Tarihte bugün: 13 Kasım'da Türkiye ve dünyada neler yaşandı?

13 Kasım, tarih boyunca birçok önemli gelişmeye sahne olan özel günlerden biri olarak dikkat çekiyor. Siyasi kararlar, bilimsel keşifler, toplumsal dönüşümler ve dünya tarihini etkileyen olaylar bu tarihte yaşandı. Bazı gelişmeler kendi dönemini şekillendirirken, bazıları ise yıllar sonra bile etkisini sürdürdü.

Tarihin akışını değiştiren olayların bir araya geldiği 13 Kasım, geçmişten günümüze uzanan önemli izler taşıyor. Dünya ve Türkiye tarihinde derin izler bırakan bu gelişmeler, bugün hâlâ önemini koruyor.

İşte tarihin sayfalarında 13 Kasım'da yaşanan dikkat çekici olaylar…1805 - Napolyon'un ordusu Viyana'ya girdi1805 yılında Napolyon Bonapart komutasındaki Fransız ordusu, Üçüncü Koalisyon Savaşı sırasında Avusturya'nın başkenti Viyana'ya ulaştı. Fransız kuvvetleri Ulm Seferi'nde Avusturya ordusuna ağır darbe vurduktan sonra Tuna boyunca ilerledi.

Avusturya İmparatoru II. Franz ve hükûmet üyeleri Fransız ordusu yaklaşırken başkentten ayrıldı. Fransız birlikleri 13 Kasım 1805 tarihinde Viyana'ya girdi. Napolyon daha sonra Schönbrunn Sarayı'nı karargâhı olarak kullandı.

Viyana'nın ele geçirilmesi Fransa açısından büyük siyasi ve askerî başarıydı. Ancak savaş henüz bitmemişti ve Rus ordusu Avusturya'nın yanında mücadeleye devam ediyordu. Napolyon yaklaşık üç hafta sonra 2 Aralık'ta Austerlitz Muharebesi'nde Rus ve Avusturya kuvvetlerine karşı büyük bir zafer kazandı.

Ardından 26 Aralık'ta Pressburg Barışı imzalandı. Viyana'nın düşmesi Napolyon'un Avrupa üzerindeki askerî üstünlüğünün en güçlü göstergelerinden biri oldu.

1885 - Sırp-Bulgar Savaşı başladı1885 yılında Sırbistan ile Bulgaristan arasında kısa fakat önemli bir savaş başladı. Çatışmanın temelinde Bulgaristan Prensliği ile Osmanlı'ya bağlı özerk Doğu Rumeli'nin birleşmesi yatıyordu.

Bulgar milliyetçileri Eylül 1885'te Doğu Rumeli'de yönetimi değiştirerek bölgenin Bulgaristan'la birleştiğini ilan etti. Sırbistan, Balkanlar'daki güç dengesinin Bulgaristan lehine değişmesinden endişe duydu. Sırp Kralı Milan Obrenović 13 Kasım 1885 tarihinde Bulgaristan'a savaş ilan etti.

Sırp ordusu Bulgar topraklarına ilerledi ancak Slivnitsa Muharebesi'nde beklenmedik biçimde yenilgiye uğradı. Bulgar kuvvetleri karşı saldırıya geçerek Sırbistan topraklarına girdi. Avusturya-Macaristan'ın diplomatik müdahalesi Bulgar ilerleyişini durdurdu.

Mart 1886'da Bükreş Antlaşması imzalandı ve savaş öncesi sınırlar büyük ölçüde korundu. Savaş Bulgaristan'ın askerî ve siyasi prestijini artırdı. Doğu Rumeli ile Bulgaristan'ın birleşmesi de uluslararası düzeyde fiilen kabul edilmiş oldu.

1907 - Paul Cornu ilk serbest helikopter uçuşlarından birini gerçekleştirdi1907 yılında Fransız mucit ve bisiklet üreticisi Paul Cornu, motorlu dikey uçuş tarihinde önemli bir deneme gerçekleştirdi. Cornu, iki büyük rotora sahip deneysel bir hava aracı geliştirmişti.

13 Kasım 1907 tarihinde Fransa'nın Lisieux yakınlarında aracı yerden kaldırmayı başardı. Araç yaklaşık bir buçuk metre yüksekliğe çıktı ve kısa süre havada kaldı. Bu uçuş genellikle insan taşıyan bir helikopterin ilk serbest uçuşu olarak kabul edilir.

Ancak modern araştırmacılar Cornu'nun aracının tam anlamıyla kontrollü ve sürdürülebilir bir helikopter uçuşu yapıp yapmadığını tartışmaktadır. Aynı yıl Breguet kardeşler de insan taşıyan deneysel bir döner kanatlı araçla uçuş gerçekleştirmiş ancak araç yerdeki görevliler tarafından dengelenmişti.

Cornu'nun denemesi bu nedenle özellikle serbest ve bağlı olmayan uçuş açısından önem kazandı. Modern, pratik helikopterlerin geliştirilmesi ise 1930'lu yılların sonlarına kadar sürdü. Igor Sikorsky'nin çalışmalarından sonra helikopterler güvenilir hava araçları hâline geldi.

