1939'dan başlayarak kızlarımıza meslek kazandıran okul: İZMİT KIZ SANAT ENSTİTÜSÜ

Vali Ziya Tekeli, Kocaeli mülki - askeri erkanı ve eşleri, Kız Enstitüsü müdürü Hayriye Onan, öğretmenleri ve bazı öğrencilerle okulun önünde

1939 yılına kadar İzmit'te sekiz yıllık öğrenimin üstüne gidilecek başka bir okul yoktu. Ortaokul sonrası eğitim-öğrenim ancak İzmit dışında mümkündü. Ülkemizde bulunan sayılı yatılı okula gitmek, pek de kolay değildi. İzmit Akşam Kız Sanat Okulu ve ardından İzmit Kız Enstitüsü'nün açılışı halkı mutlu etmişti. Ancak liseye öncelik verilmemesinin hayli gürültü kopardığı da kesindi.
Uzun yıllar beş yıllık bir eğitim sürecinde tamamlanan kız enstitüsü, sonunda kız meslek lisesi olarak değişime uğradı. Kızların ev hanımlığını sanat haline getirmesi hedeflenmişti. Ancak okuldan yetişenlerin çoğu kendilerini terzi, modacı, çiçekçi, şapkacı, nakışçı, aşçı, tezyini sanatlar, seramik, grafik, ressam ve pek çok sanat ve uğraşın içinde buldular. Anaokulları süratle çoğalırken buralarda çalıştırılmak üzere aranan, kız enstitüsü ve kız meslek liselerinin çocuk gelişimi mezunlarıydı. Yükseköğrenim hakkı başlangıçta Kız Teknik Öğretmen Okulu ile sınırlıydı. Meslek lisesi olunca başka yüksekokul ve üniversitelerin de kapıları açıldı. Onlar, üniversite ve yüksek okul kapısına giderken yeteneklerini kavramış, seçtikleri dalda da hayli yol almış bulunuyorlardı. Hayata hazırdılar.
İZMİT AKŞAM KIZ SANAT OKULU
Şehrimizde Kız Sanat Okulu açılacağı 1939 yılı Nisan ayı içinde haber alındı. İzmit'te bir "Akşam Kız Sanat Mektebi" açılmasına karar verilmiş ve uygun bir bina bulunması için Vilayete bildirilmişti. Bu sene bir şube halinde açılacak mektep, gelecek sene enstitüye dönüştürülecekti. Maarif Vekaleti'nin şehrimizde akşam kız sanat okulu açma kararı, vilayetin her tarafında sevinçle karşılanmıştı.
Okul Kahramanzade Konağında
İzmit'te iki yıllık akşam kız sanat okulunun açılışı 1939 yılı ekim ayını buldu. Okul için gereken bina tutulmuş, kayıtlara başlanmıştı. Okul, Mebus Ali Bey'in evinin yanından yukarı giden dar ve dikçe çıkmaz yolun ilerisinde solda Kahramanzade Konağı diye bilinen ve Sakızlı ailesinin mülkiyetindeki binada açılmıştı.
Okulun ilk Müdürü Hayriye Onan
İzmit Akşam Kız Sanat Okulu Müdürlüğü ve dikiş öğretmenliğine Konya Akşam Kız Sanat Okulu Müdürü Hayriye Onan tayin edilmişti. Hayriye Hanım 21 Eylülde yeni görev yeri İzmit'e hareket etmişti.11 Ekim 1939 günlü Marmara gazetesinin yazdığına göre dikiş, çiçek ve moda olmak üzere üç şubesi bulunan İzmit Akşam Kız Sanat Okulu açıldı. Kayıtları devam eden okula 12 yaşından 16 yaşına kadar ilkokul mezunu olanlarla 16 yaşından 45 yaşına kadar ortaokul veya Millet Mekteplerine ait belgeleri ile kayıt ve kabul olunacaklardı. Haftada iki gün ders vardı. Bu iki günde altı saat ders verilecekti. Ders saatleri 9'dan 12'ye kadardı. Muallim kadrosu üçtü. Talebe sayısı giderek artan okulun levazımatı ve eşyaları henüz tam değildi. Bir kısmı İstanbul'dan, bir kısmı da Ankara'dan gelmekteydi.
Akşam Kız Sanat Okulu Sergileri
Akşam Kız Sanat Okulu'nun Yeni Turan Okulu'nda açtığı 1940-1941 dönemi yılsonu sergisi İzmit halkından yoğun ilgi çekmiş, genç kızlarımızın gösterdikleri sanat yeteneği ve başarısı genel bir takdir uyandırmıştır. Bu nedenle sergisinin kısa sürmesi üzüntüyle karşılanmıştır.
