Şanlıurfa’da suyu yükselten tarihî düzenekler! Harran’da iki sakiya izi bulundu

Şanlıurfa’nın Harran ilçesinde 2014-2018 yılları arasında gerçekleştirilen arkeolojik kazılarda, sakiya adı verilen iki tarihî su kaldırma düzeneğine ait buluntular tespit edildi. Geçmişte suyun yükseltilerek başka noktalara aktarılmasında kullanılan bu mekanik sistemler, Mehmet Önal ve Sevcan Ölçer tarafından hazırlanan bilimsel araştırmada incelendi. Çalışma, Adalya dergisinin 26. sayısında yayımlandı.

Harran Üniversitesi Arkeoloji Bölümünden araştırmacıların çalışması, kazılarda belirlenen mimari bileşenlerin yanı sıra su düzeneklerinin tarihini, işlevlerini ve yapısal özelliklerini ele alıyor. Bulgular, Harran’ın geçmişte kullandığı su teknolojisine ilişkin arkeolojik veriler sunuyor.

Harran’daki kazılarda iki sakiya düzeneğinin izleri belgelendi

Arkeolojik çalışmalarda ortaya çıkarılan kalıntılar, iki ayrı sakiya düzeneğine ait buluntular ve mimari bileşenlerden oluşuyor. Araştırmacılar bu bulguları Geç Antik Çağ ile Orta Çağ arasındaki tarihsel süreç kapsamında değerlendirdi.

İncelemede düzeneklerin hangi dönemlerde kullanılmış olabileceği, mimari özellikleri ve suyun taşınmasındaki işlevleri araştırıldı. Bulguların değerlendirilmesinde arkeolojik verilerin yanı sıra tarihî tasvirler ve kültürel bilgilerden de yararlanıldı.

Sakiya sistemi suyu nasıl yükseltiyordu?

Sakiya, suyu bulunduğu seviyeden daha yüksek bir noktaya taşımak için kullanılan mekanik bir düzenek olarak tanımlanıyor. Ahşap mekanik parçalar içeren bu tarihî teknoloji, suyun çıkarılması ve başka alanlara aktarılması amacıyla kullanılıyordu.

Harran’daki araştırma, sistemin yalnızca teknik yapısına odaklanmıyor. Su kaldırma düzeneklerinin tarihî yerleşim içindeki yeri ve farklı yapı türleriyle ilişkisi de inceleniyor. Çalışmada hamam, cami, kale ve saray gibi yapıların bulunduğu tarihî çevre değerlendirmeye alınıyor.

Harran’daki buluntular üç ülkedeki örneklerle karşılaştırıldı

Mehmet Önal ve Sevcan Ölçer, Harran’daki sakiya kalıntılarını Suriye, Ürdün ve İsrail’de bulunan benzer örneklerle karşılaştırdı. Bu karşılaştırmada düzeneklerin tarihsel gelişimi, kullanım amaçları ve mimari özellikleri üzerinde duruldu.

Araştırma, Harran’da belgelenen su kaldırma sistemlerini daha geniş bir coğrafyanın tarihî teknolojileriyle birlikte ele alıyor. Böylece kazılarda ortaya çıkarılan mimari parçalar, yalnızca bulundukları alanın özellikleriyle değil, başka bölgelerdeki benzer sistemlerle de değerlendiriliyor.

Bilimsel çalışma 2023 yılında yayımlandı

Harran’daki sakiya buluntularına ilişkin araştırma, Adalya dergisinde 29 Aralık 2023 tarihinde yayımlandı. Çalışmanın temelini ise 2014-2018 yılları arasında yürütülen arkeolojik kazılarda elde edilen veriler oluşturuyor.

Makale, iki sakiya düzeneğine ait kalıntıların tarihsel dönemlerini, işlevlerini ve mimari özelliklerini bilimsel çerçevede inceliyor. Araştırmada ele alınan bulgular, Harran’ın geçmişteki su kullanımına ilişkin belgelenmiş arkeolojik veriler arasında yer alıyor.