1918 - İtilaf donanması İstanbul'a geldi1918 yılında I. Dünya Savaşı'nın Osmanlı Devleti açısından sona ermesinden kısa süre sonra İtilaf Devletleri donanması İstanbul'a ulaştı. Mondros Mütarekesi 30 Ekim'de imzalanmış ve 31 Ekim'de yürürlüğe girmişti.

İngiliz, Fransız, İtalyan ve Yunan savaş gemilerinden oluşan büyük filo 13 Kasım 1918 tarihinde İstanbul Boğazı'na girdi. Gemiler Dolmabahçe ve İstanbul önlerine demirledi. Aynı gün Mustafa Kemal Paşa da Adana'dan İstanbul'a geldi.

Haydarpaşa'dan karşı kıyıya geçerken İtilaf donanmasını gören Mustafa Kemal'in yaveri Cevat Abbas'a “Geldikleri gibi giderler” dediği aktarılır. İtilaf kuvvetleri aynı gün karaya asker de çıkarmaya başladı. Ancak İstanbul'un resmî ve tam askerî işgali 16 Mart 1920 tarihinde gerçekleştirildi.

Bu nedenle 13 Kasım 1918, İstanbul'un fiilî işgal sürecinin başlangıcı olarak değerlendirilir. İtilaf kuvvetleri Millî Mücadele'nin başarıya ulaşmasından sonra 1923 yılında İstanbul'dan ayrıldı.

1920 - Milletler Cemiyetinin ilk genel kurulu Cenevre'de toplandıMilletler Cemiyeti I. Dünya Savaşı'nın ardından uluslararası anlaşmazlıkların barışçı yollarla çözülmesi amacıyla kuruldu. Cemiyetin hukuki temeli Versailles Antlaşması ile oluşturuldu ve teşkilat 10 Ocak 1920 tarihinde resmen faaliyete geçti.

İlk Genel Kurul ise 15 Kasım 1920 tarihinde Cenevre'de toplandı. Bu nedenle toplantının 13 Kasım'da açıldığı yönündeki bilgi doğru değildir. Toplantıya onlarca üye devletin temsilcileri katıldı. Dönemin basınında Cenevre'de diplomatlar, uzmanlar, gazeteciler ve görevlilerden oluşan binlerce kişinin bulunduğu aktarılıyordu.

Cemiyet silahsızlanma, azınlık hakları, sınır anlaşmazlıkları ve uluslararası iş birliği gibi başlıklarla ilgilendi. Ancak ABD'nin örgüte katılmaması kurumun gücünü başlangıçtan itibaren sınırladı. 1930'larda Japonya, İtalya ve Almanya'nın saldırgan politikalarını önleyememesi Cemiyetin itibarını zayıflattı.

II. Dünya Savaşı'nın ardından görevleri büyük ölçüde Birleşmiş Milletlere devredildi. Milletler Cemiyeti 1946 yılında resmen sona erdi.

1922 - Tekirdağ yeniden Türk yönetimine geçti1922 yılında Tekirdağ, Kurtuluş Savaşı'nın ardından Doğu Trakya'nın Türkiye'ye devredilmesi sürecinde işgalden kurtuldu. Kent 1920 yılından itibaren Yunan kuvvetlerinin kontrolündeydi.

Büyük Taarruz'un başarıya ulaşması ve Türk ordusunun Batı Anadolu'daki zaferinin ardından Mudanya Ateşkes Antlaşması imzalandı. 11 Ekim 1922 tarihli anlaşmayla Yunan kuvvetlerinin Doğu Trakya'dan çekilmesi kararlaştırıldı.

Bölgedeki şehirler belirlenen takvim çerçevesinde Türk idaresine teslim edilmeye başladı. Tekirdağ 13 Kasım 1922 tarihinde yeniden Türk yönetimine geçti. Kentte Türk birlikleri ve yöneticiler törenlerle karşılandı. Doğu Trakya'nın savaş yapılmadan geri alınması Ankara Hükûmetinin önemli diplomatik kazanımlarından biriydi.

Kırklareli, Lüleburgaz ve Edirne gibi diğer şehirler de aynı süreçte teslim alındı. Tekirdağ'da 13 Kasım günümüzde kurtuluş günü olarak anılmaktadır.

1925 - Paris'te ilk büyük sürrealist sergilerden biri açıldı1925 yılında Paris'te Galerie Pierre'de sürrealist sanatçıların ilk ortak sergilerinden biri düzenlendi. Sürrealizm, André Breton'un 1924'te yayımladığı Sürrealist Manifesto ile daha belirgin bir sanat ve düşünce hareketine dönüşmüştü.

Hareket bilinçaltı, rüyalar, otomatik düşünce ve geleneksel mantığın dışındaki imgeler üzerinde duruyordu. Galerie Pierre'deki sergide Pablo Picasso, Man Ray, Joan Miró, Max Ernst, Giorgio de Chirico ve André Masson gibi isimlerin eserleri yer aldı.

Serginin Kasım 1925'te açılması sürrealizmin görsel sanatlar alanında kurumsal görünürlük kazanmasını sağladı. Bazı kronolojiler açılışı 13 Kasım ve gece yarısı saatleriyle ilişkilendirir. Ancak serginin tam açılış saati konusunda kaynaklar farklılık gösterebilir.

