl Soru: Kim, Neye Göre?

Bir çalışan işini kaybedebilir. Peki neden kaybettiğini öğrenmek de bu kadar zor mu olmalı?

Bu sorunun cevabı, bir şirketin faaliyet raporunda bulunmaz.

Bir pilotun uçuşa hazırlanırken, bir kabin memurunun görev listesine bakarken, bir teknisyenin hangara girerken bilmek istediği çok temel bir şey vardır:

İşimle ilgili kararlar hangi ölçütlere göre veriliyor?

Başarılı olmak yeterli mi? Disiplin sicili ne kadar belirleyici? Performans nasıl değerlendiriliyor? Bir kararın hatalı olduğunu düşünen çalışan kime, hangi yolla itiraz edebiliyor?

Bunlar zor sorular değil.

Zor olan, bu soruların cevapsız kalması.

Son günlerde Türk havacılığında yaşanan tartışmaların merkezinde de bu mesele bulunuyor: Çalışan ile yönetim arasındaki güven ilişkisi.

HAVA-SEN, 4 Kasım tarihli açıklamasında başarılı sicile sahip, disiplin cezası bulunmayan bazı kabin çalışanlarının da işten çıkarıldığını ileri sürdü.

Sendika, toplu fesih bildiriminin süresine ilişkin hukuki itirazlarını da kamuoyuyla paylaştı.

Burada çizgiyi doğru çekmek gerekiyor.

Sendikanın dile getirdiği hususlar iddia ve hukuki değerlendirme niteliğinde. Bunların doğruluğu, her çalışanın dosyasındaki belgeler ve ilgili mevzuat çerçevesinde değerlendirilir. Hukuka aykırılık konusunda kesin hüküm vermek yargının işidir.

Fakat hukuki sonucun beklenmesi, yönetimsel soruların sorulmasına engel değil.

İşten çıkarma kararlarında hangi kriterler esas alındı?

Çalışanlara bu kriterler önceden bildirildi mi?

Performans, disiplin ve diğer değerlendirme başlıkları nasıl ağırlıklandırıldı?

Kararlara karşı işletme içinde işleyen, açık bir itiraz mekanizması var mı?

Bu soruların cevapları kişisel veriler açıklanmadan da kamuoyuyla paylaşılabilir.

Bir şirket her personel kararının ayrıntısını duyurmak zorunda değildir. Buna karşılık karar alma ilkelerini açık biçimde ortaya koymak, çalışanların kuruma duyduğu güveni güçlendirir.

Üstelik THY Uçuş İşletme Başkanı Süleyman Ersin Öztopal’ın 2 Kasım’da pilotlara yönelik mesajında liyakat, adalet, şeffaflık ve emniyet kavramlarına vurgu yapılması da bu açıdan önemlidir.

Bu ilkeler doğru ilkeler.

Şimdi çalışanların görmek istediği şey, söylenenlerle uygulamalar arasındaki bağın somut biçimde kurulması.

Çünkü adalet duygusu, güzel cümlelerle değil, anlaşılabilir kararlarla güçlenir.

SENDİKA TERCİHİ BİR ENDİŞE KONUSU OLMAMALI

Haftanın dikkat çeken diğer başlığı, dayanışma aidatı başvurularına ilişkin açıklamalardı.

Bu durum, çalışanların haklarını kullanırken ihtiyaç duyduğu açık ve standart bilgilendirmeyi yeniden tartışmaya açıyor.

Bir çalışan sendika tercihini değiştirdiğinde, toplu iş sözleşmesinden hangi koşullarda yararlanacağını kolayca öğrenebilmeli.

Başvuru nereye yapılacak?

Hangi belge istenecek?

Başvurunun alındığı nasıl doğrulanacak?

Hak kaybı yaşanmaması için hangi süreler dikkate alınacak?

Bunlar yoruma bırakılacak konular değil.

Buradan herhangi bir kurumun çalışanların sendikal haklarını kasıtlı olarak engellediği sonucu çıkarılamaz. Böyle bir iddia için somut kanıt gerekir.

Asıl mesele, hak kullanımında belirsizliğe yer bırakmayan bir düzen kurulmasıdır.

İşverenin de sendikaların da çalışanı prosedürlerin arasında bırakmaması gerekir.

Sendikal özgürlüğün gerçek karşılığı, çalışanların tercihlerini endişe duymadan yapabilmesidir.

