Irak’taki 4.000 Yıllık Tabletler, Mezopotamya’nın Kayıp Yerleşimlerine Ait İzleri Ortaya Çıkardı

Irak Müzesi koleksiyonunda korunan 15 çivi yazılı tablet, yaklaşık 4.000 yıl önce Güney Mezopotamya’da yaşayan insanların gündelik yaşamına, tarım düzenine ve kraliyet ekonomisine ilişkin yeni bilgiler ortaya çıkardı.

Üçüncü Ur Hanedanı dönemine, yani yaklaşık MÖ 2112-2004 yılları arasına tarihlenen belgeler; tarlalar, tahıl dağıtımı, sulama kanalları, hayvancılık ve işçi ücretleri gibi konuları kayda geçiriyor.

Ancak yeni araştırmanın en dikkat çekici sonucu, bazı tabletlerin sıradan devlet arşivlerinden değil, bir kraliyet prensesine ait bağımsız bir kırsal mülkten gelmiş olabileceği yönünde.

Araştırmacılar ayrıca daha önce bilinmeyen bazı yer adlarını tespit etti ve bir yerleşimin savaş esirlerinin iskân edildiği devlet denetimindeki bir bölge olabileceğini öne sürdü.

Araştırmayı yürüten Abather Rahi Saadoon, Noemi Borrelli ve Maurizio Viano, tabletlerin bir bölümünü Prenses Šat-Eštar’ın mülküyle ilişkilendiriyor.

Bir kralın kızı ve Šarakam adlı kişinin eşi olan Šat-Eštar’ın Umma bölgesinde geniş bir kırsal mülke sahip olduğu daha önceki belgelerden biliniyordu.

Yeni tabletler, bu arazinin Umma ile Ĝirsu/Lagaš arasındaki sınır bölgesinde bulunmuş olabileceğini düşündürüyor.

Söz konusu mülk yalnızca bir saray ya da konut alanından ibaret değildi. Tahıl üretimi, meyve bahçeleri, hayvancılık, yiyecek işleme ve tekstil üretimi burada yürütülen faaliyetler arasındaydı.

Çalışanlar arasında zanaatkârlar, muhafızlar, mutfak görevlileri, tarım işçileri ve eğlence görevlileri bulunuyordu.

Araştırmacılara göre bu yapı, merkezi eyalet yönetiminden kısmen bağımsız çalışan büyük bir kraliyet işletmesini andırıyordu.

Tabletlerde kullanılan yazım biçimleri de bu bağımsız yapıyı destekleyen ipuçları taşıyor.

Bazı belgelerde büyük devlet kurumlarının arşivlerinde görülen standart yazım kurallarından farklı ifadeler, alışılmadık terimler ve Akadca kullanımlarına rastlandı.

Araştırmacılar, bu belgeleri hazırlayan yazıcıların resmî devlet kurumlarında eğitim almamış olabileceğini düşünüyor.

Bu durum, III. Ur dönemindeki yazılı kültürün yalnızca saray ve tapınak bürokrasisiyle sınırlı olmadığını; yerel ve yarı bağımsız kurumların kendi idari geleneklerini geliştirebildiğini gösteriyor.

Prenses Šat-Eštar’ın mülküyle ilişkilendirilen tabletlerden biri, çalışanlara aylık 810 litre arpa dağıtıldığını kaydediyor.

Belgelerde Elamlı işçiler, öküz sürücüleri ve genç çobanlar gibi farklı gruplardan söz ediliyor.

Tohum, hayvan yemi, işçi ücretleri, yapı ustalarının erzakları, sığırların beslenmesi ve kanal bakımı için toplam yaklaşık 18.800 litre arpa harcandığı belirtiliyor.

Bu kayıtlar, kraliyet ekonomisinin yalnızca büyük siyasi kararlarla değil, sulama kanallarının temizlenmesi, işçilerin ücretlendirilmesi ve tahılın bir yerden diğerine taşınması gibi son derece gündelik işlerle ayakta tutulduğunu gösteriyor.

Tabletlerin bazıları daha önce bilinmeyen veya yalnızca sınırlı kaynaklarda adı geçen yerleşimleri ve su yollarını da kayda geçiriyor.

Bunlardan biri, III. Ur belgelerinde daha önce tanımlanmamış mê-Lamassim adlı bir kanal.

Başka bir tablet ise Ur ile Ĝirsu/Lagaš arasındaki sınır bölgesinde bulunan Nanna-gugal sulama sisteminin bakımına ilişkin kayıtlar içeriyor.

Araştırmacılar, bu tür belgelerin antik Mezopotamya’nın kayıp kanallarını, tarlalarını ve kırsal yerleşimlerini yeniden haritalandırmaya yardımcı olabileceğini düşünüyor.

Sulama sistemlerinin birden fazla idari bölgeden geçmesi, komşu yönetimler arasında koordinasyon gerektiğini de ortaya koyuyor.

Çalışmanın en dikkat çekici bölümlerinden biri Du-murula adlı yerleşime ilişkin.

Bir tablette buradaki tarımsal ve sulama işleri farklı işçi grupları arasında paylaştırılıyor. Bu gruplar arasında 11 Elamlı da bulunuyor.

Başka belgeler, Du-murula’dan büyük miktarlarda sazlık, bitki ve kereste taşındığını gösteriyor. Yaklaşık altı aylık dönemde bölgeden 240 tona yakın taze sazın devlet görevlileri aracılığıyla sevk edildiği hesaplanıyor.

Bu malzemenin önemli bölümünün koyunların beslenmesinde kullanılmış olabileceği düşünülüyor.

Araştırmacılar, Du-murula’nın doğrudan kraliyet denetimi altında bulunan bir yerleşim olabileceğini değerlendiriyor.

Daha dikkat çekici ihtimal ise burada savaşlar sırasında başka bölgelerden getirilen insanların iskân edilmiş olması.

Elamlı işçilerin ve muhtemelen Simanum kökenli başka bir grubun varlığı bu görüşü destekliyor. Ancak araştırmacılar bunun henüz kesinleşmiş bir sonuç olmadığının altını çiziyor.

İncelenen 15 tablet, 2005 ile 2008 yılları arasında farklı yollarla Irak Müzesi koleksiyonuna girdi.

Bazıları güvenlik güçleri tarafından ele geçirilen eserler arasında bulunurken bazıları Ürdün makamları tarafından iade edildi.

Šat-Eštar’ın arşiviyle ilişkilendirilen kimi tabletlerin ise kaçak kazılardan geldiği düşünülüyor.

Bu durum belgelerin özgün arkeolojik bağlamının kaybolmasına yol açtığı için, prensesin mülkünün yapısını ve tam konumunu belirlemeyi zorlaştırıyor.

Buna rağmen tabletler, yaklaşık 4.000 yıl önceki Mezopotamya ekonomisinin sanılandan daha çeşitli olduğunu gösteriyor.

Devlet kurumları ve tapınakların yanında kendi çalışanları, yazıcıları ve üretim ağları bulunan kraliyet mülkleri de ekonomide önemli rol oynuyordu.

Araştırmacılara göre yalnızca 15 küçük kil tablet bile, antik Mezopotamya’da insanların nasıl çalıştığını, hareket ettiğini, üretim yaptığını ve kraliyet sistemi içinde nasıl örgütlendiğini yeniden değerlendirmek için önemli bir pencere açıyor.