Sürrealizm daha sonra resimden fotoğrafa, sinemadan edebiyata kadar geniş bir alana yayıldı. Salvador Dalí de ilerleyen yıllarda hareketin en tanınmış isimlerinden biri oldu. Galerie Pierre sergisi sürrealizmin sanat tarihinde bağımsız bir akım olarak güç kazanmasının erken dönüm noktalarındandır.

1942 - Devlet memurlarına giyecek yardımı yapılmasına ilişkin düzenleme kabul edildi1942 yılında Türkiye'de II. Dünya Savaşı'nın yarattığı ağır ekonomik koşullar altında devlet memurlarına yönelik yeni sosyal yardım düzenlemeleri gündeme geldi.

Türkiye savaşa doğrudan katılmamış olsa da seferberlik harcamaları, ithalat sorunları ve temel tüketim maddelerindeki kıtlık halkın yaşamını ciddi biçimde etkiliyordu. Enflasyon yükselmiş ve giyim ürünlerinin fiyatları da önemli ölçüde artmıştı.

Bu ortamda devlet memurlarına ücretsiz elbise ve ayakkabı verilmesini öngören bir kanuni düzenleme kabul edildi. Uygulamanın amacı özellikle düşük gelirli kamu çalışanlarının savaş ekonomisinin yarattığı yükünü azaltmaktı.

Aynı dönemde ekmek başta olmak üzere çeşitli temel ürünlerde karne ve dağıtım uygulamaları bulunuyordu. Devlet, fiyatları ve tüketimi kontrol altında tutmaya yönelik çok sayıda olağanüstü ekonomik önlem aldı. 1942 yılı aynı zamanda Varlık Vergisi gibi tartışmalı mali uygulamaların yürürlüğe konduğu dönemdi.

Kamu çalışanlarına yapılan giyecek yardımı savaş koşullarındaki sosyal politika önlemlerinden biri oldu. Bu düzenleme dönemin ekonomik sıkıntılarının devlet teşkilatına nasıl yansıdığını da göstermektedir.

1945 - Charles de Gaulle geçici hükûmetin başına yeniden seçildi1945 yılında Charles de Gaulle'ün “Fransa Cumhurbaşkanı seçildiği” yönündeki ifade doğru değildir. Fransa II. Dünya Savaşı sonrasında henüz yeni anayasal düzenini oluşturmaya çalışıyordu.

De Gaulle, Nazi işgali sırasında Özgür Fransa hareketinin liderliğini yapmış ve Paris'in kurtuluşundan sonra Fransız Cumhuriyeti Geçici Hükûmetinin başına geçmişti. Ekim 1945'te yapılan seçimlerin ardından yeni Kurucu Meclis toplandı.

De Gaulle 13 Kasım 1945 tarihinde geçici hükûmetin başkanlığına yeniden seçildi. Bu görev devlet başkanlığına benzer güçlü bir siyasi konum sağlasa da Fransa Cumhurbaşkanlığı değildi. De Gaulle siyasi partilerle yönetim sistemi konusunda yaşadığı anlaşmazlıklar nedeniyle Ocak 1946'da istifa etti.

Dördüncü Cumhuriyet aynı yıl yeni anayasayla kuruldu. De Gaulle 1958'deki siyasi kriz sırasında yeniden iktidara döndü ve Beşinci Cumhuriyet'in kuruluşuna öncülük etti. Fransa Cumhurbaşkanı olarak göreve başlaması ise 1959 yılında gerçekleşti.

1956 - ABD Yüksek Mahkemesi otobüslerde ırk ayrımcılığını geçersiz bıraktı1956 yılında ABD Yüksek Mahkemesi, Alabama eyaletindeki şehir içi otobüslerde siyah ve beyaz yolcuların ayrı bölümlerde oturmasını zorunlu kılan uygulamaların anayasal olmadığını kesinleştirdi. Dava, Montgomery Otobüs Boykotu sırasında açılan Browder v.

Gayle davasına dayanıyordu. Rosa Parks'ın 1 Aralık 1955 tarihinde beyaz bir yolcuya yer vermeyi reddettiği için tutuklanması büyük bir protesto hareketi başlatmıştı. Montgomery'deki siyah vatandaşlar bir yıldan uzun süre belediye otobüslerini boykot etti.

Martin Luther King Jr. bu hareketin önde gelen liderlerinden biri hâline geldi. Federal bölge mahkemesi ayrımcı uygulamaları daha önce anayasaya aykırı bulmuştu. ABD Yüksek Mahkemesi 13 Kasım 1956 tarihinde bu kararı onadı.

Karar Aralık ayında yürürlüğe konuldu ve Montgomery otobüslerinde ayrımcılık resmen sona erdi. Boykot Amerikan Sivil Haklar Hareketinin en önemli erken başarılarından biri oldu. Bu süreç Martin Luther King Jr.'ın ülke çapında tanınmasına da büyük katkı sağladı.

1960 - Sammy Davis Jr. ile May Britt evlendi1960 yılında Amerikalı şarkıcı, oyuncu ve dansçı Sammy Davis Jr., İsveçli oyuncu May Britt ile evlendi. Düğün 13 Kasım tarihinde gerçekleşti. Davis siyah Amerikalı, Britt ise beyaz Avrupalı olduğu için evlilik dönemin ABD'sindeki ırk ayrımcılığı tartışmalarının ortasında büyük ilgi gördü.

