Tropikal hastalık sivrisinekleri Avrupa'yı kuzeye sarıyor: 13 ülkeye yerleştiler, yerli dengue vaka rekoru kırıldı

ECDC verilerine göre Asya kaplumbağa sivrisineği 13 AB/EEA ülkesinde kalıcı hale gelirken; 2024'te Fransa, İtalya ve İspanya'da yerli menşeli dengue vakaları tarihî seviyelere çıktı. Uzmanlar'kuzeyin güvenli olduğu miti yıkıldı' diyor.

· 2 dk 3 Tropikal hastalık sivrisinekleri Avrupa'yı kuzeye sarıyor: 13 ülkeye yerleştiler, yerli dengue vaka rekoru kırıldı Pete Hegseth, yarı dönem yenilgilerinin faturası olabilir Avrupa Merkezli Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi (ECDC) verilerine göre tropikal bölgelerde yerleşen Aedes albopictus (Asya kaplumbağa sivrisineği) artık 13 Avrupa Birliği ve Avrupa Ekonomik Alanı ülkesinde kalıcı popülasyon kurmuş durumda. Sivrisinek, 2013'te sadece 8 ülkede varken bugün Fransa, İtalya, İspanya, Yunanistan, Almanya, İsviçre, Avusturya, Belçika, Hollanda, Slovenya, Hırvatistan, Malta ve Kıbrıs'ta mevcut.

Kuzeye doğru ilerleyen bu sevk, iklim değişikliğinin yarattığı daha ılık kışlar ve uzayan yaz aylarıyla hızlanıyor.

En somut tehlike, vaha hastalıklarının (dengue, chikungunya, Zika) artık ithal edilmeden, Avrupa topraklarında bulaştığı gerçeği. ECDC'nin 2024 yılı gözlem verilerine göre; Fransa'da 80'in üzerinde, İtalya'da 200'ü bulan ve İspanya'da onlarca yerli menşeli dengue vakası tespit edildi.

Bu rakamlar, 2022 ve 2023'teki önceki rekorları aşıyor. Fransa Sağlık Otoritesi (Santé Publique France) verilerine göre 2024 yazında sadece Occitanie ve Provence-Alpes-Côte d'Azur bölgelerinde 40'tan fazla yerli bulaşma zinciri belirlendi.

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) Avrupa Bürosu'nun vektör kaynaklı hastalıklar sorumlusu, sıcaklık artışının sivrisineklerin gelişim döngüsünü kısalttığını, yumurtadan yetişkin olgunluğa geçen sürenin 15 günden 7-8 güne düştüğünü vurguluyor. Buna ek olarak, kentleşme ve su birikintisi yaratan altyapı eksiklikleri (çiçek altlıklar, kullanımsız lastikler, yağmurluklar) sivrisineklere ideal üreme alanları sunuyor.

Ortalama kış sıcaklıklarının 1-2 derece artması, sivrisineklerin kışın hayatta kalma olasılığını ciddi oranda artırıyor.

Almanya Robert Koch Enstitüsü (RKI) verilerine göre Baden-Württemberg, Bayern ve Hessen eyaletlerinde kalıcı popülasyonlar tespit edildi; 2024 yazında Berlin'de bile izole olgun bireyler yakalandı. Hollanda'da (RIVM) ve Belçika'da (Sciensano) liman ve lojistik merkezleri çevresinde yapılan tuzak çalışmalarıyla yerleşim odakları erken aşamada keşfedildi.

İngiltere'de ise UKHSA, Güney Kent'te (Kent) 2023 ve 2024'te tespit edilen küçük popülasyonların kökenini araştırıyor; henüz kalıcı yerleşim kanıtı yok ama risk değerlendirmeleri "orta" seviyeye çekildi.

Ulusal sağlık otoriteleri, resmi tuzak ağlarının yetmediğini kabul ediyor. İspanya'da "Mosquito Alert", Fransa'da "Signalement Moustique", Almanya'da "Mückenatlas" gibi mobil uygulamalarla vatandaşlar çektikleri sivrisinek fotoğraflarını konum verisiyle paylaşıyor.

2024'te bu uygulamalara gelen bildirimlerin%35'i resmi ekiplerin henüz bilmediği yeni yerleşim noktalarını ortaya çıkardı. ECDC ve WHO, insan, hayvan ve çevre sağlığını entegre eden "One Health (Tek Sağlık)" çerçevesinde; su birikintilerinin giderilmesi, biyolojik mücadele (Bti bakterisi) ve toplum farkındalığının üçlü stratejisini öneriyor.

Tropikal Aedes türlerinin yanında, yerli Culex sivrisinekleri tarafından bulaşan Batı Nil Virüsü (WNV) de kuzeye kayıyor. 2024 sezonu Avrupa'da 1.400'in üzerinde insan vakası ve 100'ün üzerinde ölümle kapandı; Almanya, Hollanda ve Polonya'da yerli bulaşma vakaları rapor edildi.

Bu tablo, vektör mücadelesinin sadece tropikal türlerle sınırlı kalmayacağını, mevcut yerli sivrisinek popülasyonlarının da iklimle değişen vektör kapasitesini göstermesi gerektiğini kanıtlıyor.