Cumhuriyet’in ilanında kadınlar oy kullanabiliyor muydu? İşte hakların kazanıldığı tarihler

Türkiye’de Cumhuriyet’in ilan edildiği 1923 yılında kadınlar milletvekili seçimlerinde oy kullanma ve aday olma hakkına sahip değildi. Kadınların siyasi hakları, 1930’dan başlayarak çıkarılan yasal düzenlemelerle aşamalı biçimde genişletildi.

Önce belediye seçimlerinde, ardından köy yönetimlerinde ve son olarak milletvekili seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı tanındı.1923’TE KADINLARIN SİYASİ HAKLARI YOKTU29 Ekim 1923’te Cumhuriyet’in ilan edilmesi, kadınlara doğrudan seçme ve seçilme hakkı kazandırmadı. Dönemin seçim mevzuatı, milletvekili seçimlerine katılma hakkını erkeklerle sınırlandırıyordu.

Nitekim 1924 Anayasası’nın ilk metninde de milletvekili seçmenliği ve adaylığı erkekler üzerinden tanımlanmıştı. Kadınların siyasi yaşama katılma talepleri ise Cumhuriyet’in ilanından önce gündeme gelmişti. Nezihe Muhiddin’in öncülüğünde 15 Haziran 1923’te Kadınlar Halk Fırkası kurulmak istendi.

Bu girişimin resmî izin alamamasının ardından kadınlar, 7 Şubat 1924’te Türk Kadınlar Birliğini kurarak hak mücadelesini sürdürdü.1930’DA BELEDİYE SEÇİMLERİNDE OY HAKKI TANINDIKadınların siyasi haklarını kazanma sürecindeki ilk önemli yasal adım, 3 Nisan 1930’da kabul edilen 1580 sayılı Belediye Kanunu oldu. Bu düzenlemeyle kadınlara belediye seçimlerinde oy kullanma ve belediye meclislerine seçilme hakkı verildi.

Böylece kadınlar, yerel yönetimlerde seçmen ve temsilci olarak yer alabilmenin hukuki temelini kazandı. Ancak bu hak henüz milletvekili seçimlerini kapsamıyordu. Kadınlar belediye seçimlerine katılabilirken TBMM üyelerinin belirlendiği genel seçimlerde oy kullanamıyordu.1933’TE KÖY YÖNETİMLERİNİN KAPISI AÇILDIKadınların siyasi hakları 26 Ekim 1933’te yapılan yeni bir yasal düzenlemeyle genişletildi.

2329 sayılı Kanun’la Köy Kanunu’nda değişiklik yapılarak kadınlara köy muhtarlığı ve köy ihtiyar meclisi seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı tanındı. Bu değişiklik, kadınların yalnızca belediyelerde değil, köy yönetimlerinde de görev alabilmesini sağladı.

Kasım 1933’te Aydın’ın Demircidere köyünde yapılan seçimde Gül Esin, Türkiye’nin ilk kadın muhtarı olarak göreve geldi. Böylece kadınların yerel yönetimlerdeki temsili somut bir örnekle ortaya çıktı.5 ARALIK 1934’TE MİLLETVEKİLİ SEÇME VE SEÇİLME HAKKI VERİLDİKadınların siyasi hakları bakımından en kapsamlı değişiklik 5 Aralık 1934’te gerçekleşti.

TBMM’de kabul edilen düzenlemelerle kadınlara milletvekili seçimlerinde oy kullanma ve milletvekili adayı olma hakkı tanındı. Bu süreçte 2598 sayılı Kanun’la milletvekili seçimine ilişkin mevzuatta, 2599 sayılı Kanun’la da 1924 Anayasası’nın ilgili maddelerinde değişiklik yapıldı.

Anayasal değişiklik, 11 Aralık 1934 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı. Yeni düzenlemeye göre kadın ve erkek vatandaşların milletvekili seçimlerinde oy kullanabilmesi için 22 yaşını doldurması, milletvekili seçilebilmek için ise 30 yaşını tamamlaması gerekiyordu.

Böylece kadınlar, ulusal parlamentoda temsil edilmenin de hukuki hakkını elde etti. İLK KADIN MİLLETVEKİLLERİ 1935 SEÇİMLERİNDE MECLİSE GİRDİKadınlar, yeni haklarını ilk kez 8 Şubat 1935 genel seçimlerinde kullandı. Seçim sonucunda 17 kadın milletvekili TBMM’ye girdi.

1936’da yapılan ara seçimle bir kadın milletvekilinin daha seçilmesiyle Meclisteki kadın milletvekili sayısı 18’e yükseldi. Bununla birlikte, seçme ve seçilme hakkının yasal olarak tanınması ile dönemin siyasi koşulları ayrı değerlendirilmelidir.

1935 seçimleri, tek partili siyasi ortamda ve iki dereceli seçim sistemiyle gerçekleştirildi. Bu nedenle kadınların siyasi haklara kavuşması, o dönemde çok partili siyasi rekabetin veya temsil eşitliğinin bütünüyle sağlandığı anlamına gelmiyordu.

KADINLARIN SİYASİ HAKLARI HANGİ TARİHLERDE KAZANILDI?Kadınların siyasi haklarının genişlemesi dört temel tarihte öne çıktı:3 Nisan 1930: Belediye seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı tanındı.26 Ekim 1933: Köy muhtarlığı ve ihtiyar meclisi seçimlerinde haklar genişletildi.5 Aralık 1934: Milletvekili seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı verildi.8 Şubat 1935: Kadınlar ilk kez genel seçimlerde oy kullandı ve 17 kadın milletvekili Meclise girdi.