O yıllarda birçok Amerikan eyaletinde farklı “ırklardan” kişilerin evlenmesini yasaklayan kanunlar hâlâ yürürlükteydi. Ancak “50 eyaletin 31'inde yasaktı” ifadesi 1960 için fazla yüksek bir rakamdır; bu tür yasaklar o tarihte yaklaşık 20 eyalette yürürlükteydi.

Davis ve Britt'in evliliği özellikle bazı güney eyaletlerinde tepkiyle karşılandı. Çift aynı zamanda dönemin eğlence dünyasındaki en görünür ırklar arası evliliklerden birini yaptı. ABD Yüksek Mahkemesi 1967 tarihli Loving v.

Virginia kararıyla ırklar arası evliliği yasaklayan tüm eyalet yasalarını anayasaya aykırı ilan etti. Davis ve Britt'in evliliği 1968 yılında sona erdi. Buna rağmen evlilik Amerikan toplumsal değişiminin sembolik örneklerinden biri olarak hatırlanmaktadır.

1960 - Millî Birlik Komitesindeki 14 üye tasfiye edildi1960 yılında 27 Mayıs askerî müdahalesini gerçekleştiren Millî Birlik Komitesi içinde ortaya çıkan görüş ayrılıkları büyük bir tasfiyeyle sonuçlandı. Komite üyeleri arasında askerî yönetimin ne kadar sürmesi gerektiği ve sivil siyasete ne zaman dönüleceği konusunda ciddi farklılıklar bulunuyordu.

Alparslan Türkeş'in de yer aldığı bir grup, daha uzun süreli ve kapsamlı bir askerî-siyasi dönüşüm programını savunuyordu. Cemal Gürsel çevresindeki çoğunluk ise yeni anayasal düzenin oluşturulmasının ardından seçimlere gidilmesini destekledi.

13 Kasım 1960 tarihinde komitenin 14 üyesi görevden çıkarıldı. Bu isimler daha sonra “Ondörtler” olarak anıldı. Görevden alınan subayların büyük bölümü diplomatik görev adı altında farklı ülkelere gönderildi. Alparslan Türkeş Hindistan'a gönderildi.

Tasfiye Millî Birlik Komitesi içindeki güç dengesini değiştirdi. Ondörtler daha sonraki yıllarda Türkiye'nin farklı siyasi hareketlerinde etkili roller üstlendi.

1966 - Adana'da Amerikan askerlerine yönelik protestolar şiddet olaylarına dönüştü1966 yılında Adana'da Amerikan askerleriyle ilgili ortaya atılan taciz iddialarının ardından protestolar başladı. Kentte bulunan bazı Amerikan askerlerinin kadınlara yönelik rahatsız edici davranışlarda bulunduğu yönündeki haberler kamuoyunda tepki yarattı.

Gösteriler kısa sürede ABD'nin Türkiye'deki askerî varlığına yönelik daha geniş bir protestoya dönüştü. Bazı gruplar Amerikalılara ait otomobillere ve binalara zarar verdi. Olaylar sırasında güvenlik güçleri müdahalede bulundu.

1960'ların ortalarından itibaren Türkiye'de özellikle gençlik hareketlerinde Amerikan karşıtlığı giderek güçleniyordu. Vietnam Savaşı ve ABD'nin Türkiye'deki askerî üsleri bu tepkilerin temel konuları arasındaydı. 1964 Johnson Mektubu da Türk kamuoyundaki ABD algısını önemli ölçüde değiştirmişti.

1968'den itibaren Amerikan 6. Filosu protestoları daha büyük öğrenci hareketlerine dönüştü. Adana'daki 1966 olayları bu yükselen anti-Amerikan siyasi ortamın erken örneklerinden biri oldu.

1966 - İsrail ordusu Samu köyüne geniş çaplı baskın düzenledi1966 yılında İsrail ordusu, Ürdün yönetimindeki Batı Şeria'da bulunan Samu köyüne büyük bir askerî baskın düzenledi. Operasyon 13 Kasım tarihinde gerçekleştirildi.

İsrail yönetimi saldırının birkaç gün önce meydana gelen ve İsrail askerlerinin bulunduğu aracı hedef alan mayın saldırısına misilleme olduğunu açıkladı. Tanklar, zırhlı araçlar ve askerlerden oluşan İsrail birliği sınırı geçerek Samu'ya girdi.

Çok sayıda ev ve kamu binası patlayıcılarla yıkıldı. Ancak “4.000 kişilik köy halkı yok edildi” ifadesi kesinlikle doğru değildir. Çatışmalarda Ürdünlü askerler ve siviller dahil yaklaşık 18 kişi öldü; İsrail tarafında da bir asker hayatını kaybetti.

Çok sayıda kişi yaralandı. Olay Ürdün'de büyük siyasi tepki yarattı ve Kral Hüseyin'in yönetimine yönelik eleştirileri artırdı. Samu baskını İsrail ile Arap devletleri arasındaki gerilimi yükselten ve 1967 Altı Gün Savaşı öncesindeki bölgesel atmosferi ağırlaştıran gelişmelerden biri oldu.

1968 - Din Görevlileri Federasyonu kapatıldı1968 yılında Türkiye'de din görevlilerinin örgütlenmesi alanında faaliyet gösteren Din Görevlileri Federasyonu hakkında kapatma kararı verildi. Federasyon, imamlar ve diğer din hizmetlerinde çalışan görevlilerin mesleki ve sosyal sorunlarını gündeme getiren yapılardan biriydi.