16 Mayıs 1941, günlü Türk Yolu, Akşam Kız Sanat Okulu'nun Yeni Turan Okulu'nda açtığı bu serginin kapanma haberi yanında bir müjde veriyordu: Akşam kız Sanat Okulu Kız Enstitüsü olacak.
İZMİT KIZ ENSTİTÜSÜ
Akşam Kız Sanat Okulunun 1941-1942 ders yılından itibaren kız enstitüsü haline dönüşümü Vali Ziya Tekeli ve Maarif Müdürü Bedreddin Ahıskalı gayretleri ile gerçekleşti. Akşam kız sanat okulunun kız enstitüsüne dönüşümündeki en büyük engel okula uygun bir binanın bulunamamasıydı. Maarif Müdiriyeti, okullarımızdan en iyisini akşam kız sanat okuluna verilerek okulun kız enstitüsüne çevrilmesini temin etmek için vekalete müracaatta bulunuldu. İlkokullardan biri kız enstitüsü için ayrılıp bu okulda eğitim-öğretiminin zarar görmemesi için ve çift tedrisat yapılacaktı (16.05.1941,Türk Yolu).
Kız Enstitüsü için, Akçakoca İlkokulu'nun eğitim-öğretim yaptığı bina uygun bulundu. Sivri kemerli kapı ve pencereleriyle I. Ulusal Mimarlık üslübundaki bu yapı; İttihat ve Terakki Kulübü binası olarak başlanmış, 1919'da tamamlanmıştı. 1923'de Jandarma Mektebi olarak kullanılan bina, 1924 yılında Özel İdare tarafından satın alınarak Akçakoca İlkokulu hâline getirildi. Akçakoca İlkokulu, bir süre İzmit Ortaokulu ile yer değiştirdi. Epeydir Akçakoca İlkokulu idi.
İzmit Kız Enstitüsü, Askerlik Dairesi karşısındaki sette, kuleli bina diye adlandırılan görkemli yapıda 1941-1942 öğretim yılı başında açıldı. Kız Enstitüsü'nün dönem sonu yaptığı ilk serginin yankıları ulusal gazetelere de yansıdı. 4 Temmuz 1942 günlü Vakit gazetesinde şöyle yazıyordu: (s.3) "Şehrimiz maarif hayatının en güzel varlıklarından biri olan ve memlekette derin bir sevgi, saygı ve güven kazanan Kız Enstitüsü, ders yılının sona ermesi münasebeti ile okul binasında bir sergi açmıştır. Serginin açılış töreninde Vali Ziya Tekeli ile İzmit'in ilerigelen birçok tanınmış simaları bulunmuştur. Davetliler tarafından gezilen sergi takdir toplamıştır. Hafta boyunca teşhir edilen güzel ve zarif elişleri, roplar, mantolar, çiçekler, şapkalar halkımızın da dikkat ve alakasını toplamıştır. Geçen sene açılan Kız Enstitüsü, muhitin cidden büyük bir ihtiyacına cevap vermektedir. Sergiyi hazırlayan Enstitü Müdürü Bayan Hayriye Onan ile tüm öğretmen ve öğrencileri hararetle tebrik ederiz."
Kayıt ve kabul şartları
Kız Enstitüsü Müdürlüğü ertesi yılda gazetelerde kayıt ve kabul şartları yayınlanmaya devam ediyordu. "Sayın İzmit halkına: Okulumuz 24.08.1942 tarihinden itibaren talebe kayıt ve kabulüne başlamıştır.
Okula ilk ve orta mektep mezunları kabul edilir.
İlkokul mezunları 5 senede, ortaokul mezunları 2 senede bu okuldan mezun olurlar.
Ortaokulun son sınıfından mezun olamayarak gelecek yıl imtihana girmek hakkına sahip olan talebe de okulumuzun ortaokul mezunlarına mahsus olan sınıfına imtihansız olarak kayıt edilir. Ancak sene sonunda sınıf geçebilmek için evvela ortaokul mezuniyet imtihanını vermesi şarttır.
İlkokul mezunları 5 sene zarfında hem ortaokul mezunu, hem de aynı zamanda orta meslek mektebi mezunu diploması alırlar.
5 senelik meslek mektebi mezunları ortamektep mezunlarının sahip oldukları haklara tamamiyle sahiptirler.
Okulda bir senede yapılan masraf çok cüzidir. Bilhassa bu senelerdeki geçinme şartları göz önünde bulundurularak talebe hiçbir surette tazyik edilmemektedir. Talebenin yaptığı dikişlerin münhasıran kendisine ait olması ve iyi kumaşlardan olması şart değildir. İstediği kimseye, istediği kumaştan, eski veya yeni çeşitli kumaş üzerine çalışabilir.
