Şanlıurfa Germuş’taki eski evlerde deprem hasarını artıran 4 etken

Şanlıurfa’nın Germuş köyündeki geleneksel evlerin 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerinde gördüğü hasar, akademik bir araştırmada ele alındı. Sümeyra Çiftçi tarafından hazırlanan çalışmada, yapıların deprem öncesi ve sonrası durumları saha incelemeleri ve fotoğraf kayıtları üzerinden karşılaştırıldı.

Araştırmada hasarla ilişkili dört etken öne çıktı: hatıl eksikliği, harçların bağlayıcılığını kaybetmesi, çift cidarlı duvarlarda bağlantı elemanlarının bulunmaması ve yapıların bakımsız kalması.

“6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Merkezli Depremlerin Kırsal Mimari Mirasa Etkileri: Şanlıurfa Germuş Köyü Örneği” başlıklı makale, Türk Deprem Araştırma Dergisi’nin 8. cilt, 2. sayısında 31 Ağustos 2026 tarihinde yayımlandı. Çalışma, kırsal yerleşimlerdeki geleneksel yapıların deprem karşısındaki durumunu belgelemeyi ve mimari mirasın korunmasına yönelik bilimsel veri oluşturmayı amaçlıyor.

Germuş’taki evlerde dört hasar etkeni

Araştırmada belirtilen ilk etken, geleneksel duvar sistemlerinde yapısal bütünlüğe katkı sağlayan hatılların eksikliği oldu. Harçların bağlayıcılık özelliğini kaybetmesi de yapıların dayanımını etkileyebilen unsurlar arasında gösterildi.

Çalışmada ayrıca çift cidarlı duvarlarda iki duvar katmanını birbirine bağlayan elemanların bulunmaması ve yapıların bakımsız kalması üzerinde duruldu. Bu dört unsur, Germuş’taki geleneksel yapıların deprem hasarlarının değerlendirilmesinde öne çıkan etkenler olarak kaydedildi.

Yapıların durumu saha incelemeleriyle karşılaştırıldı

Sümeyra Çiftçi’nin araştırmasında tarihî yapıların deprem öncesi ve sonrasındaki durumlarını değerlendirmek için saha incelemeleri ve fotoğraf kayıtlarından yararlanıldı. Bu yöntemle köydeki geleneksel yapıların depremden etkilenme biçimleri belgelenerek kırsal mimari mirasa ilişkin araştırmalara veri sağlanması hedeflendi.

Çalışmanın çıkış noktalarından biri, Orta Doğu Teknik Üniversitesi Deprem Mühendisliği Araştırma Merkezi’nin 2023 tarihli raporunda kırsal mimari mirasın hasar durumuna ilişkin verilerin sınırlı olduğuna dikkat çekilmesiydi. Germuş örneği üzerinden yürütülen araştırma, bu alandaki kayıtların artırılmasına katkı sunmayı amaçlıyor.

Araştırma 2023 depremlerini ele alıyor

Türk Deprem Araştırma Dergisi’nde 2026 yılında yayımlanan çalışma, 6 Şubat 2023 depremlerinin Germuş köyündeki geleneksel yapılar üzerindeki etkilerini inceliyor. Makalenin yayımlanma tarihi ile araştırmada ele alınan depremlerin tarihi birbirinden ayrılıyor; çalışma yeni bir depremi veya 2026 yılında yapılmış güncel bir hasar tespitini anlatmıyor.

Araştırmanın odağını Germuş Kilisesi değil, köydeki geleneksel konutların yapısal özellikleri ve deprem sonrası hasarları oluşturuyor. Bulgular, kırsal mimari mirasın belgelenmesi kapsamında değerlendiriliyor.