1960'lı yıllarda Türkiye'de sendikal ve mesleki örgütlenme hızla yaygınlaşırken din görevlileri arasında da benzer yapılanmalar ortaya çıktı. Ancak kamu çalışanlarının örgütlenme biçimleri ve siyasi faaliyet sınırları tartışma konusu olmaya devam ediyordu.

Federasyonun faaliyetleri hakkında açılan hukuki süreç sonucunda kapatılmasına karar verildi. 13 Kasım 1968 tarihi bu kararın uygulandığı gün olarak kronolojilere geçti. Olay Türkiye'de din görevlilerinin örgütlenme hakları konusunda tartışmalara yol açtı.

Daha sonraki yıllarda farklı dernekler, vakıflar ve sendikalar bu alanda faaliyet göstermeye başladı. Diyanet İşleri Başkanlığı çalışanlarının sendikal örgütlenmesi özellikle 1990'lı ve 2000'li yıllarda yeniden önemli bir konu oldu.

Bu olay 1960'ların özgürlük, örgütlenme ve devlet memurluğu tartışmalarının bir parçası olarak değerlendirilebilir.

1968 - Mehmet Ali Aybar Türkiye İşçi Partisi Genel Başkanlığına yeniden seçildi1968 yılında Türkiye İşçi Partisinin kongresinde Mehmet Ali Aybar yeniden Genel Başkan seçildi. TİP 1961 yılında kurulmuş ve kısa süre içinde Türkiye'deki sosyalist hareketin en etkili yasal siyasi partilerinden biri hâline gelmişti.

Aybar 1962 yılında partinin Genel Başkanlığını üstlendi. TİP 1965 genel seçimlerinde yaklaşık yüzde 3 oy alarak 15 milletvekiliyle TBMM'ye girdi. Bu başarı sosyalist siyasetin Türkiye'de parlamentoda güçlü biçimde temsil edilmesini sağladı.

1968 kongresinde parti içinde Sovyetler Birliği, sosyalizm anlayışı ve Türkiye'ye özgü siyasi strateji konularında ciddi tartışmalar vardı. Aybar özellikle Sovyetlerin Çekoslovakya'yı işgalini eleştiren tutumuyla parti içinde farklı bir çizgi savundu.

Kongrede yeniden Genel Başkan seçilmesine rağmen iç anlaşmazlıklar ilerleyen dönemde büyüdü. Aybar 1969 yılında Genel Başkanlıktan ayrıldı. TİP ise 12 Mart döneminde Anayasa Mahkemesi kararıyla 1971 yılında kapatıldı.

1970 - Bhola Kasırgası Doğu Pakistan'ı vurdu1970 yılında Bhola Kasırgası Doğu Pakistan'ın, bugünkü Bangladeş'in kıyı bölgelerinde tarihin en büyük doğal afetlerinden birine yol açtı. Kasırga 12 Kasım'ı 13 Kasım'a bağlayan gece Ganj-Brahmaputra deltası ve Bengal Körfezi kıyılarını vurdu.

Rüzgâr hızları saatte 200 kilometrenin üzerine çıktı ve dev fırtına dalgaları alçak kıyı bölgelerini tamamen su altında bıraktı. Çok sayıda ada ve köy büyük ölçüde yok oldu. Kesin can kaybı hiçbir zaman belirlenemedi. Çeşitli tahminler yaklaşık 300 bin ile 500 bin arasında kişinin öldüğünü göstermektedir.

Bu nedenle “bir gecede kesin olarak 500 bin kişi öldü” ifadesi yerine yüz binlerce kişinin yaşamını yitirdiğini belirtmek daha doğrudur. Pakistan hükûmetinin afet sonrasında yetersiz müdahalede bulunduğu yönündeki eleştiriler Doğu Pakistan'daki siyasi tepkiyi büyüttü.

Bu hoşnutsuzluk 1971'de Bangladeş'in bağımsızlığına giden süreci etkiledi. Bhola Kasırgası modern tarihin en ölümcül tropikal siklonlarından biri olarak kabul edilmektedir.

1970 - Hafız Esad Suriye'de Düzeltici Hareket'i başlattı1970 yılında Suriye'deki Baas Partisi içinde uzun süredir devam eden iktidar mücadelesi Hafız Esad'ın lehine sonuçlandı. Esad o sırada Savunma Bakanı ve hava kuvvetleri kökenli güçlü bir siyasetçiydi.

Parti yönetimindeki Salah Cedid ile Esad arasında dış politika, ordu ve devlet yönetimi konularında ciddi anlaşmazlıklar bulunuyordu. Ürdün'deki Kara Eylül krizi sırasında bu görüş ayrılıkları daha da arttı. Kasım 1970'te Esad kendisine karşı girişilen parti içi tasfiyeyi önleyerek askerî ve siyasi kontrolü ele geçirdi.

13 Kasım tarihinde Salah Cedid ve Cumhurbaşkanı Nureddin el-Atasi gözaltına alındı. Esad'ın iktidarı ele geçirmesi daha sonra “Düzeltici Hareket” olarak adlandırıldı. Esad 1971 yılında yapılan referandumla Cumhurbaşkanı oldu.