Yardıma muhtaç talebeye okulun yardım kolu tarafından geçen yıl olduğu gibi bu yıl da elden gelen yardım yapılacaktır.
Kızlarının hem ortaokul, hem de meslek sahibi olmasını isteyen ana ve babaların daha fazla bilgi edinmek üzere....okula müracaatları.." 17.09. 1942 (Türk Yolu, s3).
Kız Enstitüsü sergileri ve defileler
Kız Enstitüsü sonra da yıl sonu sergileri ve defileleri merakla beklenirdi. Okulun yaratıcılığının, gençlerin hünerlerinin sergilenmesi ailelerini olduğu kadar il yönetimi, öğretmenler ve kentin ileri gelenlerinin de ilgisini çekerdi. Okulun sipariş atölyelerinin işlerinin çoğalması bu sergilerin başarısının göstergesi olurdu. Zamanın fotoğrafçıları ve yerel gazeteler sergi açılışlarını kaçırmazlardı.
Kız Meslek Lisesi yıl sonu sergisi 5 Haziran 1943 cumartesi günü okul salonunda açıldı. Öğrenci işleri, açılış törenine gelen Vali Ziya Tekeli, Kolordu Komutanı Korgeneral Muzaffer Ergüder, Mebus Sedat Pek ve eşleri ile diğer davetlilerden büyük beğeni toplamıştır (8.06.1948, (Türk Yolu).
İzmit Kız Sanat Enstitüsü ve Erkek Sanat Enstitüsü birlikte Sümer İlkokulu'nda açtıkları 1946-1947 Öğretim Dönemi Yıl Sonu Sergisi, İzmit halkı takdir ve hayranlık duyguları ile gezdi (2.07 1947, Türk Yolu)...
İzmit Kız Enstitüsü defilesi bu sene sonu sergisi bugün saat 15'te okul binasında açılacaktır (20.06.1953,Bizim Şehir, s.2)].
Kız Enstitüsü olarak Muhabere Meydanı'nda inşa edilen bina önünde öğretmenleri

İzmit Kız Enstitüsü Ana Okulu, bayram geçidinde

İZMİT KIZ ENSTİTÜSÜ BİNASI İNŞASI
5 milyon lira sarfıyla İzmit'in ihtiyacını tam olarak karşılayacak nitelikte kız enstitüsü inşasının başlatılması Kocaeli Milli Eğitim Müdürü Sabri Yahşi dönemine rastlar. 1967 yılı Mayıs ayı içerisinde temeli atılacak olan binanın "Muhabere Meydanı" diye anılan yerdeki arsası okul koruma derneği tarafından alınmıştı (02 Nisan 1967, Doğuş). Kozluk Mahallesi'nde, İnönü Caddesi üzerindeki eski Muhabere Meydanı'nda 50 yıl önce başlatılan Kız Enstitüsü binası inşaatının tamamlanması 1970 yılını buldu.
İzmit Kız Sanat Enstitüsü orta ve lise kısmı, 20 Mart 1970 gününden başlayarak yeni binasına taşındı. Büyük bir cimnastik, konferans ve müsamere salonu bulunan binanın bir bölümünde de Ana Okulu açıldı.
Kız Enstitüsü, kendisi için yapılan binada uzun yıllar hizmet verdi. İnönü Caddesi'nin karşı tarafındaki binalarına, yol üzerindeki üst geçitle içeriden gidilirdi. Karşı binadaki öğrenci sesleri arka sokağa taşardı.
Kız Enstitüsü Anaokulu
Kız Enstitüsünün Çocuk Gelişimi bölümü için bir uygulama okulu durumundaki anaokulu, İzmit'te Milli Eğitimin açtığı ilk okul öncesi uygulamasıydı. O okulda okuma şansını yakalayanlar da ilk anaokullulardı. Bazı kişi ve kuruluşların Çocuk Gelişimi Bölümünü bitirenlerle birlikte okulöncesi eğitimine girişmeleri daha sonradır.
"Eski Kız Enstitüsü"nün, 50. Yıl İlkokulu inşa edilmek üzere yıkıldığını hatırlamak 1973 yılından daha ürkütücü. 50.Yıl İlkokulu binasında da çoktandır öğrenci yok. İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından kullanılıyor. 50. Yıl Okulu, Kız Enstitüsü için yapılan Kız Meslek Lisesi'nin olduğu binaya taşınmış. Kız Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi'ne dönüştürülen okul, iki ayrı yerde tanımlanmaktadır.