Atatürk'ün ölüm haberini böyle duyurdular! Ulus, Cumhuriyet, Akşam ve Tan'ın tarihi sayfaları

Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün 10 Kasım 1938’deki vefatı, Türkiye’yi derin bir yasa boğdu. Cumhuriyet’in kurucu önderinin ardından dönemin gazeteleri, milletin yaşadığı acıyı manşetlerine ve köşe yazılarına taşıdı. Millî Kütüphanenin Dijital Kütüphane arşivinden derlediğimiz belgeler, o günlerin yasını ve Atatürk’ün eserlerini yaşatma kararlılığını gözler önüne seriyor.“TÜRK MİLLETİ, SEN SAĞ OL!”Mustafa Kemal Atatürk’ün sağlık durumu, vefatından önce dönemin gazeteleri tarafından yakından takip ediliyordu.

10 Kasım sabahı yayımlanan gazetelerde sağlık durumuna ilişkin açıklamalar yer alırken vefat haberi aynı gün yapılan özel baskılarla da okuyuculara duyuruldu. 11 Kasım 1938 tarihli gazetelerde ise yas hâkimdi. Dönemin önde gelen gazetelerinden Ulus, vefat haberini “Kurtarıcını ve en büyük evladını kaybettin.

Türk milleti, sen sağ ol!” başlığıyla verdi. Gazete, Meclisin yeni cumhurbaşkanını seçeceğine ilişkin gelişmeyi de birinci sayfasından aktardı. Atatürk’ün son anlarına ve vefatına ilişkin ayrıntıların yer aldığı gazetede, Falih Rıfkı Atay’ın kaleme aldığı yazıya da yer verildi.

Atay, yazısında şu ifadeleri kullandı:“Bırakınız, son kanlı damlasına kadar, gözyaşlarınızı Atatürk’ün ölümünü görmüş olanlar, bir daha kime ağlayacaksınız?”“KURTARICINI VE EN BÜYÜK EVLADINI KAYBETTİN”Akşam gazetesi de vefat haberini “Türk milleti! Kurtarıcını ve en büyük evladını kaybettin.

Sen sağ ol!” başlığıyla manşetine taşıdı. Gazetede kaleme aldığı yazıyla büyük kaybı okuyucularına aktaran Necmettin Sadak, şu ifadelere yer verdi:“Türk milleti, uzun tarihinin kaydetmediği derin bir matemin ıstırabı içinde hıçkırıyor.

Sanki kader, Atatürk devrinde yaşamak talihini tadan neslin saadetini çok gördü, onun yüreğine tahammül edilmez ye’sin acısını kattı. Bütün bir vatan baştan başa ağlıyor; Türk milleti en büyük evladını kaybetti. Bu matem karşısında her teselli boştur.

Hiçbir felaket haberi bir memleketi bu kadar can evinden vurmamıştır. Hiçbir ayrılık bu derece kalbimizi parçalamazdı. Hiçbir ölümde tabiat bu kadar kör, ecel bu derece insafsız olmamıştır. Atatürk öldü!..”“BABAMIZI KAYBETTİK”Tan gazetesi, Atatürk’ün vefatını “Babamızı kaybettik” başlığıyla manşetine taşıdı.

Gazeteci Zekeriya Sertel, kaleme aldığı yazıda Atatürk’ün aylardır verdiği sağlık mücadelesine değinerek şu ifadeleri kullandı:“Zaten aylardan beri kalplerimiz endişe ve ıstırap içinde idi. Atatürk’ün, yatağa değil cihana sığmayan büyük adamın yatağa esir düşüşü ruhumuzu eziyor, gözümüze yaş doluyor, içimiz ağlıyordu.

Mekteplerde çocuklar, evlerde analar, hepimiz, herkes milletçe aylardan beri yas tutuyorduk. Bu ışığın sönmemesi için bütün ümidimizi bir mucizeye bağlamıştık. Fakat ölüm, her şeyden kuvvetli ölüm, bu yatağına sığmayan büyük iradenin muazzam bir enerjisini kırdı ve hepimizi babasız ve yetim bıraktı.”“HAYAL İLE HAKİKAT ARASINDA BOCALIYORUZ”Dönemin önemli gazetelerinden Cumhuriyet, 11 Kasım 1938 tarihli sayısında Atatürk’ün vefatını “Büyük Millî Matemimiz” başlığıyla duyurdu.

Yunus Nadi’nin “Büyük Şefin Ölümü Önünde” başlıklı yazısına yer verilen gazetede, Atatürk’ü kaybetmenin acısı geniş yer buldu. Yunus Nadi, yazısında şu ifadelere yer verdi:“Memleket ve millet onun manevi varlığıyla o kadar kaynaşmıştır ki her tarafta onu ve eserini görerek ‘Hayır, Atatürk ölmemiştir, o işte bütün canlılığıyla gözlerimizin önünde yaşıyor’ diyeceğimiz geliyor.

Hâlbuki aziz Ulu Şefimiz fani hayata gözlerini kapamıştır. Bu bir hakikattir, hazin ve acı bir hakikat. Demek hayal ile hakikat arasında bocalıyoruz.”“TÜRK MİLLETİ ATATÜRK’ÜN İZİNDE YÜRÜYECEKTİR”Kurun gazetesi, büyük kaybı “Millî matem devam ediyor” başlığıyla okuyucularına aktardı.

Türk milletinin Atatürk’ün izinde yürüyeceğine vurgu yapan gazete, vefat haberini alan vatandaşların gözyaşlarını yansıtan fotoğraflara da yer verdi. Atatürk’ün vefatına ilişkin bir yazı kaleme alan Asım Us, Atatürk’ün “Benim naçiz vücudum elbet bir gün toprak olacaktır, ancak Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır” sözünü hatırlatarak manevi Mustafa Kemal’in Türkiye Cumhuriyeti ile sonsuza dek yaşayacağını vurguladı.

Mustafa Kemal Atatürk’ün vefatı, ulusal gazetelerin yanı sıra dönemin yerel gazetelerinde de geniş yankı buldu. Gazeteler, bir yandan yas ve matem içeren yazılara yer verirken diğer yandan Atatürk’ün kişiliği ve bıraktığı eser üzerinden Türkiye Cumhuriyeti’nin bağımsızlığının devamlılığına vurgu yaptı.

Vatandaşların Atatürk’ün ardından duyduğu acıyı yansıtan fotoğraflar da gazete sayfalarında geniş yer buldu.