Suriye'yi 2000 yılındaki ölümüne kadar yönetti. Ardından oğlu Beşşar Esad Cumhurbaşkanlığı görevini devraldı.

1976 - BM Genel Kurulu Kıbrıs konusunda yeni karar kabul etti1976 yılında Birleşmiş Milletler Genel Kurulu Kıbrıs sorununa ilişkin yeni bir karar kabul etti. Ada 1974 yılında Yunanistan'daki askerî yönetimin desteklediği darbe ve ardından Türkiye'nin askerî müdahalesi sonrasında fiilen iki ayrı yönetime bölünmüştü.

Çok sayıda Kıbrıslı Türk ve Rum yaşadıkları bölgelerden ayrılmak zorunda kalmıştı. BM Genel Kurulu 1970'lerin ortalarında Kıbrıs'taki yabancı askerî varlık, mültecilerin geri dönüşü ve adanın egemenliği konularını birçok kez gündemine aldı.

1976 tarihli kararda bütün yabancı askerî güçlerin ve yabancı askerî personelin adadan çekilmesi çağrısı yapıldı. Ayrıca yerlerinden edilmiş kişilerin güvenli biçimde evlerine dönebilmeleri gerektiği vurgulandı. Türkiye ve Kıbrıs Türk tarafı kararın sahadaki güvenlik ve siyasi gerçekleri yeterince dikkate almadığını savundu.

Rum tarafı ise kararı uluslararası destek olarak değerlendirdi. BM kararları Kıbrıs sorununda bağlayıcı siyasi çözüm üretmeye yetmedi. Ada üzerindeki kapsamlı çözüm müzakereleri sonraki on yıllarda da devam etti.

1977 - Ajda Pekkan Dünya Popüler Şarkı Yarışması'nda iki altın madalya kazandı1977 yılında Ajda Pekkan uluslararası bir müzik yarışmasında aldığı ödüllerle Türkiye'nin pop müzik alanındaki tanınmış isimlerinden biri olduğunu yeniden gösterdi. Japonya'nın Tokyo kentinde düzenlenen Dünya Popüler Şarkı Yarışması dönemin en önemli uluslararası pop müzik organizasyonlarından biriydi.

Pekkan Türkiye'yi temsilen yarışmaya katıldı. Yarışma sırasında yorumculuğu ve sahne performansı dikkat çekti. 13 Kasım tarihli sonuçlarda iki ayrı altın madalyaya layık görüldüğü Türk basınına yansıdı. Bu başarı Pekkan'ın uluslararası kariyerini güçlendirdi.

Sanatçı 1970'ler boyunca Fransızca ve İngilizce kayıtlar da yaptı ve Avrupa'da konserler verdi. 1980 yılında Eurovision Şarkı Yarışması'nda Türkiye'yi “Pet'r Oil” adlı şarkıyla temsil etti. Ajda Pekkan uzun kariyeri boyunca Türkiye'de “Süperstar” unvanıyla anıldı.

1977'deki ödüller onun uluslararası pop müzik sahnesindeki önemli başarılarından biri olarak kayıtlara geçti.

1983 - YSK 1983 genel seçiminin kesin sonuçlarını açıkladı1983 yılında Yüksek Seçim Kurulu, 12 Eylül askerî müdahalesinden sonra yapılan ilk genel seçimin kesin sonuçlarını açıkladı. Seçim 6 Kasım tarihinde yapılmıştı. Millî Güvenlik Konseyinin izin verdiği yalnızca üç parti seçime katılabilmişti.

Turgut Özal liderliğindeki Anavatan Partisi oyların yaklaşık yüzde 45'ini alarak açık farkla birinci oldu. ANAP 211 milletvekilliği kazandı. Necdet Calp liderliğindeki Halkçı Parti 117, Turgut Sunalp liderliğindeki Milliyetçi Demokrasi Partisi ise 71 milletvekili çıkardı.

Böylece 400 sandalyeli TBMM'nin yeni siyasi dağılımı ortaya çıktı. Seçim sonucunda ANAP tek başına hükûmet kuracak çoğunluğu elde etti. Turgut Özal 13 Aralık 1983 tarihinde Başbakan olarak yeni hükûmeti kurdu. 1983 seçimi askerî yönetimden sivil yönetime geçişin önemli aşamalarından biri olmakla birlikte siyasi partilere ve adaylara uygulanan askerî veto nedeniyle tam serbest seçim niteliği konusunda tartışmalara konu oldu.

1985 - Nevado del Ruiz patladı, Armero felaketi yaşandı1985 yılında Kolombiya'daki Nevado del Ruiz Yanardağı'nın patlaması modern tarihin en ölümcül volkanik afetlerinden birine yol açtı. Yanardağ 13 Kasım tarihinde patladı.

Patlama büyüklük açısından olağanüstü yüksek olmamasına rağmen dağın üzerindeki buz ve kar tabakasını hızla eritti. Eriyen su, volkanik kül ve kaya parçaları birleşerek “lahar” adı verilen dev çamur akıntıları oluşturdu.

Bu akıntılar vadiler boyunca büyük hızla ilerledi. Armero kenti gece saatlerinde çamur altında kaldı. Yaklaşık 23 bin kişi yalnızca Armero'da, toplamda ise 23 binden fazla insan hayatını kaybetti. Bilim insanları patlamadan önce bölgedeki risk konusunda uyarılar yapmıştı ancak tahliye yeterince hızlı gerçekleştirilemedi.