SUNEXPRESS’TE KAPASİTE KARARI, PERSONEL AÇISINDAN NE ANLAMA GELİYOR?

SunExpress’in kış dönemi koltuk kapasitesini 5 milyondan 4,5 milyona düşürme planı da dikkat çekiyor.

Havayolu işletmeciliğinde mevsimsel talep, maliyetler ve operasyonel planlama nedeniyle kapasite değişiklikleri yapılabilir. Bu, sektörün işleyişinin bir parçası.

Fakat çalışan açısından mesele farklı.

Kapasite değiştiğinde uçuş programları, görev dağılımları ve vardiya düzenleri de yeniden değerlendirilebilir.

Bu kararın istihdama olumsuz yansıyacağına ilişkin doğrulanmış bir açıklama bulunmadığı için işten çıkarma beklentisi oluşturmak doğru olmaz.

Yine de şirketlerin kapasite kararlarını duyururken çalışanlara yönelik planlamalarını da mümkün olduğunca açık anlatmaları önemlidir.

Çünkü bir uçuşun takvimden çıkarılmasıyla bir çalışanın hayatında neyin değişeceği aynı şey değildir.

Birincisi operasyon planlamasıdır.

İkincisi insan hayatıdır.

UÇUŞ EMNİYETİNİN BİR PARÇASI DA ÇALIŞMA ORTAMIDIR

Havacılıkta çalışanların koşullarını konuşmak, meseleyi ücret ve iş güvencesiyle sınırlamak anlamına gelmemeli.

Görev süreleri, dinlenme imkânları, ekip planlaması, iş yükü ve çalışanların sorunlarını yönetime aktarabilmesi de önem taşıyor.

Pilotun, kabin görevlisinin, teknisyenin, hava trafik kontrolörünün ve yer hizmetleri çalışanının yaptığı işler farklı. Ortak noktaları ise hata payının dar olduğu bir sektörde görev yapmaları.

Bu nedenle çalışanların yorgunluk ve iş yükü bildirimlerinin nasıl ele alındığı, yöneticilere iletilen sorunlara ne ölçüde geri dönüş sağlandığı ve görev planlamalarında hangi koruyucu uygulamaların bulunduğu düzenli olarak sorgulanmalı.

Bu değerlendirme, son günlerde yaşanan herhangi bir uçuş olayının çalışan yorgunluğundan kaynaklandığı anlamına gelmiyor. Böyle bir bağlantı, ilgili olayın teknik incelemesi yapılmadan kurulamaz.

Burada savunulan çok daha temel bir yaklaşım var:

Çalışma koşullarını iyileştirmek, emniyet kültürünü güçlendiren yönetim sorumluluklarından biridir.

Bugün THY yönetimine, diğer havayolu şirketlerine ve sendikalara yöneltilmesi gereken soruların ortak bir noktası var.

Çalışanlar kendilerini ilgilendiren kararların gerekçelerini ne kadar biliyor?

Sorunlarını dile getirdiklerinde karşılarında işleyen bir mekanizma bulabiliyorlar mı?

İş güvencesiyle ilgili kaygıları somut bilgilerle gideriliyor mu?

Bu sorulara cevap istemek, şirketlerin ticari başarısını görmezden gelmek değildir.

Yöneticilerin zor kararlar almak zorunda kalabileceği de bir gerçek.

Maliyetler değişir, operasyonlar yeniden planlanır, performans değerlendirmeleri yapılır, gerektiğinde iş ilişkileri sona erebilir.

Önemli olan, bu süreçlerin açık kriterlerle, mevzuata uygun biçimde ve çalışanların haklarına saygı gösterilerek yürütülmesidir.

İyi yönetim, zor kararı almaktan ibaret değildir.

O kararın neden alındığını açıklayabilmeyi de gerektirir.

Havacılıkta her uçuşun bir planı, her görevin bir prosedürü, her operasyonun bir sorumlusu var.

Öyleyse çalışanların geleceğini etkileyen kararlarda da aynı açıklık aranmalı.

Bir çalışanın işini kaybetmesi ağır bir karardır. Hangi ölçüte göre değerlendirildiğini bilmemesi ise kurumla arasındaki güveni daha da derinden etkileyebilir.

Çalışanınız sizden korktuğu için mi susuyor, yoksa size güvendiği için mi konuşuyor?

Bu soruya verilecek cevap, pek çok faaliyet raporundan daha fazla şey anlatacaktır.