Paraguay'da Ueno Bank'ın çöküşü, Başkan Peña hakkında azil oylaması getiriyor

3 Kasım Salı günü sabahın ilk saatlerinde aniden beliren boş, beyaz bir ekran, yaklaşık üç milyon Ueno Bank müşterisini şaşkına çevirdi. Saat 03.24 sularında, Paraguaylı bankanın uygulaması, devletin milyarlarca fonunu yöneten ve üç yıllık ömründe baş döndürücü bir hızla büyüyen bu kilit oyuncunun kullanıcı hesaplarını göstermeyi kesti ve tek bir mesaj çıkmaya başladı: "Bakiyeyi gösteremiyoruz".Aynı anda, Paraguay Merkez Bankası sosyal ağlarında sert bir açıklama yayımladı: banka denetime alınıyor ve tasfiye süreci başlatılıyordu.

Ueno Bank’a karşı yürütülen bu "çözümleme prosedürü" daha büyük bir finansal uyarıya dayanıyordu; bankada kritik düzeyde bir sermaye yeterliliği çöküşü tespit edilmiş, oran yüzde 50’nin altına inmişti. Etki anındaydı ve bu durum, hükümet için eşi benzeri görülmemiş bir siyasi depremi tetikledi.

Salı gününden bu yana öfkeli binlerce kullanıcı, paralarını kurtarmak için Asunción’daki merkez bina ile ülke genelindeki 75 şubenin çevresini doldurdu. Kapatılan ve güvenlik görevlileri tarafından korunan şube kapılarının önü, tam bir gerilim ve umutsuzluk ortamına dönüştü.

Şube önlerindeki kaygı, günlük ve sürdürülemez acil durumlara yansıyordu. Kimi insanlar gözyaşları içinde, ciddi şekilde hastalanmış bir çocuğun ilaçlarını alabilmek için birikimlerini çekmek istediklerini yalvararak anlatıyordu; birkaç kilometre ötede bir inşaat işçisinin çaresizliği aynıydı, çünkü tasarruflarına erişemediği için o gün çocuklarının yemeğini bile alamayacağını söylüyordu.

Corralito’nun hayaletiBanka, kamu kaynaklarından 850 milyon dolar (yaklaşık 758 milyon euro) topluyordu; buna emeklilik maaşlarını ve çalışanların sağlık sigortasını finanse eden Sosyal Güvenlik Enstitüsü’nün fonları da dahildi. Arjantin tarzı bir corralito ihtimali, halk arasında anında alarm zillerini çaldı.

"Bir ömür boyu yapılan birikimlerin sorumluluğunu kim üstlenecek? Cezasızlık mı olacak?" soruları, ofislerin önünde bekleyen göstericilerin pankartlarında yazıyordu. Paraguay Merkez Bankası (BCP) basın toplantısı öncesinde tüm ülke adeta nefesini tuttu.

Resmi teyit son derece netti: "Bankanın kapatılması yönünde işlem yaptık; ne uygulama ne kartlar ne de herhangi bir hizmet bugünden itibaren aktif" diye vurguladı, yönetim kurulu üyesi Liana Caballero. Yetkililer, yasada her müşteriye 75 asgari ücrete kadar geri ödeme yapılmasını öngören bir garanti fonu bulunduğunu hatırlatarak tansiyonu düşürmeye çalışsa da (yaklaşık 228 milyon guarani veya 37.700 dolar, yaklaşık 33.620 euro), kuşku ve güvensizlik çoktan sokakları tamamen ele geçirmişti.

Peña’ya karşı azil süreci ve yargısal kuşatmaSiyasi muhalefet, BCP’nin üst yönetimini dolandırıcılıkta ihmaliyle suç ortaklığı yapmakla itham ediyor; ancak öldürücü darbe doğrudan devlet başkanını hedef alıyor. Santiago Peña fırtınanın tam merkezinde: 35 milletvekilinin talebi üzerine Temsilciler Meclisi yarın olağanüstü toplanarak kendisine karşı siyasi yargılama, yani azil süreci başlatılması oylamasını yapacak.

Sürecin ilerleyebilmesi için önce Meclis’te 53 oy toplanması, ardından Senato’da üçte iki çoğunluk sağlanması gerekecek. Suçlama metni, Peña’ya "görevlerini kötü şekilde yerine getirdiği" suçlamasını yöneltiyor ve bunu çıkar çatışması ile emeklilik fonlarının olası kötüye kullanımından, Merkez Bankası’nın kurumsal kalkanla korunmasına kadar uzanan ağır iddialarla destekliyor.

Bu fırtınanın ortasında devlet başkanı Çarşamba günü tüm resmi programını iptal etti ve öğleden sonraya dek sessiz kaldı; ardından çevrimiçi olarak yeniden ortaya çıkarak ana bankanın başındaki ismin görevden ayrıldığını duyurdu ve mahkemeleri sorumluları ortaya çıkarmaya çağırdı. Yargısal kuşatma Çarşamba günü, banka yönetiminden sekiz üst düzey yöneticinin tutuklanmasıyla iyice daraldı; gözaltına alınanlar arasında CEO Miguel Vázquez de vardı.

Aynı zamanda yan etkiler gerçek ekonomiyi gecikmeden vurdu: İthalatçılar ve Tüccarlar Derneği, ülkenin büyük mağazalarında satışların anında yüzde 35 düşüşe geçtiğini bildirdi. Para bloke edilmiş ve erişilemez olduğu için iç tüketim bir gecede durma noktasına geldi.

Futbol, reklam ve kaçınılmaz çöküşNüfusu altı milyonu biraz aşan bir ülkede Ueno Bank uygulaması, sıradan bir finansal araç olmanın çok ötesine geçiyordu. Etkili Grupo Vázquez’e ait olan ve yeşil fosforlu tasarımıyla kolayca ayırt edilen banka, geleneksel tarım ve hayvancılık cumhuriyetinin ağır bürokrasisini ortadan kaldırmakla övünüyordu.

Medyada ve ülkenin en önemli futbol kulüplerinin sponsorluğunda her yerdeydi; Cerro Porteño ve Olimpia’nın yanı sıra sembolik Defensores del Chaco stadyumunun sponsoru olarak da öne çıkıyordu. Sadece birkaç gün önce banka, 100 milyon dolarlık iddialı bir sermaye artırımı planıyla övünüyordu.

Ancak reklam vitrininin ve spor alanındaki sponsorlukların arkasında Bankacılık Denetleme Kurumu, sert ve sürdürülemez bir muhasebe gerçeğiyle karşılaştı: banka, ana bankanın talep ettiği 70 milyon dolarlık (62.427 milyon euro) yasal karşılığı yerine getiremedi. Finansal çöküş, rakamların kaçınılmaz sonucuydu; ardından gelen patlama ise saf siyasi baruttu.

Teknokrat eğilimli bir ekonomist ve Uluslararası Para Fonu’nun eski görevlisi olan Santiago Peña, 2023’te iktidara geldi ve ülkeyi yabancı sermaye için bir mıknatısa dönüştürme vaadiyle öne çıktı. Peña döneminde Paraguay, Güney Amerika’daki en güçlü ekonomik büyüme hızlarından birini sergiledi. Ancak ani bankacılık çöküşü, devlet başkanını görev süresinin en kritik anına taşıdı.