13 yaşındaki Omayra Sánchez'in enkaz ve çamur içindeki görüntüleri felaketin dünya çapındaki sembolü oldu. Nevado del Ruiz faciası 20. yüzyılın en ölümcül volkanik afetlerinden biri olarak tarihe geçti. Olay sonrasında volkan izleme ve afet tahliye sistemlerinin önemi dünya çapında yeniden değerlendirildi.

1995 - Açık Radyo yayın hayatına başladı1995 yılında İstanbul merkezli bağımsız radyo istasyonu Açık Radyo yayın hayatına başladı. Radyo, farklı meslek ve ilgi alanlarından çok sayıda kişinin ortaklığıyla oluşturulan kolektif bir yayın projesi olarak kuruldu.

İlk yayın 13 Kasım 1995 tarihinde gerçekleştirildi. Açık Radyo klasik ticari radyo anlayışından farklı olarak kültür, sanat, çevre, iklim, insan hakları, müzik ve güncel siyaset gibi çok çeşitli alanlarda programlar hazırladı.

Programların önemli bölümü gönüllü programcılar tarafından yapıldı. Radyo özellikle çevre sorunları ve iklim değişikliği konusunda Türkiye'deki en uzun süreli yayınlardan bazılarına ev sahipliği yaptı. Farklı müzik türlerine geniş yer vermesi de istasyonun kimliğinin temel parçalarından biri oldu.

Açık Radyo zaman içinde internet yayıncılığına da geçti. Dinleyici desteğine dayalı kampanyalar kurumun finansmanında önemli rol oynadı. Radyo Türkiye'nin bağımsız yayıncılık tarihindeki en uzun ömürlü alternatif medya projelerinden biri hâline geldi.

1995 - Riyad'daki bombalı saldırıda yedi kişi hayatını kaybetti1995 yılında Suudi Arabistan'ın başkenti Riyad'da Amerikan askerî personelinin de kullandığı bir tesisin yakınında bombalı araç saldırısı gerçekleştirildi. Saldırı 13 Kasım tarihinde meydana geldi.

Patlayıcı yüklü araç, Suudi Arabistan Millî Muhafızlarının modernizasyon programıyla bağlantılı bir binanın önünde infilak ettirildi. Saldırıda beşi Amerikalı olmak üzere yedi kişi hayatını kaybetti. Çok sayıda kişi de yaralandı.

Olay Suudi Arabistan'daki Batılı askerî ve teknik personele yönelik güvenlik tehditlerinin giderek arttığını gösterdi. Saldırıyı gerçekleştiren kişilerle ilgili olarak Suudi makamları geniş çaplı soruşturma başlattı. Bir yıl sonra Haziran 1996'da Dhahran yakınlarındaki Khobar Towers kompleksine çok daha büyük bir bombalı saldırı gerçekleştirildi.

Riyad saldırısı bölgede militan örgütlerin Batılı hedeflere yöneldiği yeni dönemin erken örneklerinden biri oldu. Olay ABD ile Suudi Arabistan arasındaki güvenlik iş birliğini de artırdı.

2002 - Irak, BM'nin yeni silah denetimi kararını kabul etti2002 yılında Irak yönetimi, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 1441 sayılı kararını kabul ettiğini bildirdi. BM Güvenlik Konseyi kararı 8 Kasım tarihinde oy birliğiyle kabul etmişti.

Karar Irak'a kitle imha silahlarıyla ilgili yükümlülüklerini yerine getirmesi için “son fırsat” verdiğini belirtiyordu. Irak'ın BM silah denetçilerine ülke genelindeki tesislere engelsiz erişim sağlaması istendi. Saddam Hüseyin yönetimi 13 Kasım tarihinde kararı kabul ettiğini açıkladı.

Bunun üzerine BM denetçileri dört yıllık aradan sonra Irak'a yeniden dönmeye başladı. UNMOVIC ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı ekipleri çeşitli askerî ve endüstriyel tesislerde incelemeler yaptı. Denetçiler bazı açıklanmamış mühimmatlar tespit etse de büyük ölçekli aktif kitle imha silahı programı ortaya koyamadı.

ABD ve Birleşik Krallık ise Irak'ın yükümlülüklerini yerine getirmediğini savundu. Mart 2003'te ABD öncülüğündeki koalisyon Irak'ı işgal etti. Sonraki araştırmalarda işgal öncesi iddia edilen büyük aktif kitle imha silahı stokları bulunamadı.

2007 - Şimon Peres TBMM'de konuşan ilk İsrail Cumhurbaşkanı oldu2007 yılında İsrail Cumhurbaşkanı Şimon Peres Türkiye'ye resmî ziyaret gerçekleştirdi ve Türkiye Büyük Millet Meclisinde konuşma yaptı. Peres 13 Kasım tarihinde TBMM Genel Kuruluna hitap etti.

Böylece bir İsrail Cumhurbaşkanı ilk kez Türk parlamentosunda konuşmuş oldu. Aynı oturumda Filistin Yönetimi Başkanı Mahmud Abbas da milletvekillerine seslendi. Türkiye bu ziyaretle İsrail-Filistin sorununda arabuluculuk ve diyalog rolünü öne çıkarmaya çalışıyordu.

