Çocuklarda şiddet eğilimi zaman içinde gelişiyor

Uzmanlar, çocuk ve ergenlerde şiddet davranışının tek bir olayla açıklanamayacağını; bireysel özellikler, aile ilişkileri, travmalar, akran zorbalığı ve dijital içerikler gibi etkenlerin zaman içinde birikebildiğini belirtiyor. Erken davranış değişikliklerini fark etmek ve aile, okul ile ruh sağlığı uzmanlarının birlikte hareket etmesi önem taşıyor.

Çocuk ve Ergen Psikiyatri Uzmanı Doç. Dr. Özlem Hekim, çocuk ve ergenlerde şiddet davranışının gelişiminde rol oynayan risk faktörleri, erken uyarı işaretleri ve önleyici yaklaşımlar hakkında değerlendirmelerde bulundu. Hekim, çocukları etiketlemek yerine ihtiyaç duydukları desteği sunmaya odaklanılması gerektiğini vurguladı.

ŞİDDET DAVRANIŞINDA BİRÇOK ETKEN ROL OYNAYABİLİYOR Şiddet davranışının nedenlerinin sıkça merak edildiğini belirten Doç. Dr. Özlem Hekim, bunun bir gecede ortaya çıkan bir eylem olmadığını, uzun bir gelişim sürecinde farklı risk faktörlerinin bir araya gelebildiğini söyledi.

Çocuğun kişisel özelliklerinin yanı sıra aile içindeki ilişkilerin de bu süreçte etkili olabildiğini aktaran Hekim; ailede yaşanan travmatik olayları, çocuğun başka travmalara maruz kalmasını, akran ilişkilerini ve zorbalığı risk faktörleri arasında sıraladı. Okulda ders dışındaki iletişim, öğretmenlerle ve diğer kişilerle ilişkiler ile alkol veya madde kullanımı da değerlendirilmesi gereken etkenler arasında yer alıyor.

SON DÖNEMDEKİ DAVRANIŞ DEĞİŞİKLİKLERİNE DİKKAT EDİLMELİ Şiddet davranışı gösteren ya da böyle bir risk taşıyan çocuk ve ergenlerde son aylarda ortaya çıkan değişimlerin göz ardı edilmemesi gerektiğini kaydeden Doç. Dr. Hekim, şu uyarılarda bulundu:

“Bunların başında, son zamanlarda, özellikle son aylarda ortaya çıkan davranış değişiklikleri gelir. Gencin sık sık şiddetten ve saldırılardan bahsetmesi, dijital ortamlarda şiddet içerikli oyunlara ve sahnelere maruz kalması, bazen kendisine ya da çevresine zarar vermeye başlaması, hatta bir arkadaşına ya da tanıdığı bir kişiye yönelik planladığı saldırıdan bahsetmesi veya aile içerisinde ve çevresinde kesici, delici, patlayıcı alet ya da silah arayışında bulunması gibi durumlar hafife alınmamalı.

Aileler bazen bu davranışları ‘ergendir, olabilir, normaldir’ şeklinde değerlendirebiliyor. Bu nedenle farkındalığın mutlaka yüksek olması gerekir. Aile, okul ve ruh sağlığı uzmanlarıyla iletişime geçilmesi son derece önemli.”

YAKIN İLİŞKİ VE GÜÇLÜ İLETİŞİM KORUYUCU OLABİLİR Çocukların şiddet davranışından uzak tutulmasında ailelerin, öğretmenlerin ve okulların sorumlulukları bulunduğunu söyleyen Doç. Dr. Hekim, aile ile çocuk arasında kurulacak sağlam duygusal bağın koruyucu bir rol taşıdığını ifade etti.

İletişimin yalnızca dersler ve okul başarısıyla sınırlı kalmaması, çocuğun duygularını da kapsaması gerektiğini belirtti.

Ailelerin çocuklarıyla yakın iletişim içinde olmasının önemine dikkat çeken Hekim, arkadaşlarını ve öğretmenlerini tanımalarını, dijital içerikler hakkında bilgi edinmelerini ve gözlemledikleri davranış değişikliklerine karşı duyarlı olmalarını önerdi. Gerektiğinde okulun rehberlik birimine, öğretmenlere veya ruh sağlığı uzmanlarına başvurulabileceğini söyledi.

OKULLARDA DESTEKLEYİCİ VE ÖNLEYİCİ YAKLAŞIM ÖNE ÇIKIYOR Okul ortamında öfke ve şiddet davranışını önlemeye yönelik çalışmalara değinen Doç. Dr. Özlem Hekim, empati becerisinin geliştirilmesi, öfke yönetimi ve kriz anında yaklaşım konularında eğitim verilmesi, değerler eğitiminin desteklenmesinin şiddet davranışlarının azalmasına katkı sağlayabileceğini belirtti.

Çocuğu ya da genci damgalamak yerine desteğe ihtiyaç duyup duymadığının değerlendirilmesi gerektiğini vurgulayan Hekim, aile, okul ve ruh sağlığı uzmanlarının birlikte hareket etmesini önerdi. “Bu çocuğun yardıma ihtiyacı var, ona nasıl yardım edebiliriz?” yaklaşımının benimsenmesinin erken farkındalık ve önleme açısından faydalı olacağını ifade etti.

ŞİDDET PLANLARINI PAYLAŞMAK YARDIM İSTEMENİN BİR YOLU Ağır şiddet içeren davranışlarla ilgili son dönemde yapılan çalışmalarda, çocuk ve gençlerin eylem öncesinde planlarından tanıdıklarına söz edebildiğinin görüldüğünü aktaran Doç. Dr. Hekim, bu tür bilgilerin paylaşılmasının önemine dikkat çekti.

Özellikle okullardaki akran eğitimlerinde, şiddet planlarını bir yetişkine veya yetkili kişiye aktarmanın ispiyonculuk olmadığı anlatılmalı. Hekim, öğrencilere bu paylaşımın okulun ruh sağlığı çalışmalarına katkı sunabileceği ve arkadaşlarına yardım etmelerini sağlayabileceği yönünde bilgi verilmesini önerdi.

Öğrencilerin konuşmaktan çekinmemesi için onlara anlayışlı ve ılımlı yaklaşmanın koruyucu ruh sağlığı hizmetlerinin bir parçası olduğunu belirtti.

TEHLİKELİ ARAÇLAR GÜVENLİ BİÇİMDE SAKLANMALI Ailelerin evlerinde ve çevrelerinde kesici, delici, patlayıcı aletlerle silah bulundurmamaları gerektiğini hatırlatan Doç. Dr. Özlem Hekim, bunların bulundurulmasının zorunlu olduğu durumlarda kilitli ve erişimi kısıtlı alanlarda saklanmasını tavsiye etti.

Ergenlerin meraklı, risk almaya yatkın ve dürtüsel davranabilen bir dönemde olduklarını belirten Hekim, tehlikeli araçların beklenmedik bir anda çocukların eline geçebileceği uyarısında bulundu.

DİJİTAL İÇERİKLER AİLE TARAFINDAN TAKİP EDİLMELİ Şiddet içerikli dijital oyunlarla ilgili de değerlendirmede bulunan Doç. Dr. Hekim, oyunların kontrollü biçimde oynanması gerektiğini söyledi. Oyun süresinin sınırlandırılmasının ve ailenin çocuğun oynadığı içeriklerden haberdar olmasının koruyucu bir yaklaşım sağlayabileceğini belirterek açıklamalarını tamamladı.