Yüzyıllık mezarlıktaki dişler, iklim şoklarının Sanayi Devrimi hastalıklardaki rolünü ortaya koyuyor

Yüzyıllık bir mezarlık, iklim şoklarının Sanayi Devrimi sırasında hastalıklara nasıl katkıda bulunmuş olabileceğine ışık tutuyor. Britanya’nın tarıma dayalı ekonomisi 1760 ile 1840 arasında kabaca, kendisini üretim odaklı bir güce dönüştürdü.

Bu dönemde fabrikaları ve demiryolları çalıştırmak için yürütülen yoğun maden çıkarma ve kömür yakma faaliyetleri, kentleri koyu bir duman tabakasıyla kapladı. Bu kirlilik, ağır çalışma koşulları, sıkışık konutlar ve dışarıda geçirilen sürenin azlığıyla birlikte, insanların aldığı güneş ışığını sınırladı.

Güneş ışığı, vücudun kemiklerin güçlü kalması için ihtiyaç duyduğu D vitaminini üretmek üzere derinin kullandığı UVB ışığını sağlar. Büyüyen iskeletin düzgün şekilde mineralleşemediği raşitizm, çocuklar arasında yaygındı.

Uzun yıllar boyunca bunun nedeni kentleşme, enlem ve sosyoekonomik etkenler olarak görülüyordu. Ancak sanayileşme, 13. yüzyıldan 19. yüzyıla kadar süren soğuma dönemi Küçük Buz Çağı sırasında gerçekleşti. Bu dönem, ağırlıklı olarak güneş aktivitesindeki düşüşlere ve güneş ışığını engelleyen aerosol parçacıkları yayan sık volkanik patlamalara bağlanıyor.

Yeni araştırma, bu doğal iklim şoklarının gözden kaçmış bir etken olabileceğini öne sürüyor. Bilim insanları terk edilmiş mezarlıktaki dişleri inceliyorAraştırmacılar, İngiltere’nin kuzeydoğusunda yer alan ve uzun süredir kullanılmayan Coach Lane adlı mezarlıktaki dişleri yeniden değerlendirerek, o dönemde iklimdeki dalgalanmaların (Dünya’nın sıcaklığı, yağış ve atmosfer koşullarındaki değişimler) çocukluk dönemindeki D vitamini eksikliklerine katkıda bulunup bulunmadığını araştırdı.“Coach Lane’de gömülü insanların çoğu, UV ışığa erişimde çevresel farklılıklarla etkilenen dönemlerde yaşamış, bu da raşitizm ve diş dentinindeki bozuklukların yüksek oranını açıklayabilir ve ciddi bir D vitamini eksikliği sorunu olduğunu gösterebilir” diyor, çalışmanın başyazarı ve Durham Üniversitesi’nde arkeolojik araştırmacı olan Dr Ellen Kendall.

“Defin kayıtlarının, bu topluluğun iklimsel kronolojisini yeniden ele almamıza izin vereceğini fark etmek, tarihi çocukluk D vitamini eksikliğini anlamak için yeni bir yaklaşım gibi geldi.”Araştırmacılar, mezarlığa 1711 ile 1829 yılları arasında defnedilen kimliği belirsiz 21 kişiden alınan 30 dişi analiz etti (kaynak İngilizce). O dönemde bölge, balıkçı köyü olmaktan çıkıp sanayi limanına dönüşmeye başlıyordu.

Bilim insanları, mineralleşme bozukluklarını inceledi. Bu durum, dişin iç tabakası olan dentinin tam olarak sert, kalsifiye dokuya dönüşememesi anlamına geliyor. Bu tür kusurlar yaygın ve birden çok sebebi olabiliyor, bu yüzden tek başlarına D vitamini eksikliğini kanıtlamıyorlar.

Ancak normal dentinle ayrılmış, yaklaşık yıllık aralıklarla ortaya çıktıklarında mevsimsel bir eksikliğe işaret edebiliyorlar. Dişler belirli bir doğal takvime göre oluşup büyüdüğü için araştırmacılar, toplulukta dentinin hangi yaşlarda mineralleşemediğini tespit edebildi; bazı kişilerde bu süreç erken yaşamdan erken yetişkinliğe kadar uzanıyordu.

Mezarlıktaki iskeletler üzerine yapılan önceki çalışmalar, incelenen gençlerin yüzde 44’ünde raşitizm görüldüğünü ortaya koymuştu. İklim istikrarsızlığı'hiç de yeni değil'Mezarlığın defin kayıtlarında, topluluktan 109 kişinin yaşı ve ölüm yılı yer alıyordu.

Mezarlar işaretli olmadığından bu tarihler tek tek bireylerle eşleştirilemedi, bu nedenle araştırmacılar topluluğu bir bütün olarak ele aldı. Veriler, doğum yılı bilinen 109 kişiden 91’inin, büyük bir volkanik patlama sırasında veya bunu izleyen 10 yıl içinde doğduğunu gösterdi.

Bunlardan 41’i, düşük güneş çıktısı ile volkanik etkinliğin aynı anda görüldüğü dönemlerde dünyaya geldi. Çalışma, iklim şoklarının İngiltere’nin kuzeydoğusuna ulaşan UV ışığının miktarını ne ölçüde değiştirdiğini hesaplamaya çalışmıyor.

Ancak Dr Kendall, ekibinin 18. ve 19. yüzyıllarda iklimin, özellikle insanların davranışlarını değiştiren daha soğuk hava sıcaklıkları üzerinden D vitamini eksikliğinde önemli bir katkı faktörü olduğundan “oldukça emin” olduğunu söylüyor. Makale, iki etkinin birleşmiş olabileceği hipotezini ortaya koyuyor: Volkanik aerosoller ve düşük güneş çıktısı, yere ulaşan UV ışığını azaltırken, soğuk ve yağışlı yazlar muhtemelen çocukları evde ve daha kalın giyinmiş halde tuttu, bu da ciltlerinin maruz kaldığı ışığı daha da sınırladı.

Ancak araştırmacılar, bunun D vitamini eksikliğinin tek nedeni olmadığını, hatta başlıca nedeni bile sayılmaması gerektiğini vurguluyor. UV’ye erişim, yağış ve sıcaklık; sınıf, beslenme, meslek, enlem ve kirlilikle etkileşime giriyordu.

“Arkeoloji sık sık kesin sonuçlar sunmaz” diyor Dr Kendall. Bu kadar çok etken birbirine bağlıyken araştırmacılar, yalnızca mevcut kanıtlarla tutarlı açıklamalar sunabileceklerini belirtiyor. İklimin, D vitamini eksikliğini açıklarken sanayileşme ve kentleşmenin gölgesinde kaldığını savunuyorlar.

Bu nedenle, iklim değişkenliğini, hem doğal hem insan kaynaklı biçimlerini hesaba katmak, insanların sağlığını şekillendiren etkenlere dair daha eksiksiz bir tablo oluşturmak açısından önemli. Dr Kendall, “İklim istikrarsızlığını modern bir sorun gibi düşünürüz, oysa insanlığın yaşadığı problemler açısından bakıldığında hiç de yeni değil” diye açıklıyor.“İster pandemiler, ister ekonomik krizler, ister iklim değişikliği olsun, insanların geçmişte benzer sorunlara nasıl uyum sağladıklarını anlamak ve o bilgiyi onların gelecekte daha iyi bir yaşam sürmesine yardımcı olmak için kullanmak önemli.”