Peres konuşmasında Türkiye'nin bölgedeki öneminden, barış sürecinden ve ekonomik iş birliğinden söz etti. Ziyaret sırasında Ankara'da Filistin ve İsrail arasında sanayi bölgesi kurulmasına ilişkin çalışmalar da ele alındı.

Türkiye-İsrail ilişkileri o dönemde askerî, ekonomik ve diplomatik açıdan oldukça yoğundu. Ancak ilişkiler 2008 Gazze savaşı ve özellikle 2010 Mavi Marmara olayı sonrasında ciddi krizler yaşadı. Peres'in TBMM konuşması iki ülke ilişkilerinin en yakın dönemlerinden birinin sembolik olaylarından biri olarak kaldı.

2009 - NASA Ay'da önemli miktarda su bulunduğunu açıkladı2009 yılında NASA, Ay'ın güney kutbu yakınında gerçekleştirilen LCROSS görevinin sonuçlarını açıklayarak su bulunduğunu duyurdu. LCROSS uzay aracı 9 Ekim 2009 tarihinde Cabeus kraterine kontrollü bir çarpışma gerçekleştirmişti.

Amaç kraterin sürekli gölgede kalan tabanındaki maddeleri uzaya savurarak bileşimini incelemekti. Görevin Centaur roket aşaması önce yüzeye çarptı, LCROSS ise ortaya çıkan malzeme bulutunun içinden geçerek ölçümler yaptı.

NASA 13 Kasım 2009 tarihinde elde edilen verilerin suyun varlığını açıkça gösterdiğini açıkladı. Ölçümlerde onlarca litre suya karşılık gelen miktarda buz ve su buharı tespit edildi. Bu keşif Ay'ın tamamen kuru bir gök cismi olduğu yönündeki eski düşünceleri önemli ölçüde değiştirdi.

Kutup kraterlerinde büyük su buzu rezervlerinin bulunabileceği ihtimali gelecekteki insanlı Ay görevleri açısından büyük önem taşıyor. Su, içme ihtiyacının yanı sıra oksijen ve roket yakıtı üretiminde de kullanılabilir. LCROSS sonuçları daha sonraki Ay keşif programlarının özellikle güney kutbuna yönelmesine katkı sağladı.

2015 - Paris'te koordineli terör saldırıları gerçekleştirildi2015 yılında Fransa'nın başkenti Paris ve yakınındaki Saint-Denis bölgesi, eş zamanlı terör saldırılarının hedefi oldu. Saldırılar 13 Kasım akşamı başladı. Silahlı ve bombalı saldırganlar Stade de France çevresi, Bataclan konser salonu, restoranlar, kafeler ve barları hedef aldı.

En ağır saldırı Bataclan'da gerçekleşti. Saldırganlar Eagles of Death Metal grubunun konserini izleyen kalabalığa ateş açtı ve çok sayıda kişiyi rehin aldı. Güvenlik güçlerinin operasyonuyla saldırı sona erdirildi. İlk günlerde can kaybı rakamları 129 veya 132 gibi farklı sayılarla açıklandı.

Nihai resmî kayıtlarda saldırılarda 130 kişinin öldüğü ve yüzlerce kişinin yaralandığı kabul edildi. Saldırıların sorumluluğunu IŞİD üstlendi. Fransa ülke genelinde olağanüstü hâl ilan etti ve Avrupa'da terörle mücadele önlemleri sıkılaştırıldı.

13 Kasım saldırıları Fransa'nın II. Dünya Savaşı sonrasındaki en ölümcül terör olaylarından biri oldu.

2022 - İstiklal Caddesi'ndeki bombalı saldırıda altı kişi hayatını kaybetti2022 yılında İstanbul'un Beyoğlu ilçesindeki İstiklal Caddesi'nde bombalı saldırı gerçekleştirildi. Patlama 13 Kasım 2022 tarihinde saat 16.20 civarında meydana geldi.

Pazar günü olması nedeniyle caddenin oldukça kalabalık olduğu sırada bırakılan patlayıcı infilak etti. Saldırıda altı kişi hayatını kaybetti ve 81 kişi yaralandı. Hayatını kaybedenler arasında çocuklar da bulunuyordu. Patlamanın ardından İstiklal Caddesi güvenlik güçleri tarafından kapatıldı ve geniş çaplı soruşturma başlatıldı.

Türk makamları saldırının PKK/YPG bağlantılı kişiler tarafından gerçekleştirildiğini açıkladı; PKK ise saldırıyla ilgisi olmadığını bildirdi. Bombayı bıraktığı iddia edilen şüpheli İstanbul'da düzenlenen operasyonla gözaltına alındı ve daha sonra yargı süreci başladı.

Saldırı Türkiye'de ve uluslararası kamuoyunda büyük tepki yarattı. Olayın tarihi 13 Kasım'dır; bu nedenle 12 Kasım veya başka bir güne ait “Tarihte Bugün” listesine alınmamalıdır.

Tarihin izinde bir gün: 13 KasımHer yılın her günü, tarih sayfalarında yeni bir hikâye anlatır. Bugün, 13 Kasım'ın geçmişten günümüze uzanan izlerine birlikte göz attık. Yarın, tarihin başka bir sayfasında yeniden buluşmak üzere.